Dyfuzja innowacji

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Dyfuzja innowacji – ostatni etap procesu innowacji, nazywany również upowszechnieniem. Dyfuzja stanowi „proces przyswajania danej innowacji w coraz to nowszych systemach społecznych[1]. „Dyfuzja innowacji jest procesem rozprzestrzeniania się, upowszechniania innowacji w firmie i gospodarce, występującym wówczas, gdy po pierwszym udanym zastosowaniu nowego rozwiązania technicznego lub organizacyjnego następuje jej przyswojenie przez inne przedsiębiorstwa[2].

Po wprowadzeniu nowego produktu na rynek następuje przekazywanie informacji – rozpoczyna się proces uczenia (w szczególności: „uczenie się przez robienie”, ang. learning by doing), w którym biorą udział[3]:

  • producent, który wprowadził innowację (doskonalenie innowacji na podstawie informacji zwrotnych),
  • potencjalni nabywcy (poznawanie nowego produktu, w celu podjęcia decyzji o jego zakupie),
  • przyszli naśladowcy (rozpoznanie najważniejszych cech innowacji, sposobu wytwarzania i rozpoczęcie własnej produkcji).

Badania nad dwoma podstawowymi wymiarami dyfuzji – czasem i przestrzenią, pozwoliły na szczegółowe scharakteryzowanie cyklu dyfuzji oraz doprowadziły do sformułowania następujących wniosków[4]:

  • proces przestrzennej innowacji to rozprzestrzenianie się przedmiotu – fizycznej rzeczy, a nie efektów innowacji,
  • dyfuzja innowacji jest procesem długotrwałym, sięgającym nawet 20 lat w przypadku innowacji przełomowych i kilku lat w przypadku innowacji usprawniających,
  • w początkowych fazach dyfuzja przebiega powoli, następnie nabiera tempa,
  • szybkość dyfuzji zależy przede wszystkim od skali innowacji,
  • przebieg procesu dyfuzji może przebiegać zgodnie z funkcją liniową, wykładniczą lub też mieć rozkład logistyczny.

Model dyfuzji innowacji E.M. Rogersa[5][edytuj]

Według E.M. Rogersa odrzucenie lub przyjęcie innowacji zależy od następujących czynników[6]:

  1. Względna dogodność innowacji. Innowacja powinna zapewniać wzrost efektywności społeczno-ekonomicznej i być dogodniejsza niż rozwiązanie dotychczasowe.
  2. Kompatybilność (zgodność) innowacji. Innowacja niekompatybilna jest niezrozumiała i nieistotna, a w rezultacie zostaje odrzucona. Zgodność innowacji z istniejącymi normami, wartościami oraz doświadczeniem sprzyja jej upowszechnianiu.
  3. Kompleksowość innowacji. Cecha określona przez stopień trudności w zrozumieniu, przyjęciu i stosowaniu nowego rozwiązania.
  4. Podzielność innowacji. Możliwość stopniowego wprowadzania lub przyjmowania innowacji.
  5. Przystępność innowacji. Innowacja jest przystępna, jeżeli jej charakter i proces jej wykorzystania jest zrozumiały i łatwy do przedstawienia.

Model dyfuzji innowacji E.M. Rogersa – powstały w wyniku badań empirycznych, udowadnia, iż występuje kilka kategorii nabywców, którzy reprezentują odmienne nastawienie do nowości. Wyróżnia on osoby stale poszukujące nowości oraz te, które preferują wypróbowane i sprawdzone przez innych produkty. Krzywa sprzedaży ma rozkład normalny – po urynkowieniu innowacji następuje powolny wzrost sprzedaży, a następnie przyspieszenie, osiągnięcie punktu szczytowego, aż w rezultacie spadek liczby nabywców.

