Dąb portugalski
Wygląd
Pokrój | |||||
Systematyka[1][2] | |||||
Domena | |||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | |||||
Podkrólestwo | |||||
Nadgromada | |||||
Gromada | |||||
Podgromada | |||||
Nadklasa | |||||
Klasa | |||||
Nadrząd | |||||
Rząd | |||||
Rodzina | |||||
Rodzaj | |||||
Gatunek |
dąb portugalski | ||||
Nazwa systematyczna | |||||
Quercus faginea Lam. Encycl. 1: 725 1785[3] | |||||
| |||||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||||
![]() |
Dąb portugalski (Quercus faginea Lam.) – gatunek roślin z rodziny bukowatych (Fagaceae Dumort.). Występuje naturalnie w Maroku, Algierii, Portugalii oraz Hiszpanii (także na Balearach)[5][6]. We Francji spotykany jest tylko w departamencie Pireneje Atlantyckie[7]. Do Wielkiej Brytanii został introdukowany w 1824 roku[8].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Pokrój
- Częściowo zimozielone drzewo (czasami krzew) dorastające do 10–15 m wysokości. Korona drzewa jest szeroka. Kora gruba, pomarszczona, łuszcząca się, o szarej lub brązowej barwie. Gałązki mają szarą lub białawą barwę, początkowo są owłosione, lecz z czasem łysieją. Pąki mają jajowaty kształt i są owłosione[5].
- Liście
- Blaszka liściowa jest skórzasta i ma zmienny kształt od owalnego do podługowato-eliptycznego. Mierzy 4 cm długości oraz 1,5 cm szerokości, jest falista i zawinięta na brzegu, ma sercowatą lub zaokrągloną nasadę i tępy wierzchołek. Górna powierzchnia barwy jasnozielonej, początkowo z krótkim, gwiaździstym owłosieniem, lecz z czasem staje się naga, natomiast od spodu jest gęsto pokryta żółtoszarym owłosieniem z małymi, gwiaździstymi włoskami (o długości 120–150 μm). Ma 8–12 par prostych i równoległych żyłek drugorzędnych, zakończonych trójkątnym, regularnym i ostro zakończonym zębem. Ogonek liściowy jest owłosiony długości 5–14 mm [5].
- Kwiaty
- Rozdzielnopłciowe, zebrane w kotki[5]. Kwiaty męskie skupione w klastry po 4–5 wiotkich kwiatostanów o żółtozielonej barwie[5][8]. Kwiaty żeńskie osadzone są na krótkich szypułkach[5].
- Owoce
- Orzechy zwane żołędziami o obłym kształcie, dorastają do 25 mm długości i 13 mm średnicy, mają jasnożółtą barwę. Osadzone są pojedynczo lub w parach na bardzo krótkich szypułkach. Miseczki mają półokrągły kształt, z owalnymi, trójkątnymi lub nieco lancetowatymi, wypukłymi, owłosionymi łuskami[5].
- Gatunki podobne
- Roślina jest podobna do gatunku Q. infectoria, lecz różni się od niego silnie owłosioną blaszką liściową na spodniej powierzchni. Ponadto Q. infectoria występuje w innym regionie geograficznym – we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego[9]. Może być również mylony z dębem algierskim (Q. canariensis), który ma blaszkę liściową z głębiej wciętymi i bardziej regularnymi klapami na brzegu[10].
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]Występuje na wysokości od 800 do 1900 m n.p.m. Kwitnie od marca do kwietnia[5]. Jest rośliną wiatropylną[8]. Owoce dojrzewają w tym samym roku. Występuje w 7. strefie mrozoodporności. Preferuje gleby wilgotne, wapienne. Na jego pędach często rozwijają się galasy[5].
Zmienność
[edytuj | edytuj kod]W obrębie tego gatunku oprócz podgatunku nominatywnego wyróżniono jeden podgatunek[3]:
- Quercus faginea subsp. broteroi (Cout.) A.Camus – dość wysokie, częściowo zimozielone drzewo. Gałązki i pąki są owłosione. Przylistki proste, włochate i nietrwałe. Blaszka liściowa jest płaska i mierzy 4–11 cm długości oraz 2–6 cm szerokości, jest tępo ząbkowana na brzegu (rzadko z ostro zakończonymi ząbkami), ma nasadę zbiegającą po ogonku i zaokrąglony wierzchołek. Od spodu jest pokryta zielonkawoszarym owłosieniem z gwiaździstymi włoskami dłuższymi niż u podgatunku typowego (o długości 200–250 μm). Ma 8–14 par żyłek drugorzędnych. Ogonek liściowy jest nagi, smukły, o niemal obłym kształcie i długości 5–14 mm. Kwiaty żeńskie osadzone są na szypułkach z białym owłosieniem. Okwiat składa się z 6 owłosionych płatków. Słupek zwieńczony jest 3 znamionami o łyżeczkowatym kształcie. Żołędzie osiągają 25–30 mm długości, otulone są w jedwabistych miseczkach z wypukłymi łuskami. Stylopodium jest owłosione[5].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2017-03-08] (ang.).
- ↑ a b c Quercus faginea Lam.. The Plant List. [dostęp 2017-03-08]. (ang.).
- ↑ Quercus faginea, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j Quercus faginea. Oaks of the World. [dostęp 2017-03-08]. (ang.).
- ↑ Quercus faginea. Plantes & botanique. [dostęp 2017-03-08]. (fr.).
- ↑ http://www.tela-botanica.org/bdtfx-nn-84872-synthese Tela Botanica [dostęp 8 marca 2017] (fr.)
- ↑ a b c T. Russell, C. Cutler & M. Walters: Ilustrowana encyklopedia – Drzewa Świata. Kraków: Universitas, 2008, s. 357. ISBN 97883-242-0842-5. (pol.).
- ↑ M. Blamey, C. Grey-Wilson: Toutes les fleurs de Méditerranée. Paris: Delachaux & Niestlé, 2009, s. 32. ISBN 978-2-603-01657-2. (fr.).
- ↑ O. Johnson, D. More: Przewodnik Collinsa. Drzewa. 1600 gatunków i odmian drzew rosnących w Europie. Multico Oficyna Wydawnicza, 2009, s. 228. ISBN 978-83-7073-643-9. (pol.).
Identyfikatory zewnętrzne: