Cixi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cixi
ilustracja
cesarzowa Chin
Dane biograficzne
Data urodzenia 29 listopada 1835
Data śmierci 15 listopada 1908
Dzieci Tongzhi
Cesarzowa Cixi w otoczeniu dworu

Cixi, Xiaoqin Xian (chiń. 慈禧太后 ur. 29 listopada 1835, zm. 15 listopada 1908) – cesarzowa Chin z dynastii Qing w latach 1861-1908 znana również jako Cesarzowa Wdowa, Cesarzowa Orchidea lub Stara Budda.


Była córką mandżurskiego dostojnika. Pierwotnie nosiła mandżurskie nazwisko Yehe Nara, przez Chińczyków wymawiane jako Yehenala, a następnie zaadaptowane w publikacjach zagranicznych jako Yehonala lub Jehonala.


W 1851 roku znalazła się jako nałożnica na dworze cesarza Xianfenga; w 1856 roku urodziła mu syna, późniejszego cesarza Tongzhi i od tej pory jej pozycja na dworze zaczęła rosnąć. Zaprzyjaźniła się z pierwszą żoną cesarza, z którą była w dobrych stosunkach do jej śmierci. Po śmierci Xianfenga w 1861 roku objęła regencję w imieniu małoletniego syna i sprawowała ją do 1889 roku, sprawując faktyczne rządy nad państwem.


W 1872 roku Tongzhi poślubił księżniczkę Alute. W 1875 roku cesarz zmarł. Mimo, że przypuszcza się, że został zamordowany na polecenie Cixi, nie ma dowodów na poparcie tych oskarżeń. W rzeczywistości zachorował najprawdopodobniej na ospę, która szerzyła się tamtym czasie w stolicy. Siostra cesarza, wielka księżniczka, zmarła na nią wkrótce po śmierci brata. Żona cesarza odebrała sobie życie 70 dni po mężu. Samobójstwo żony po śmierci męża uznawano za najpiękniejszą cnotę w cesarstwie.


Po śmierci Tongzhi Cixi doprowadziła do osadzenia na tronie swojego 4-letniego siostrzeńca Guangxu, w imieniu którego objęła regencję z powodu jego niepełnoletności. W tym czasie, w latach 1875-1889, doprowadziła do szeregu modernizacji, m.in zapoczątkowała nowoczesne górnictwo, wprowadziła elektryczność w Pałacu Morskim, wymieniła przestarzałą chińską walutą: srebne sztabki, na bite monety, wysłała grupy urzędników w podróż dookoła świata, by poznali zachodnie instytucje i kulturę w celu zreformowania własnego systemu, wykazała również niezwykłe umiejętności radząc sobie z konfliktem z Francją zapewniając cesarstwu szacunek. Po wojnie Cixi skupiła się na przebudowie i modernizacji marynarki wojennej. Za jej panowania roczny dochód Chin uległ podwojeniu - był to rezultat jej polityki otwartych drzwi, dochód w dużej mierze pochodzi z ceł. Rządy Cixi były ponadto najbardziej tolerancyjnymi rządami w historii dynastii Qing. Inaczej niż za panowania innych władców, nie zabijano ludzi za mówienie i pisanie tego z czym się władza nie zgadzała. Dodatkowo, Cixi zapoczątkowała import żywności na wielką skalę, stosunki zagraniczne uległy poprawie, a zalążek nowoczesnych Chin nabrał kształtu. Na początku 1889 roku, u szczytu swoich osiągnięć, Cesarzowa Wdowa ogłosiła, że zamierza ustąpić ze stanowiska i przekazać władzę swojemu siedemnastoletniemu adoptowanemu synowi. Odsunęła się od władzy i skupiła na swoim marzeniu, jakim było odrestaurowanie Starego Pałacu Letniego, zrównanego z ziemią ćwierć wieku wcześniej. Niestety, patrząc jak cesarz Guangxu odwleka zapoczątkowane przez nią przedsięwzięcia modernizacyjne wpadała w rozpacz, ale nie miała już prawa głosu w sprawach cesarstwa. Cesarz Guangxu odznaczał się ogromną biernością, był zafascynowany klasycznymi dziełami i na nich głównie skupiał od dziecka swoją edukację, był wyszkolony na konfucjańskiego purystę. Jego nauczyciel, wielki nauczyciel Weng miał na niego ogromny wpływ i radził się jego w wielu sprawach odnoszących się do rządzenia cesarstwem. Czuł pogardę dla Zachodu, po objęciu władzy nie udzielił audiencji korpusowi dyplomatycznemu przed dwa lata, potem na jego relacje z innymi państwami mieli inni dygnitarze. Doprowadziło to do wielkiej klęski w wojnie z Japonią. Cesarz zgodził się na rujnujący cesarstwo pokój zwany Traktatem Shimonoseki. Oprócz dwustu milionów taeli odszkodowania Chiny musiały zapłacić Japonii kolejne trzydzieści milionów za zwrot Półwyspu Liaotuńskiego. Razem z innymi kosztami kwota sięgała ponad czterokrotnie więcej niż roczne dochody Japonii. Do tego doszły łupy wojenne w postaci broni i kanonierek. Aby zapłacić taką sumę, cesarz Guangxu zasięgnął pożyczkę na Zachodzie. Po oddaniu odszkodowania , odsetek od pożyczek i olbrzym ich wydatków "pokój" kosztował Chiny sześćset milionów taeli co było sześciokrotnością dochodu Chin z 1895 roku. Niecierpliwość cesarza by spłacić pożyczkę w trzy lata doprowadziło do podwyżek podatków, którymi została obciążona ludność cesarstwa. Cesarzowa Cixi był całkowicie przeciwna “pokojowi” z Japonią. Niestety, nie udało jej się wpłynąć ani na Cesarza ani na Wielką Radę, której zdanie cesarz brał pod uwagę.