Innowatorzy stanowią 2,5% całej zbiorowości – lubią ryzyko, próbują nowości. Wcześni naśladowcy to 13,5% – są liderami, kształtują opinię w danej społeczności, nowość kupują jednak z pewną ostrożnością. Wczesna większość to 34% – przyswaja ona nowy produkt wcześniej niż przeciętni nabywcy. Późna większość – 34%, to sceptycy akceptujący produkt po wypróbowaniu go przez innych. Ostatnia grupa to maruderzy – 16%, grupa nabywców obawiająca się zmian, absorbuje innowację, gdy staje się ona powszechna lub niezbędna.

Model dyfuzji E.M. Rogersa

Konieczne jest zdobycie odpowiedniej wiedzy na temat klientów i dotarcie w pierwszej kolejności do innowatorów, w celu przekonania ich o słuszności zakupu innowacji. Należy jednak pamiętać, że dany nabywca może być innowatorem w jednej dziedzinie, a w innej być maruderem, dlatego wszelka identyfikacja grup na podstawie wcześniejszych opinii i doświadczeń powinna mieć charakter jedynie szacunkowy.

Jednym z badaczy koncepcji Rogersa był G. Moore, który w swojej publikacji Crossing the Chasm z 1999 roku, przedstawił koncepcje luk między grupami klientów. Największa luka, nazwana przez niego "przepaścią" istnieje między wczesnymi naśladowcami i wczesną większością. [7]

Proces dyfuzji innowacji[edytuj]

Dyfuzja innowacji następuje poprzez pięcioetapowy proces podejmowania decyzji. Występuje poprzez szereg kanałów komunikacyjnych w określonym czasie, wśród członków systemu społecznego.  Początkiem procesu dyfuzji jest data inicjalnej innowacji, a jego koniec jest trudny do określenia, gdyś po dyfuzji w skali krajowej, często rozpoczyna się proces dyfuzji w skali międzynarodowej[8].

Dyfuzja została po raz pierwszy opisana jako proces przez Ryana i Grossa w 1943 roku[9]. A E.M. Rogers opisał dyfuzję innowacji jako pięć etapów w książce o tytule Diffusion of Innovations, która została wydana po raz pierwszy w 1962 roku, najpóźniejsze, piąte wydanie, pochodzi z 2003 roku[10]. Pięć kroków dyfuzji innowacji według E.M. Rogersa:[11]

  • Świadomość (Awareness)
  • Zainteresowanie (Interest)
  • Ocena (Evaluation)
  • Próba(Trial)
  • Adaptacja (Adoption)

Jednostki mogą odrzucić innowacje na dowolnym etapie procesu adopcji.

W późniejszych wydaniach książki E.M Rogers zmienia nazewnictwo pięciu etapów na:[10] 

  • Wiedza (knowledge)- początkowo kiedy jednostka ma do czynienia z innowacją, nie ma na jej temat informacji, brakuje jej wiedzy. Podczas tego etapu, osoba nie ma potrzeby żeby szukać informacji na temat innowacji.
  • Perswazja (persuasion)- jednostka jest zainteresowana innowacją i szuka na jej temat informacji, szczegółów.
  • Decyzje (decision)- jednostka rozważa wady/zalety korzystania z danej innowacji i podejmuje decyzje o akceptacji lub odrzuceniu innowacji[8]. Rogers zauważa, że ten etap jest najtrudniejszy aby zbadać go w sposób empiryczny.[10]
  • Wdrożenie (implementation)- po akceptacji innowacji, osoba wdraża innowacje w stopniu zależnym od sytuacji. Podczas tego etapu, jednostka weryfikuje przydatność innowacji i może szukać dodatkowych informacji o niej.[11]
  • Potwierdzenie (confirmation)- osoba podejmuje decyzję o kontynuowaniu używania innowacji. Etap ten ma charakter intrapersonalny (może powodować dysonans poznawczy) i interpersonalny, potwierdzający, że grupa podjęła właściwą decyzję.
Proces dyfuzji innowacji E.M. Rogersa

W kolejnych wydaniach, opis poszczególnych kategorii się nie zmieniał. 

