Inocybe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Strzępiak)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Strzępiak
Ilustracja
Strzępiak poszarpany
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina strzępiakowate
Rodzaj strzępiak
Nazwa systematyczna
Inocybe (Fr.) Fr.
Monogr. Hymenomyc. Suec. 2: 346 (Uppsala, 1863)
Typ nomenklatoryczny

Inocybe relicina (Fr.) Quél.

Inocybe (Fr.) Fr. (strzępiak) – rodzaj grzybów z rodziny strzępiakowatych (Inocybaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Inocybaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Synonimy naukowe: Agaricus subgen. Clypeus Britzelm., Agaricus trib. Inocybe Fr., Agmocybe Earle, Astrosporina J. Schröt., Clypeus (Britzelm.) Fayod, Inocibium Earle, Inocybella Zerova[2].

Liczne gatunki zostały przeniesione do utworzonych w 2019 r. nowych rodzajów Inosperma (Kühner) Matheny & Esteve-Rav., Mallocybe (Kuyper) Matheny, Vizzini & Esteve-Rav. i Pseudosperma Matheny & Esteve-Rav. 2019[1].

Nazwę polską podał Franciszek Błoński w 1889 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym należące do tego rodzaju gatunki były też opisywane jako gwiaździanka, bedłka, włókniak[3].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Grzyby małe lub średniej wielkości. Kapelusze średnio mięsiste, początkowo stożkowate do dzwonkowatych, potem rozpłaszczające się, ze szczątkami osłony lub bez, czasami promieniście pękające. Zazwyczaj na środku jest mniejszy lub większy brodawkowaty garbek. Powierzchnia włókienkowata, na środku często wełnisto-filcowata, bardzo rzadko gładka. Przy brzegu włókienka często skupiają się w pasemka tworząc mniej lub bardziej odstające kosmki. Barwa powierzchni zwykle w różnych odcieniach brązu, rzadziej różowoceglasta, lub szaroliliowa, ale są też gatunki o barwie białawej lub żółtawej. Blaszki przyrośnięte, prawie wolne lub wycięte (zatokowato lub ząbkiem). Początkowo jasne, potem ciemniejsze – ochrowe, rdzawe, brązowe, czasem z oliwkowym odcieniem. Ostrza blaszek często białawe, a w dojrzałych owocnikach zwykle oszronione, frędzlowate lub karbowane. Trzony zwykle pełne, mniej więcej walcowate, zwykle nieco rozszerzające się ku podstawie, czasami z bulwką z obrzeżeniem. Barwa trzonu taka sama jak kapelusza lub podobna, powierzchnia włókienkowata lub biało oszroniona. Wysyp zarodników w różnych odcieniach brązu. Zarodniki elipsoidalne, migdałkowate, fasolkowate lub wielokanciaste, gładkie lub guzkowate, bez pory rostkowej. Zawsze występują cystydy, na szczycie inkrustowane żywicową masą lub kryształkami węglanu wapnia (metuloidy)[4]. Trama blaszek regularna (strzępki biegną równolegle)[5].

Strzępiaki to liczny w gatunki, ale dość jednolity i charakterystyczny rodzaj grzybów. Od blisko spokrewnionych grzybów jego przedstawiciele odróżniają się kilkoma cechami: ich kapelusz jest suchy, włóknisty lub łuseczkowaty, bardzo rzadko jest lepki lub gładki, mają słabo widoczną i szybko zanikającą zasnówkę. Wysyp zarodników jest brudnobrązowy (a nie rdzawy), a zarodniki są drobniutko brodawkowane[4].

Gatunki strzępiaków występują na wszystkich kontynentach w różnych warunkach, zarówno w siedliskach wilgotnych, jak i suchych. Najliczniej występują w strefie klimatu umiarkowanego na półkuli północnej. Głównymi ich siedliskami są lasy, wiele gatunków preferuje podłoże wapienne. Są to głównie grzyby naziemne, wyjątkowo tylko rozwijają się na drewnie lub mchach[4].

Gatunki występujące w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum. Uwzględniono tylko gatunki zweryfikowane o potwierdzonym statusie[22]. Wykaz gatunków występujących w Polsce i nazwy polskie według Władysława Wojewody (nieoznaczone przypisami)[3] i innych (oznaczone przypisami).

