Dereń jadalny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dereń jadalny
Dereń jadalny: zdjęcie
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad astrowych
Rząd dereniowce
Rodzina dereniowate
Rodzaj dereń
Gatunek dereń jadalny
Nazwa systematyczna
Cornus mas L.
Sp. pl. 1:117. 1753
Owoce
Dereń jadalny podczas kwitnienia
Cornus mas

Dereń jadalny, dereń właściwy (Cornus mas L.) – gatunek rośliny z rodziny dereniowatych. Pochodzi ze środkowej i południowo-wschodniej Europy i zachodniej Azji, jest uprawiany w wielu krajach świata[2] - również w Polsce.

Morfologia[edytuj]

Pokrój
Tworzy rozłożysty krzew lub małe drzewo mogące osiągnąć 3–7 m wysokości.
Liście
Ulistnienie naprzeciwległe, liście jajowato-eliptyczne o długości 5-10 cm, długo zaostrzone, pod spodem w kątach nerwów biało wełniasto owłosione[3].
Kwiaty
Drobne, zebrane w nieduże, kuliste baldachy z 4 podsadkami bocznie umieszczonymi i rozwijającymi się jeszcze przed rozwojem liści. Kwiaty składają się z 4-działkowego kielicha, 4 żółtych płatków korony, 1 słupka, 4 pręcików.
Owoc
Podługowaty, wiśniowego koloru pestkowiec. Ma cierpki smak.

Biologia i ekologia[edytuj]

W swoim naturalnym środowisku rośnie zwłaszcza w zaroślach i na zalesionych stokach rejonów o łagodnym klimacie. Kwitnie przed rozwojem liści, od marca do kwietnia.

Zastosowanie[edytuj]

  • Jest u nas uprawiany jako roślina ozdobna. Ma ozdobny wygląd w marcu i kwietniu, kiedy kwitnie, a także na jesieni, kiedy pojawiają się jego owoce. Jest stosowany również na wysokie żywopłoty. Jest to krzew o skromnych wymaganiach, który dobrze się czuje na słońcu i w półcieniu, znosi gleby wapienne, susze i zanieczyszczone powietrze. W cieniu owocuje słabo i ma luźniejszy pokrój.
  • Owoce są soczyste, a w smaku kwaśne (stosunek cukrów do kwasów 3:1, zatem nie nadają się do bezpośrednio spożycia). Bogate w taniny, polifenole, kwasy organiczne, witaminę C i antocyjany[4]. Nadają się na przetwory, np. marmoladę, dżem, nalewki (dereniówka), nadzienie do cukierków i wypalankę - na Słowacji zwaną Drienkovica, a w Niemczech Dirndlbrand.
  • Z drewna wyrabiane były koła zębate, jest doskonałe do toczenia.
  • Ma działanie antyseptyczne, pomaga zwłaszcza w utrzymaniu higieny jamy ustnej. Obłupana z kory gałązka kwitnącego derenia, pogryziona na końcu jest skutecznym środkiem do czyszczenia zębów[potrzebny przypis].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-28].
  2. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-01].
  3. JurkeJ. Grau JurkeJ., ReinhardR. Jung ReinhardR., BertramB. Munker BertramB., Leksykon przyrodniczy. Zioła i owoce leśne, Warszawa 1996: Świat Książki, s. 28, ISBN 83-7129-274-0.
  4. Charakterystyka owoców pigwowca japońskiego i derenia jadalnego. [dostęp 5 grudnia 2015 r.].

Bibliografia[edytuj]

  1. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  2. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  3. Maciej Mynett, Magdalena Tomżyńska: Krzewy i drzewa ozdobne. Warszawa: MULTICO Oficyna Wyd., 1999. ISBN 83-7073-188-0.