Niepowodzenie dyfuzji[edytuj]

Nieudana dyfuzja nie oznacza, że technologia nikt nie zaadaptował technologii, a odnosi się do sytuacji gdy innowacja nie zbliża się do stuprocentowej adopcji, z powodu własnych słabości, konkurencji lub braku świadomości ze strony odbiorców. Z punktu widzenia sieci społecznych, nieudana dyfuzja może być powszechnie przyjęta w niektórych społecznościach (np. wśród specjalistów), ale nie dotarła do bardziej odległych osób. Społeczności, które są nadmiernie połączone mogą ucierpieć z powodu braku elastyczności i w rezultacie zapobiegać zmianom, które może przynieść innowacja[9]. Niektóre innowacje nie powiodły się w wyniku braku zaangażowania na poziomie lokalnym lub braku udziały społeczności[9].

Konsekwencje przyjęcia innowacji[edytuj]

Można wyróżnić zarówno pozytywne jak i negatywne konsekwencje przyjęcia innowacji. Rogers wymienia trzy kategoria tychże konsekwencji: [10]

  • pożądane i niepożądane
  • bezpośrednie i pośrednie
  • przewidywane i nieoczekiwane

Wejnert z kolei wymienia dwa rodzaje konsekwencji przyjęcia danej innowacji: [12]

  • publiczne i prywatne
  • korzyści i koszty

Sam Rogers podkreślał, że ta dziedzina wymaga dalszych badań, ze względu na stronniczość badań związanych z innowacjami.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. A. Pomykalski, Innowacje, Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Łódź 2001, s. 110.
  2. M. Brzeziński (red.), Zarządzanie innowacjami technicznymi i organizacyjnymi, Difin, Warszawa 2001, s. 104.
  3. A. Pomykalski, op.cit., s. 111.
  4. M. Brzeziński, op.cit., s. 105.
  5. J.J. Brdulak, Zarządzanie wiedzą a proces innowacji produktu. Budowanie przewagi konkurencyjnej firmy, Oficyna Wydawnicza Szkoły Głównej Handlowej, Warszawa 2005, s. 76; J. Penc, Innowacje i zmiany w firmie. Transformacja i sterowanie rozwojem przedsiębiorstwa, Placet, Warszawa 1999, s. 43-44; A. Pomykalski, op.cit., s. 112-113.
  6. A. Pomykalski, op.cit., s. 113-114.
  7. Geoffrey Moore, Crossing the Chasm, 1999, s. 16.
  8. a b Andrzej Pomykalski, Zarządzanie innowacjami, 2001, ISBN 83-01-13480-1.
  9. a b c H Choi, S-H Kim, J Lee, Role of Network Structure and Network Effects in Diffusion of Innovations, „Industrial Marketing Management”, 39 (1), 2010, s. 170-177, DOIdoi:10.1016/j.indmarman.2008.08.006.
  10. a b c d Everett Rogers, Diffusion of Innovations, wyd. 5, Simon and Schuster, 2003, ISBN ISBN, ISBN 978-0-7432-5823-4..
  11. a b Everett Rogers, Diffusion of Innovations, wyd. 1, Nowy Jork: Free Press of Glencoe, 1962, OCLC OCLC 254636.
  12. Barbara Wejnert, Integrating models of diffusion of innovations: a conceptual framework, „Annual Review of Sociology”, 2002, DOIdoi:10.1146/annurev.soc.28.110601.141051.

Bibliografia[edytuj]

  • Brdulak J.J., Zarządzanie wiedzą a proces innowacji produktu. Budowanie przewagi konkurencyjnej firmy, Oficyna Wydawnicza Szkoły Głównej Handlowej, Warszawa 2005.
  • Brzeziński M. (red.), Zarządzanie innowacjami technicznymi i organizacyjnymi, Difin, Warszawa 2001.
  • Penc J., Innowacje i zmiany w firmie. Transformacja i sterowanie rozwojem przedsiębiorstwa, Placet, Warszawa 1999.
  • Pomykalski A., Innowacje, Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Łódź 2001.