Dopełnienie (językoznawstwo)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dopełnienieczęść zdania oznaczająca przedmiot czynności wyrażonej orzeczeniem zdania w stronie czynnej w sposób bezpośredni bądź pośredni[1].

W języku polskim występuje dopełnienie bliższe (zwykle w bierniku, lub w zdaniach zanegowanych w dopełniaczu, rzadziej w narzędniku), oraz dopełnienie dalsze (w celowniku, narzędniku lub miejscowniku)[2].

Przykłady:

  • Kot pije mleko - dopełnienie bliższe w bierniku.
  • Pies nie pije mleka - dopełnienie bliższe w dopełniaczu.
  • Dziecko daje mamie prezent - «prezent» to dopełnienie bliższe w bierniku, «mamie» to dopełnienie dalsze w celowniku.
  • Marcin kieruje ciężarówką - dopełnienie bliższe w narzędniku.
  • Adam zjada dużo chleba - dopełnienie bliższe w dopełniaczu.

Przy zamianie zdania na stronę bierną, dopełnienie bliższe staje się podmiotem, a dotychczasowy podmiot jest wprowadzany przez konstrukcje przez(e) + biernik[3], np.:

  • prezent jest dawany mamie przez dziecko
  • ciężarówka jest kierowana przez Marcina

Zdania takie nie mają dopełnienia bliższego, dopełnienie dalsze nie ulega zmianie.

W zależności od wzajemnego położenia podmiotu (S), orzeczenia (V) i dopełnienia (O) w typowym zdaniu, klasyfikuje się języki do jednej z sześciu grup[4]:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Klemensiewicz 1953 ↓, s. 27.
  2. Klemensiewicz 1953 ↓, s. 28.
  3. Nagórko 2007 ↓, s. 105.
  4. Murray Gell-Mann, Merritt Ruhlen: The origin and evolution of word order. W: National Academy of Science [on-line]. [dostęp 2017-12-05].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zenon Klemensiewicz: Zarys składni polskiej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1953.
  • Alicja Nagórko: Zarys gramatyki polskiej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 2007. ISBN 978-83-01-15390-8.