Dialekt zachodniosłowacki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
západoslovenské nárečia
Obszar Słowacja (rejony: trnawski, nitrzański, trenczyński, myjawski)
Klasyfikacja genetyczna
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Dialekt zachodniosłowacki, gwary zachodniosłowackie (słow. západoslovenské nárečia) – niestandardowe formy języka słowackiego, obejmujące zasięgiem rejon trnawski, nitrzański, trenczyński, myjawski oraz inne[1].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Do charakterystycznych cech gwar zachodniosłowackich należą[2][3]:

  • akcent na pierwszą sylabę słowa
  • sylaby ro-, lo- na początku słów typu rovní, rola, vloni itp.
  • samogłoska e w słowach ocet, ďeň, buben, pes, oves, ven, bečka, deska, zdechnúť, kotel, sen oraz w słowach vieter, blázen, švager, cuker
  • samogłoska a (w sylabach krótkich) względnie á (w sylabach długich) w miejscu nosowego e (np. masso, hovado, hrádeľ, zajác); przy czym w gwarach zahorskich zamiast nosowego e występuje ja lub je (np. hovjadzí, pjet)
  • występowanie podwójnych spółgłosek różnego pochodzenia (poza gwarami zahorskimi), np. occa, precca, masso, frejjér, stuňňa
  • grupa spółgłoskowa šč w miejsce literackiego šť (ešče itp.)
  • nie funkcjonuje zasada rytmiczna
  • mianownik liczby pojedynczej rzeczowników rodzaju nijakiego częściej przybiera końcówkę -o (vajco)
  • rzeczowniki rodzaju męskego i nijakiego zakończone na -r, -l, -z, -s przy odmianie przechodzą od wzorców twardych do miękkich (np. na Zobori)
  • miejscownik liczby pojedynczej przymiotników rodzaju męskiego i żenskiego przyjmuje końcówkę -ém (vysokém)
  • narzędnik liczby pojedynczej przymiotników rodzaju żenskiego przyjmuje końcówkę (dobrú)
  • czasowniki z bezokolicznikiem typu -iť (robiť, piť) przyjmują w czasie przeszłym końcówkę -el (robel, pel)
  • charakterystyczne elementy leksykalne, po części tożsame ze słownictwem środkowosłowackim; do wyrazów zachodniosłowackich należą m.in.: širák, ručník, strecha, hodi, kočka, sinokvet, hrebíček, egreš

Podział wewnętrzny[edytuj | edytuj kod]

Według Encyklopédii jazykovedy i Encyklopédii Slovenska[edytuj | edytuj kod]

  • severná podskupina západoslovenských nárečí
    • hornotrenčianske nárečia
    • kysucké nárečia
    • dolnotrenčianske nárečia
  • južná podskupina západoslovenských nárečí
    • považské nárečia
      • podjavorinské nárečia
      • myjavské nárečia
      • [inne]
    • trnavské nárečia
    • nitrianske nárečia
  • záhorská podskupina západoslovenských nárečí
    • skalické nárečia
    • inne

Według portalu slovake.eu[edytuj | edytuj kod]

  • gwary górnotrenczańskie
  • gwary dolnotrenczańskie
  • gwary poważskie
  • gwary średnionitrzańskie
  • gwary dolnonitrzańskie
  • gwary regionu trnawskiego
  • gwary zahorskie

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dialekty, slovake.eu [zarchiwizowane z adresu 2020-05-05].
  2. hasło „západoslovenské nárečia”. W: Jozef Mistrík: Encyklopédia jazykovedy. Wyd. 1. Bratysława: Obzor, 1993, s. 490–491. ISBN 80-215-0250-9. OCLC 29200758. (słow.)
  3. hasło „slovenské nárečia”. [w:] Malá encyklopédia Slovenska. wyd. 1. Bratysława: Veda, 1987. s. 481–482 (słow.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]