Cyprzyk czteroklapowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cyprzyk czteroklapowy
Cyprzyk czteroklapowy: zdjęcie
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klad nagonasienne
Rząd cyprysowce
Rodzina cyprysowate
Rodzaj cyprzyk
Gatunek cyprzyk czteroklapowy
Nazwa systematyczna
Tetraclinis articulata (Vahl) Mast.
J. Roy. Hort. Soc. 14: 250 1892[3]
Synonimy
  • Callitris articulata (Vahl) H.Karst.
  • Callitris macrostachya Steud.
  • Callitris quadrivalvis Rich. & A.Rich.
  • Callitris triquetra Loudon
  • Cupressus articulata (Vahl) J.Forbes
  • Cupressus fothergillii J.Forbes
  • Cupressus triquetra Lodd. ex Loudon
  • Juniperus cunninghamii Carrière
  • Thuja articulata Vahl[3]
Kategoria zagrożenia
Status iucn3.1 LC pl.svg
niższego ryzyka (IUCN 3.1)[4]

Cyprzyk czteroklapowy[5] (Tetraclinis articulata) – gatunek wieczniezielonych i jednopiennych krzewów i niewielkich drzew z rodziny cyprysowatych (Cupressaceae). Reprezentuje monotypowy rodzaj cyprzyk (Tetraclinis). Występuje licznie w Maroku, Algierii i Tunezji[4] na wysokościach od 500 do 1800 m n.p.m.[6] Ma poza tym posiada reliktowe stanowiska na Malcie i w południowej Hiszpanii w okolicy Kartageny[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Krzew lub drzewo osiągające do 15 m wysokości z pniem do 1,2 m średnicy. Pień pokryty jest czerwono-brązową korą, łuszczącą się cienkimi łuskami. Korona jest nieregularna, główne konary są wzniesione. Boczne pędy rozpościerają się horyzontalnie i silnie rozgałęziają. Rozgałęzienia pędów na końcach są spłaszczone. Młode pędy są zaróżowione.
Liście
Łuskowate, drobne (do 0,5 mm długości i 1 mm szerokości), wyrastają w czterech rzędach. Są jasnozielone lub sine z prześwitującym gruczołkiem u szczytu. Boczne liście są większe od środkowych i nieco je przesłaniają. Kształt mają trójkątny, na szczycie są słabo zaostrzone i nieco odstające.
Organy generatywne
Strobile męskie są kuliste i powstają na końcach pędów. Strobile żeńskie mają kształt kulisto-jajowaty i składają się z 4 łusek (makrosporofili). Dojrzewają w ciągu jednego roku. Szyszka jest sino-brązowa, o średnicy 11 mm i 12 mm wysokości, osadzona na krótkiej (do 5 mm) szypule.
Nasiona
Powstają po 1-2 na każdej łusce (makrosporofilu). Osiągają do 5 mm długości i 3 mm szerokości i zaopatrzone są w dwa długie skrzydełka o szerokości ok. 4 mm[6].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Drewno jest używane do produkcji sklejki[7] oraz luksusowych mebli. Jest ciemne, twarde, żywiczne i silnie aromatyczne. W czasach biblijnych było bardzo cenne. N. H. Moldenke i A. L. Moldenke podają, że osiągało nawet cenę złota. W Biblii wymienione jest tylko raz – w Apokalipsie św. Jana (18,10-12) i to jako drewno tujowe. Wynika to z tego, że dawniej gatunek ten zaliczany był do rodzaju tuja (Thuja) i tak to zostało przetłumaczone w wielu wersjach Biblii. Potwierdzeniem, że chodzi tu o drewno cyprzyka, a nie tuji jest również fakt, że jak wynika z podanych cytatów Apokalipsy, drewno to było importowane. Cyprzyk ani w Palestynie, ani w Babilonie nie rośnie, tuje tak, nie było więc potrzeby ich importować. Drewnem cyprzyka czteroklapowego handlowali Fenicjanie, którzy przywozili go do portu w Tyrze, z którego potem przez kupców transportowane było do Babilonii[8].
  • Wydzielana przez drzewo żywica zwana sandarakiem jest używana do produkcji werniksów, pachnących proszków do fumigacji, płynu, którym powleka się papier po zeskrobaniu atramentu, oraz w dentystyce[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. P. F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website. 2001–.
  2. Christenhusz, M.J.M., J.L. Reveal, A. Farjon, M.F. Gardner, R.R. Mill, and M.W. Chase (2011). A new classification and linear sequence of extant gymnosperms. Phytotaxa 19: 55-70.
  3. 3,0 3,1 Tetraclinis articulata (ang.). W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2011-12-06].
  4. 4,0 4,1 4,2 Tetraclinis articulata (ang.). W: Conifer Specialist Group 1998 [on-line]. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2011.2. [dostęp 2011-12-06].
  5. Zdzisława Otałęga (red. nacz.): Encyklopedia Biologiczna. Kraków: Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, 1998, s. 266.
  6. 6,0 6,1 John Silba: Encyclopaedia Coniferae. Harold N. Moldenkeand, Alma L. Moldenke, 1986, s. 207-208, seria: Phytologia Memoroirs VIII.
  7. 7,0 7,1 Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  8. Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.