Cryptolacerta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cryptolacerta
Müller et al., 2011
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Nadrząd lepidozaury
Rząd łuskonośne
(bez rangi) Lacertibaenia
Rodzaj Cryptolacerta
Gatunki
  • C. hassiaca Müller et al., 2011

Cryptolacertarodzaj jaszczurki z grupy Lacertibaenia żyjącej w środkowym eocenie na terenach Europy. Został opisany w 2011 roku przez Johannesa Müllera i współpracowników w oparciu o niemal kompletny szkielet (SMF ME 2604) nieobejmujący jedynie tylnej części ogona. Skamieniałość tę odkryto w datowanych na lutet osadach w kopalni Messel w Hesji. Nazwa Cryptolacerta pochodzi od greckiego słowa κρυπτός, znaczącego „ukryta” – co odnosi się do prawdopodobnego trybu życia zwierzęcia – oraz łacińskiego lacerta („jaszczurka”). Epitet gatunkowy gatunku typowego, hassiaca, pochodzi od Hesji – kraju związkowego, na terenie którego odnaleziono szczątki Cryptolacerta[1].

Budowa[edytuj]

Od czubka pyska do kloaki Cryptolacerta mierzyła około 7 cm długości. Miała masywną, silnie skostniałą akinetyczną czaszkę z lekko zakrzywionym ku dołowi pyskiem. Dach czaszki był intensywnie żłobiony, za życia pokryty dużymi, poprzecznie ułożonymi łuskami. Uzębienie było heterodontyczne: sześć zachowanych zębów przedszczękowych miało kształt niewielkich stożków, 11 zębów szczękowych stopniowo zwiększało swe rozmiary ku tyłowi – pierwsze dziesięć z nich miało korony z dwoma guzkami, natomiast ostatni był szerszy i bulwiasty. 14 zębów kości zębowej przypominało zęby kości szczękowej, jednak ostatni z nich nie miał większych rozmiarów[1].

Kręgosłup Cryptolacerta składa się z 29 przodowklęsłych kręgów przedogonowych, w tym siedmiu kręgów szyjnych i dwóch krzyżowych. Formuła palcowa wynosi prawdopodobnie 2-3-4-4/5?-3, co oznacza, że u Cryptolacerta nie doszło do redukcji żadnego z palców, jednak paliczki są zminiaturyzowane w stosunku do pozostałych kości kończyn[1].

Systematyka[edytuj]

Według przeprowadzonej przez Müllera i współpracowników analizy filogenetycznej, wykorzystującej cechy morfologiczne oraz sekwencje genów jądrowych, Cryptolacerta należy do kladu Lacertibaenia, obejmującego jaszczurkowate (Lacertidae) i amfisbeny (Amphisbaenia), w którym zajmuje pozycję siostrzaną do amfisben. Jej bliskie pokrewieństwo z Amphisbaenia wspiera 19 cech morfologicznych. Skamieniałość Cryptolacerta miałaby stanowić pierwszy morfologiczny dowód na bliskie pokrewieństwo Lacertidae i Amphisbaenia. Jest ona o co najmniej 20 mln lat młodsza niż ostatni wspólny przodek tych dwóch grup, jednak prawdopodobnie mogła być do niego zbliżona pod względem budowy[1]. Stanowisko to zostało zakwestionowane przez Tałandę (2015). Zmodyfikowana wersja macierzy użytej w analizie Müllera i in. potwierdziła pokrewieństwo z amfisbenami, jednak inna macierz, wykorzystująca wyłącznie dane morfologiczne, zasugerowała, że Cryptolacerta jest bliżej spokrewniona z Lacertidae niż z amfisbenami. Jedną z cech łączących ją z Lacertidae jest obecność dużej kości zaczołowej – utraconej u współczesnych amfisben. Podobieństwa pomiędzy nią a amfisbenami mogą wynikać z ewolucyjnych paralelizmów związanych ze zbliżonym trybem życia, a nie homologii[2]

Na podstawie kształtu i proporcji ciała Cryptolacerta oraz porównaniu ze współczesnymi taksonami zamieszkującymi siedliska zbliżone do eoceńskiego Messel, Müller i in. sugerują, że gad ten nie prowadził w pełni podziemnego życia, lecz prowadził skryty tryb życia wśród spadłych liści, okazjonalnie ryjący w ziemi. Kopanie podziemnych nor mogło być formą obrony przed drapieżnikami lub służyć do zdobywania pożywienia[1].

Przypisy

  1. a b c d e Johannes Müller, Christy A. Hipsley, Jason J. Head, Nikolay Kardjilov, André Hilger, Michael Wuttke, Robert R. Reisz. Eocene lizard from Germany reveals amphisbaenian origins. „Nature”. 473, s. 364–367, 2011. DOI: 10.1038/nature09919 (ang.). 
  2. Mateusz Tałanda. Cretaceous roots of the amphisbaenian lizards. „Zoologica Scripta”. 45, s. 1–8, 2016. DOI: 10.1111/zsc.12138 (ang.).