Cześnik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Cześnik – w średniowiecznej Polsce (XIII wiek) urzędnik królewski dbający o „piwnicę” monarchy, a podczas biesiady podający mu puchary. Od XIV w. urząd ten stał się honorowym (cześnik koronny, cześnik wielki litewski oraz cześnik ziemski), a więc nie pociągającym za sobą żadnych obowiązków. W Rzeczypospolitej Szlacheckiej był niższym urzędem ziemskim (w hierarchii urzędów (1768) w Koronie przed łowczym i za podstolim, na Litwie przed horodniczym i za podczaszym).

Tytuły odojcowskie i odmężowskie[edytuj]

Tradycyjnie dzieci cześnika miały prawo do tytułu odojcowskiego. Dla synów tytułem takim był cześnikowic[1], a dla córek cześnikówna[2]. Żony cześnika miały prawo do tytułu odmężowskiego – cześnikowa[3].

Kultura polska[edytuj]

W kulturze polskiej urząd pojawia się w komedii Zemsta Aleksandra Fredry, gdzie jednym z jej bohaterów jest cześnik Maciej Raptusiewicz, oponentem Rejenta Milczka w sporze o mur.

Cześnikowa natomiast jest jedną z postaci w operze Straszny dwór z librettem Jana Chęcińskiego i muzyką Stanisława Moniuszki, stryjenką dwóch młodych żołnierzy, głównych męskich bohaterów dzieła, Zbigniewa i Stefana. Jako pierwsza dom Miecznika z Kalinowa określa tytułowym mianem Strasznego dworu i snuje intrygę mającą na celu niedopuszczenie do spotkania bratanków z córkami starego przyjaciela ich ojca, chcąc ożenić chłopców z córkami zaprzyjaźnionej z nią samą Skarbnikowej ze Skier[4].


Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Acta Universitatis Lodziensis: Folia archaeologica, Wydanie 21. Uniwersytet Łódzki, 1997. str. 171, 183
  2. Szymon Konarski. Szlachta kalwińska w Polsce. Wydawnictwo Naukowe Semper, 1936, str. 8, 41, 50
  3. Herbarz polski Kaspra Niesieckiego: powiększony dodatkami z poźniejszych autorów, rękopismów, dowodów, urzędowych i wydany przez Jana Nep. Bobrowicza, Tom 6. Waif, 1841, str. 317
  4. Piotr Kamiński: Tysiąc i jedna opera. T. 1. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne (PWM), 2008, s. 977-981. ISBN 9788322409015.