Cerkiew św. Michała Archanioła w Pielgrzymce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cerkiew św. Michała Archanioła
Distinctive emblem for cultural property.svg A-74 z dnia 31.01.1985.
cerkiew parafialna
Ilustracja
Widok od strony południowo-wschodniej
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Miejscowość Pielgrzymka
Wyznanie prawosławne
Kościół Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Diecezja przemysko-gorlicka
Wezwanie św. Michała Archanioła
Wspomnienie liturgiczne 8/21 listopada
Położenie na mapie gminy Osiek Jasielski
Mapa lokalizacyjna gminy Osiek Jasielski
Pielgrzymka, cerkiew św. Michała Archanioła
Pielgrzymka, cerkiew św. Michała Archanioła
Położenie na mapie powiatu jasielskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu jasielskiego
Pielgrzymka, cerkiew św. Michała Archanioła
Pielgrzymka, cerkiew św. Michała Archanioła
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Pielgrzymka, cerkiew św. Michała Archanioła
Pielgrzymka, cerkiew św. Michała Archanioła
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pielgrzymka, cerkiew św. Michała Archanioła
Pielgrzymka, cerkiew św. Michała Archanioła
Ziemia49°36′41,6″N 21°26′16,9″E/49,611556 21,438028
Strona internetowa

Cerkiew św. Michała Archanioła – dawna greckokatolicka, obecnie prawosławna cerkiew parafialna znajdująca się w Pielgrzymce. Należy do dekanatu Sanok diecezji przemysko-gorlickiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Położona na podkarpackim Szlaku Architektury Drewnianej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o cerkwi w Pielgrzymce pochodzi z 1581. Obecna wzniesiona została jako cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem św. Michała Archanioła w latach 1870–1872[1] z fundacji ówczesnego właściciela wsi Henryka barona Wilczka Guttenlanda pod nadzorem Dionizego Małyniaka z Kamiannej. Paweł i Jan Bogdańscy z Dobromila wykonali: w 1877 polichromię, a w 1887 ikonostas. W latach 1923–1924 zmieniono poszycia gontowe dachu na blaszane. Do czasu wysiedleń w ramach Akcji „Wisła” (1947) cerkiew służyła grekokatolikom. Przez następne 13 lat obiekt pozostawał nieużytkowany pozostawiony bez opieki. W 1960, w związku z utworzeniem parafii prawosławnej w Pielgrzymce, świątynię przekazano w użytkowanie, a na początku XXI wieku na wyłączną własność Polskiemu Autokefalicznemu Kościołowi Prawosławnemu[2]. Remont budowli przeprowadzono w latach 1971–1972. Prace konserwatorskie w latach 2004–2009 obejmowały ikonostas, nastawę ołtarzową, obrazy oraz polichromię chóru i babińca.

Uroczystość patronalna obchodzona jest 21 listopada (tj. 8 listopada według starego stylu).

Architektura i wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Budowla drewniana, oszalowana, orientowana, trójdzielna (babiniec, nawa, prezbiterium), z kruchtą. Nad babińcem wieża konstrukcji słupowo-ramowej z baniastym hełmem i dwoma małymi dzwonami z 1601 r. Szeroka nawa, prezbiterium zamknięte trójbocznie. Dachy cerkwi (namiotowy nad nawą i dwuspadowy nad prezbiterium) z baniastymi hełmami, pokryte blachą.

Wnętrze obszerne, nakryte stropami płaskimi. Ściany i sufit pokryte polichromią figuralną i ornamentalną. Między nawą a prezbiterium czterorzędowy, rzeźbiony, pozłacany ikonostas. Niektóre ikony pochodzą z poprzedniej cerkwi w Pielgrzymce; jedną z nich napisano prawdopodobnie już w XVI wieku. W ołtarzu bocznym cudowna ikona Matki Bożej w typie Hodegetri z połowy XVII wieku. Chór muzyczny nadwieszony. W cerkwi znajduje się także Grób Pański, wykonany w 1684 (pochodzący z poprzedniej świątyni).

Otoczenie cerkwi[edytuj | edytuj kod]

Na zewnątrz, przy wejściu do cerkwi znajdują się dwa krzyże (z 1927 – pamiątka misji i z 1938 – upamiętniający 950-lecie chrztu Rusi). Ogrodzenie oraz bramę wykonano w 1870. W 1966 w pobliżu świątyni wzniesiono plebanię.

Cerkiew wraz z ogrodzeniem i bramą wpisano do rejestru zabytków 31 stycznia 1985 pod nr A-74[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Krzysztof Zieliński, Leksykon drewnianej architektury sakralnej województwa podkarpackiego, Rzeszów 2015, str.212, →Istnieją przypuszczenia, że cerkiew powstała w drugiej połowie XVIII wieku, a w latach 1870–1872 gruntownie ją przebudowano.
  2. Ustawa z dnia 17 grudnia 2009 r. o uregulowaniu stanu prawnego niektórych nieruchomości pozostających we władaniu Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (Dz.U. 2010 nr 7 poz. 43), isap.sejm.gov.pl
  3. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie. 2018-09-30.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Magdalena i Artur Michniewscy, Marta Duda, Cerkwie drewniane Karpat. Polska i Słowacja, Wydawnictwo Rewasz, Pruszków, 2003, str.139–140 ​ISBN 83-89188-08-2
  • Leksykon drewnianej architektury sakralnej województwa podkarpackiego, Krzysztof Zieliński (red.), Rzeszów: Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju i Promocji Podkarpacia „Pro Carpathia”, 2015, s. 212–213, ISBN 978-83-61577-68-3, OCLC 922211420.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]