Cerkiew św. Michała Archanioła w Pielgrzymce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cerkiew św. Michała Archanioła
Distinctive emblem for cultural property.svg A-74 z dnia 31.01.1985.
cerkiew parafialna
Ilustracja
Elewacja południowa
Państwo

 Polska

Województwo

 podkarpackie

Miejscowość

Pielgrzymka

Wyznanie

prawosławne

Kościół

Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny

Diecezja

przemysko-gorlicka

Wezwanie

św. Michała Archanioła

Wspomnienie liturgiczne

8/21 listopada

Położenie na mapie gminy Osiek Jasielski
Mapa konturowa gminy Osiek Jasielski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Pielgrzymka, cerkiew”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Pielgrzymka, cerkiew”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Pielgrzymka, cerkiew”
Położenie na mapie powiatu jasielskiego
Mapa konturowa powiatu jasielskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Pielgrzymka, cerkiew”
Ziemia49°36′41,6″N 21°26′16,9″E/49,611556 21,438028
Strona internetowa

Cerkiew św. Michała Archanioła – dawna cerkiew greckokatolicka, zbudowana w latach 1870–1872, znajdująca się w Pielgrzymce.

Od 1960 prawosławna cerkiew parafialna. Należy do dekanatu Sanok diecezji przemysko-gorlickiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Włączona do podkarpackiego Szlaku Architektury Drewnianej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o cerkwi w Pielgrzymce pochodzi z 1581. Obecna wzniesiona została jako cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem św. Michała Archanioła w latach 1870–1872[1] z fundacji ówczesnego właściciela wsi Henryka barona Wilczka Guttenlanda pod nadzorem Dionizego Małyniaka[a] z Kamiannej. Paweł i Jan Bogdańscy z Dobromila wykonali: w 1877 polichromię, a w 1887 ikonostas. W latach 1923–1924 zmieniono poszycia gontowe dachu na blaszane. Do czasu wysiedleń w ramach Akcji „Wisła” (1947) cerkiew służyła grekokatolikom. Przez następne 13 lat obiekt pozostawał nieużytkowany pozostawiony bez opieki. W 1960, w związku z utworzeniem parafii prawosławnej w Pielgrzymce, świątynię przekazano w użytkowanie, a na początku XXI wieku na wyłączną własność Polskiemu Autokefalicznemu Kościołowi Prawosławnemu[2]. Remont budowli przeprowadzono w latach 1971–1972. Prace konserwatorskie w latach 2004–2009 obejmowały ikonostas, nastawę ołtarzową, obrazy oraz polichromię chóru i babińca.

Uroczystość patronalna obchodzona jest 21 listopada (tj. 8 listopada według starego stylu).

Architektura i wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Budowla drewniana, oszalowana, orientowana, trójdzielna (babiniec, nawa, prezbiterium), z kruchtą. Nad babińcem wieża konstrukcji słupowo-ramowej z baniastym hełmem i dwoma małymi dzwonami z 1601 r. Szeroka nawa, prezbiterium zamknięte trójbocznie. Dachy cerkwi (namiotowy nad nawą i dwuspadowy nad prezbiterium) z baniastymi hełmami, pokryte blachą.

Wnętrze obszerne, nakryte stropami płaskimi. Ściany i sufit pokryte polichromią figuralną i ornamentalną. Między nawą a prezbiterium czterorzędowy, rzeźbiony, pozłacany ikonostas. Niektóre ikony pochodzą z poprzedniej cerkwi w Pielgrzymce; jedną z nich napisano prawdopodobnie już w XVI wieku. W ołtarzu bocznym cudowna ikona Matki Bożej w typie Hodegetri z połowy XVII wieku. Chór muzyczny nadwieszony. W cerkwi znajduje się także Grób Pański, wykonany w 1684 (pochodzący z poprzedniej świątyni).

Otoczenie cerkwi[edytuj | edytuj kod]

Na zewnątrz, przy wejściu do cerkwi znajdują się dwa krzyże (z 1927 – pamiątka misji i z 1938 – upamiętniający 950-lecie chrztu Rusi). Ogrodzenie oraz bramę wykonano w 1870. W 1966 w pobliżu świątyni wzniesiono plebanię.

Cerkiew wraz z ogrodzeniem i bramą wpisano do rejestru zabytków 31 stycznia 1985 pod nr A-74[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Krzysztof Zieliński, Leksykon drewnianej architektury sakralnej województwa podkarpackiego, Rzeszów 2015, str. 212, →Istnieją przypuszczenia, że cerkiew powstała w drugiej połowie XVIII wieku, a w latach 1870–1872 gruntownie ją przebudowano.
  2. Ustawa z dnia 17 grudnia 2009 r. o uregulowaniu stanu prawnego niektórych nieruchomości pozostających we władaniu Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (Dz.U. 2010 nr 7 poz. 43), isap.sejm.gov.pl
  3. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 24 listopada 2022.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Dionizy Małyniak (ur. 1809) był wiejskim cieślą, ojcem ks. Mikołaja Małyniaka (1851–1915), wykładowcy Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie i łemkowskiego pisarza. Zob.: Celina Cempa: Ks. Mikołaj Małyniak (1851–1915. Towarzystwo Miłośników Ziemi Łabowskiej, 2020-04-17. [dostęp 2022-07-25]..

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Magdalena i Artur Michniewscy, Marta Duda, Cerkwie drewniane Karpat. Polska i Słowacja, Wydawnictwo Rewasz, Pruszków, 2003, str. 139–140 ISBN 83-89188-08-2
  • Leksykon drewnianej architektury sakralnej województwa podkarpackiego, Krzysztof Zieliński (red.), Rzeszów: Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju i Promocji Podkarpacia „Pro Carpathia”, 2015, s. 212–213, ISBN 978-83-61577-68-3, OCLC 922211420.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]