Jaszczurkowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jaszczurkowate
Lacertidae[1]
Bonaparte, 1838
Jaszczurka zwinka
Jaszczurka zwinka
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada gady
Rząd łuskonośne
Rodzina jaszczurkowate

Jaszczurkowate, jaszczurki właściwe (Lacertidae) – rodzina gadów z rzędu łuskonośnych.

Budowa i biologia[edytuj]

Lacertidae to przeważnie stosunkowo niewielkie jaszczurki o walcowatym tułowiu, dobrze wykształconych kończynach i ruchomych powiekach. Na grzbietowej stronie głowy z reguły występują duże osteodermy. Większość jaszczurek właściwych jest drapieżnikami, przeważnie owadożernymi[2], jednak niektóre gatunki, jak te z rodzaju Gallotia, spożywają duże ilości pokarmu roślinnego[3]. Ogólnie, roślinożerność występuje częściej u jaszczurkowatych zasiedlających wyspy[4]. Przynajmniej okazjonalne pożywianie się roślinami stwierdzono również u innych, w zdecydowanej większości owadożernych Lacertidae[5]. U niektórych gatunków, także tych w większości roślinożernych, stwierdzono występowanie kanibalizmu[6]. Lacertidae prowadzą przeważnie naziemny lub naskalny tryb życia, tylko nieliczne gatunki żyją na drzewach. Wszystkie poza jaszczurką żyworodną są jajorodne[2].

Systematyka i ewolucja[edytuj]

Zarówno dane morfologiczne, jak i molekularne potwierdzają bliskie pokrewieństwo Lacertidae z teidami i okularkowatymi[7][8][9][10]. Bardziej kontrowersyjne jest ich bliskie pokrewieństwo ze Scincoidea, którego nie wspierają dane molekularne[9][10]. Analizy genetyczne sugerują z kolei, że taksonem siostrzanym do Lacertidae są amfisbeny[9][10], co zdają się potwierdzać niektóre skamieniałości[11]. W zapisie kopalnym jaszczurki właściwe znane są co najmniej od eocenu[12].

Analizy molekularne wskazują, że Lacertidae dzielą się na dwa główne klady, obecnie klasyfikowane w randze podrodzin: Gallotiinae i Lacertinae. W obrębie Lacertinae zachodzi kolejny dychotomiczny podział – na Eremiaidini i Lacertini, obecnie mające rangę plemion[13][14].

W rodzinie Lacertidae wyróżnia się współczesne rodzaje:

Przypisy

  1. Lacertidae, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b From racerunners to night lizards. W: Eric R. Pianka, Laurie J. Vitt: Lizards. Windows to the evolution of diversity. Berkeley: University of California Press, 2003, s. 193–210. ISBN 978-0-520-24847-2.
  3. Marta Lopez-Darias, Bieke Vanhooydonck, Raphael Cornette, Anthony Herrel. Sex-specific differences in ecomorphological relationships in lizards of the genus Gallotia. „Functional Ecology”. 29 (4), s. 506–514, 2015. DOI: 10.1111/1365-2435.12353 (ang.). 
  4. Raoul Van Damme. Evolution of herbivory in lacertid lizards: effects of insularity and body size. „Journal of Herpetology”. 33 (4), s. 663–674, 1999 (ang.). 
  5. Kinsey M. Brock, Colin M. Donihue, Panayiotis Pafilis. New records of frugivory and ovophagy in Podarcis (Lacertidae) lizards from East Mediterranean Islands. „North-Western Journal of Zoology”. 10 (1), s. 223–225, 2014 (ang.). 
  6. José A. Mateo, Juan M. Pleguezuelos. Cannibalism of an endemic lizard (genus Gallotia). „Zoologischer Anzeiger”. 259, s. 131–134, 2015. DOI: 10.1016/j.jcz.2015.07.003 (ang.). 
  7. Jack L. Conrad. Phylogeny and systematics of Squamata (Reptilia) based on morphology. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 310, s. 1–182, 2008. DOI: 10.1206/310.1 (ang.). 
  8. Jacques A. Gauthier, Maureen Kearney, Jessica Anderson Maisano, Olivier Rieppel, Adam D.B. Behlke. Assembling the squamate tree of life: perspectives from the phenotype and the fossil record. „Bulletin of the Peabody Museum of Natural History”. 53 (1), s. 3–308, 2012. DOI: 10.3374/014.053.0101 (ang.). 
  9. a b c John J. Wiens, Carl R. Hutter, Daniel G. Mulcahy, Brice P. Noonan, Ted M. Townsend, Jack W. Sites Jr, Tod W. Reeder. Resolving the phylogeny of lizards and snakes (Squamata) with extensive sampling of genes and species. „Biology Letters”. 8 (6), s. 1043–1046, 2012. DOI: 10.1098/rsbl.2012.0703 (ang.). 
  10. a b c Robert Alexander Pyron, Frank T. Burbrink, John J. Wiens. A phylogeny and revised classification of Squamata, including 4161 species of lizards and snakes. „BMC Evolutionary Biology”. 13: 93, 2013. DOI: 10.1186/1471-2148-13-93 (ang.). 
  11. Mateusz Tałanda. Cretaceous roots of the amphisbaenian lizards. „Zoologica Scripta”. 45, s. 1–8, 2016. DOI: 10.1111/zsc.12138 (ang.). 
  12. Magdalena Borsuk-Białynicka, Mariusz Lubka, Wolfgang Böhme. A lizard from Baltic amber (Eocene) and the ancestry of the crown group lacertids. „Acta Palaeontologica Polonica”. 44 (4), s. 349–382, 1999 (ang.). 
  13. D. J. Harris, E. N. Arnold, R. H. Thomas. Relationships of lacertid lizards (Reptilia: Lacertidae) estimated from mitochondrial DNA sequences and morphology. „Proceedings of the Royal Society B”. 265 (1409), s. 1939–1948, 1998. DOI: 10.1098/rspb.1998.0524. PMCID: PMC1689483 (ang.). 
  14. E. Nicholas Arnold, Oscar Arribas, Salvador Carranza. Systematics of the Palaearctic and Oriental lizard tribe Lacertini (Squamata: Lacertidae: Lacertinae), with descriptions of eight new genera. „Zootaxa”. 1430, s. 1–86, 2007. ISBN 978-1-86977-098-3 (ang.).