Chcąca odzyskać wpływ Cixi na to, co dzieje się w cesarstwie doprowadziła do przewrotu pałacowego. Reformatorzy zostali wypędzeni lub straceni, a cesarz umieszczony w areszcie domowym, w którym przebywał do swojej śmierci 14.11. 1908 roku.


W 1900 roku podczas powstania bokserów Cixi początkowo poparła powstańców, lecz gdy wojska cudzoziemskie weszły do Pekinu uciekła wraz z dworem do Xi’anu, a następnie przeszła na stronę cudzoziemców, występując przeciw bokserom.


W ostatnich latach życia Cixi wprowadziła zmiany: zezwoliła na otwarcie szkół, modernizację armii i budowę kolei.


14 listopada 1908 zmarł cesarz Guangxu. W dzień po jego śmierci zmarła również cesarzowa Cixi. Po jej śmierci władzę zgodnie z jej wolą odziedziczył Puyi.


Oficjalne tytuły cesarzowej to: Miłosierna, Szczęśliwa, Chroniona, Zdrowa, Przenikliwa, Promienista, Spokojna, Długowieczna, Mądra[1].

Cixi jako pierwsza władczyni Chin została sfotografowana i podróżowała pociągiem. Była entuzjastką przedstawień teatralnych, pisała utwory. Na jej temat powstały liczne opracowania biograficzne i powieści. W 1903 cesarzowa została sportretowana przez amerykańską malarkę Katherine Carl.



Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. W. Sidichmienow, Ostatni cesarze Chin, Katowice 1990.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • E. Kajdański, Chiny. Leksykon, Warszawa 2005.
  • W. Scott M. Charlton M. Lewis, Chiny. Historia i kultura, Kraków 2007.
  • W. Sidichmienow, Ostatni cesarze Chin, Katowice 1990.
  • J. K. Fairbank, Historia Chin, Gdańsk 2004.
  • J.Chang, Cesarzowa Wdowa Chin, Kraków 2015.
  • Pu Yi, Byłem ostatnim cesarzem Chin, Łódź 1988, t1, s. 9.
  • W. Rodziński, Historia Chin, Kraków 1992.
  • K. Laidler, Ostatnia cesarzowa, Warszawa 2006.