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyby mikoryzowe[3]. Niemal wszystkie gatunki strzępiaków są trujące, lub podejrzane o trujące właściwości. Jak dotąd tylko jeden gatunek uznany został za nietrujący[23]. Strzępiaki zawierają pewną ilość muskaryny – tej samej substancji trującej, która występuje w muchomorach, stąd też zatrucia strzępiakami dają podobne objawy, jak zatrucia muchomorami. Ze względu na niewielką ilość muskaryny zwykle nie są to zatrucia śmiertelne, a tylko powodujące przykre dolegliwości. Z powodu trujących własności nie są zbierane jako grzyby jadalne, ponadto i tak nie mają wartości kulinarnych; są mało mięsiste i często o mało przyjemnym zapachu[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Index Fungorum [dostęp 2013-09-20] (ang.).
  2. Species Fungorum [dostęp 2013-09-20] (ang.).
  3. a b c Władysław Wojewoda, Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ​ISBN 83-89648-09-1
  4. a b c d e Andrzej Nespiak, Grzyby. Tom XIX. Strzępiak (Inocybe), Warszawa – Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Marie Curie Skłodowskiej, 1990, ​ISBN 83-01-08749-8
  5. Ewald Gerhardt, Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, wyd: KDC, ​ISBN 83-7404-513-2
  6. a b c d e f g Karasiński D., Wołkowycki M., An annotated and illustrated catalogue of Polypores (Agaricomycetes) of the Białowieża Forest (NE Poland),Pol. Bot. J. 60(2):217-292 (2015)
  7. a b c Bujakiewicz A., Grzyby wielkoowocnikowe Babiogórskiego Parku Narodowego, w: Wołoszyn B. W., Jaworski A., Szwagrzyk J. (red.). Babiogórski Park Narodowy. Monografia Przyrodnicza: 215-257 (2004)
  8. Nazwa polska podana dla synonimu Inocybe umbrina
  9. Gierczyk B., Szczepkowski A., Kujawa A., XVIII Wystawa Grzybów Puszczy Białowieskiej, Parki nar. Rez. Przyr. 32(2): 88-112 (2013)
  10. Mleczko P., Beszczyńska M., W: Godzik B. (red.), Natural and historical values of the Olkusz Ore-bearing Region, W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, Kraków: 227-250 (2015)
  11. a b c d Łuszczyński J., Diversity of Basidiomycetes in various ecosystems of the Góry Świętokrzyskie, Mts. Mon. Bot. 97: 5-218 (2007)
  12. A. Nespiak podaje dla I. erinaceomorphapolską nazwę strzępiak jeżowaty, W. Wojewoda nazwę tę podaje dla I. hystrix. Taksonomia tych gatunków wymaga wyprostowania
  13. Według W. Wojewody jest to synonim I. pyriodora (Pers.) P. Kumm., według Index Fungorum jest to odrębny gatunek
  14. a b c d Kałucka I., L., Jagodziński A.M., Nowiński M., Biodiversity of ectomycorrhizal fungi in surface mine spoil restoration stands in Poland ? first time recorded, rare, and red-listed species, Acta Mycol. 51 (2):1080, (2016)
  15. Gierczyk B., Kujawa A., Szczepkowski A., XX Jubileuszowa wystawa grzybów Puszczy Białowieskiej. Materiały do poznania mykobioty Puszczy Białowieskiej. Przegl. Przyr. 26(1): 11-29 (2015)
  16. Według A. Nespiaka i checklist W. Wojewody synonim lub forma Inocybe pyridora, jednak według Index Fungorum jest to odrębny gatunek
  17. a b Bujakiewicz A., Macrofungi in the Alnetum incanae association along Jaworzyna and Skawica river valleys Western Carpathians, Pol. Bot. J. 56(2): 267-285 (2011)
  18. a b Kujawa A., Gierczyk B., Rejestr gatunków grzybów chronionych i zagrożonych w Polsce. Część V. Wykaz gatunków przyjętych do rejestru w roku 2009, Przegląd Przyrodniczy 22(4): 16-68 (2011)
  19. Według A. Nespiaka i checklist W. Wojewody synonim Inocybe griseolilacina, jednak według Index Fungorum jest to odrębny gatunek
  20. Roniker A., Fungi of the Sarnia Skała massif in the Tatra Mountains (Poland), Pol. Bot. Stud. 28: 1-293 (2012)
  21. Kujawa A., Gierczyk B., Karasiński D., Szczepkowski A., Ślusarczyk T., Grzyby wielkoowocnikowe Kampinoskiego Parku Narodowego. Przewodnik terenowy, Kampinoski Park Narodowy, Izabelin (2015)
  22. Index Fungorum (gatunki) (ang.). [dostęp 2013-09-20].
  23. Andreas Gminder, Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, ​ISBN 978-83-258-0588-3