Języki zachodniosłowiańskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Języki zachodniosłowiańskie
Obszar Europa Środkowa
Użytkownicy ok. 64 mln
Klasyfikacja genetyczna języki indoeuropejskie
Podział języki czesko-słowackie

języki lechickie
języki łużyckie

Kody rodziny językowej
ISO 639-5 zlw
Występowanie
Lenguas eslavas occidentales.PNG
Języki zachodniosłowiańskie

     polski

     kaszubski

     śląski

     połabski †

     dolnołużycki

     górnołużycki

     czeski

     słowacki

Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.
Języki i dialekty Europy Środkowo-Wschodniej

Języki zachodniosłowiańskie – jeden z trzech zespołów języków słowiańskich (obok języków wschodnio- i południowosłowiańskich), którymi posługuje się około 56 mln mówiących w Europie Środkowej.

Języki zachodniosłowiańskie odróżniają się od wschodnio- i południowosłowiańskich przede wszystkim na podstawie różnic fonetycznych, np. w grupie zachodniej zachowały się zbitki /tl/ i /dl/ (ze względu na wczesną utratę tendencji do zgłosek otwartych[1]), które w pozostałych zespołach słowiańszczyzny przyjęły uproszczoną postać /l/[2]. Ponadto języki zachodniosłowiańskie wyróżnia stały akcent wyrazowy, natomiast większość innych przedstawicieli słowiańszczyzny charakteryzuje się akcentem ruchomym[2].

Według najczęstszej koncepcji klasyfikacyjnej języki zachodniosłowiańskie dzielą się na trzy grupy: lechicką, łużycką i czesko-słowacką[2]. Podgrupę czesko-słowacką kontynuują języki czeski i słowacki, łużycką – dwa języki łużyckie, a lechicką – polski i kaszubski. Z tej ostatniej podgrupy wymarły w XVIII wieku języki pomorskie (z wyjątkiem kaszubskiego i słowińskiego, który zaniknął w XX wieku). W przeszłości pojawiały się próby bliższego łączenia języków łużyckich z lechickimi lub czesko-słowackimi, ale propozycje te mają mniejszą akceptację[2].

Języki zachodniosłowiańskie cechują się wysokim stopniem fleksyjności: ich morfemy gramatyczne mają charakter wielofunkcyjny i tworzą całość z cząstkami leksykalnymi[3]. Zjawisko fleksji zdecydowanie przeważa nad aglutynacją oraz izolacją, które znajdują zastosowanie tylko w kilku ograniczonych funkcjach (do tworzenia trybu przypuszczającego oraz form czasu przeszłego i przyszłego)[3]. Języki zachodniosłowiańskie są zachowawcze pod względem fonetycznym, bardziej konserwatywne od południowych i wschodnich[4].

Klasyfikacja języków zachodniosłowiańskich[edytuj | edytuj kod]

indoeuropejskie
słowiańskie (ok. 317 mln)
zachodniosłowiańskie (ok. 64 mln)
lechickie (ok. 46 mln)
polski (ok. 46 mln)
śląski (ok. 509 tys.) – uznawany za dialekt języka polskiego lub za odrębny język
kaszubski (ok. 50 tys.) – uznawany za odrębny język lub za dialekt języka polskiego
słowiński – †
połabski
łużyckie (ok. 70 tys.)
dolnołużycki (ok. 15 tys.)
Ponaschemu – †
górnołużycki (ok. 55 tys.)
wschodniołużycki – †
czesko-słowackie (ok. 18 mln)
czeski (ok. 12 mln)
słowacki (ok. 6 mln)
knaan

† – język wymarły

Przykłady[edytuj | edytuj kod]

Poniższa tabelka ukazuje porównanie postaci niektórych słów w wybranych językach zachodniosłowiańskich:

polski dolnołużycki górnołużycki czeski słowacki połabski drzewiański kaszubski śląski
człowiek cłowjek čłowjek člověk človek clawak, clôwak człowiek czowjek
wieczór wjacor wječor večer večer vicer wieczer uodwjeczyrz
brat bratš bratr bratr brat brot bracyn braćik
dzień źeń dźeń den deň dôn dzéń dźyń
ręka ruka ruka ruka ruka ręka rãka rynka
jesień nazymje nazyma podzim jeseň prenja zaima, jisin jeséń podźim
śnieg sněg sneh sníh sneh sneg snieg śńyg
lato lěśe lěćo léto leto lato lato lato
siostra sotša sotra sestra sestra sestra sostra śestra
ryba ryba ryba ryba ryba ryba rëba ryba
ogień wogeń woheń oheň oheň widin òdżiń uogyń
woda woda woda voda voda wôda wòda woda
wiatr wětš wětřik, wětr vítr vietor wjôter wiater wjater
zima zymje zyma zima zima zaima zëma źyma

Przykład tekstu[edytuj | edytuj kod]

Poniżej znajduje się treść pierwszego artykułu Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka w niektórych językach i dialektach zachodniosłowiańskich.

  • czeski:
    Všichni lidé rodí se svobodní a sobě rovní co do důstojnosti a práv. Jsou nadáni rozumem a svědomím a mají spolu jednat v duchu bratrství.
  • górnołużycki:
    Wšitcy čłowjekojo su wot naroda swobodni a su jenacy po dostojnosći a prawach. Woni su z rozumom a swědomjom wobdarjeni a maja mjezsobu w duchu bratrowstwa wobchadźeć.
  • kaszubski:
    Wszëtczi lëdze rodzą sã wòlny ë równy w swòji czëstnoce ë prawach. Mają òni dostóne rozëm ë sëmienié ë nôlégô jima pòstãpòwac wobec drëdzich w dëchù bracënotë.
  • polski:
    Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem swej godności i praw. Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem i powinni postępować wobec innych w duchu braterstwa.
  • słowacki:
    Všetci ľudia sa rodia slobodní a sebe rovní, čo sa týka ich dôstojnosti a práv. Sú obdarení rozumom a majú navzájom jednať v bratskom duchu.
  • śląski:
    Wszyjske ludźe rodzům śe swobodne a růwne we swojim werće a prawach. Sům uůne uobdarzůne filipym a sůmńyńym a majům powinność wzglyndym inkszych jak brat s bratym postympować.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jerzy Nalepa, Slowianszczyzna pólnocno-zachodnia, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Wydział Historii i Nauk Społecznych, 1967, s. 37.
  2. a b c d Philipp Strazny, Encyclopedia of Linguistics, Routledge, 1 lutego 2013, s. 83, ISBN 978-1-135-45522-4 [dostęp 2019-09-07] (ang.).
  3. a b Slavia Occidentalis, tom 58, Sprzedaż: Czytelnik, 2001, s. 43.
  4. Leszek Bednarczuk, Związki i paralele fonetyczne języków słowiańskich, Slawisticzny Ośrodek Wydawniczy, 2007, s. 129, ISBN 978-83-89191-62-5.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]