Fabian Birkowski

Fabian Birkowski OP
Data i miejsce urodzenia	1566 ; Lwów
Data i miejsce śmierci	9 grudnia 1636 ; Kraków
Wyznanie	katolicyzm
Kościół	Kościół łaciński
Inkardynacja	dominikanie
Śluby zakonne	1596
	Cytaty w Wikicytatach

Fabian Birkowski (ur. w 1566 we Lwowie, zm. 9 grudnia 1636 w Krakowie) – polski kaznodzieja.

Życiorys

Syn Tomasza Birkowskiego – majstra kuśnierskiego i Elżbiety – córki ławnika miejskiego. Od 1585 uczył się w Akademii Krakowskiej; stopień bakałarza uzyskał w 1587, a magistra w 1593. Dla dokończenia studiów odbył podróż zagraniczną do Włoch.

W latach 1596–97 wykładał literaturę grecką i rzymską w Akademii Krakowskiej. Był znawcą teologii i literatury antycznej. Przypisano mu też tytuł doktora teologii; wykładał ją m.in. w konwencie dominikańskim w Krakowie. Od 1596 dominikanin. Po śmierci Piotra Skargi (1612) kaznodzieja królewski – syna królewskiego Władysława IV w Warszawie.

Tak sam określa rolę kaznodziei (z kazania na pogrzebie Piotra Skargi^[1] – pisownia oryginalna):

Pierwszą ozdobą kaznodziei jest, iż w oczach ludzkich porywa się na ogień. Winien być jak ogień: czystym, jasnym i gorejącym.... Kapłani wnet jak aniołowie, wnet jak pioruny szybko i szeroko wolę boską roznoszą. Oni od Japonów, wysp filipińskich i Moluk, jakby na przechadzkę zbiegali. Non erat terra, quae se abconderet a calore eorum. Czyniła to wielka miłość, która skrzydła ogniste ich nogom przyprawowała.... Nie przez mowców słowa bożego państwo greckie zginęło. Błogo było Carogrodowi, gdy widział na mownicy Chryzostoma, Grzegorza i innych patryarchów. Nie stało tych – wnet Nestroyusze, Cerularyowie się wznieśli, którzy mówili dla pochlebstwa, dogody łaskom cesarskim i co innego przed oczyma mieli, niż prawdę

Towarzyszył królewiczowi w wyprawach wojennych (Moskwa, Chocim).

I jeszcze jeden fragment z kazania wygłoszonego podczas mszy dziękczynnej po zawarciu pokoju po bitwie pod Chocimiem^[1] (pisownia oryginalna):

Synowie Korony i Litwy! którzyście dusze wasze nieśli na szańc z dobrej woli, błogosławcie panu.... Zraziliście nieraz ufce tureckie sercem waszem bohaterskiem.... Gdy mi przychodzą na myśl niektórzy żołnierze, którem widział z potrzeby do obozu przychodzące, zbroczone krwią pogańską i swoią, o! jako błogosławię pana, że mi dał widzieć syny kraju mego wielkie dzieła rycerskie odprawujące.

Był jednym z członków Rady Duchownej mającej doprowadzić do pokoju z dysydentami. Do 1634 r. przebywał w Warszawie. Następnie osiadł w Krakowie, gdzie pełnił funkcję przeora klasztoru.

Twórczość

Powszechnie podziwiany przez współczesnych i wysoko ceniony przez historyków. Mówca pełen życia, silnie poruszający słuchaczy. Największe uznanie zyskały jego kazania pogrzebowe i obozowe. Są one cennym źródłem do poznania myśli i życia codziennego epoki staropolskiej.

Najsłynniejsze kazania pogrzebowe:

Jan Zamoyski (1605),
Jan Karol Chodkiewicz (1621),
Nagrobek Osmanowi, cesarzowi tureckiemu (1622),
Krzyż kawalerski – o Bartłomieju Nowodworskim (1625),
Stefan Chmielecki albo nagrobek (1632),
Kwiaty z koron królewskich nieśmiertelne, abo pamięć Najjaśniejszego Monarchy Zygmunta III, króla polskiego i szwedzkiego, także Pamięć Najjaśniejszej Pani Konstancyi, królowej polskiej i szwedzkiej^[2] – o Zygmuncie III Wazie (1632),
Kwiat padający – o Gustawie Adolfie (1632).

Kazania obozowe:

Panu Bogu podziękowanie za uspokojenie Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego (1621),
Kazanie obozowe o Bogarodzicy^[3] (1623),
Kantymir basza porażony^[4] (1624).

Zbiory innych kazań:

Orationes Ecclesiasticae^[5] (1622),
Kazania na niedziele i święta (1628).

Inne utwory^[6]:

Lacrimae in funere Annae Jagellonicae Kraków 1596, drukarnia Łazarzowa
Na pogrzebie x. Piotra Skargi... kazanie Kraków 1612, drukarnia A. Piotrkowczyk, wyd. nast.: Kraków 1613; Kraków 1615
Syn Korony abo na pogrzebie... Joachima Ocieskiego... kazanie Kraków 1613, drukarnia A. Piotrkowczyk
Jozue za kolędę dany roku 1613. Jan Zamoyski na mszy zadusznej... wspomniany roku 1605. Kazania dwoje Kraków 1613, drukarnia A. Piotrkowczyk
Kazania na niedziele i święta doroczne cz. 1-3, Kraków 1620, drukarnia A. Piotrkowczyk, wyd. nast.: Kraków 1623-1628
Kawaler maltański na pogrzebie... Zygmunta Srzedzińskiego Kraków 1623, drukarnia A. Piotrkowczyk
Jan Karol Chodkiewicz i Jan Weyher, wojewodowie Kraków 1627, drukarnia A. Piotrkowczyk

Przypisy

1 2 Kazimierz Brodziński: Życiorysy niektórych poetów i uczonych, Wydawca: Kazimierz Józef Turowski, Sanok, 1856 ss 7 – 29
↑ Kwiaty koron krolewskich nieśmiertelne abo pamięć [...] Zygmvnta III krola polskiego y szwedskiego, także pamięć [...] Konstanciey krolowey polskiey y szwedskiey [online], polona.pl [dostęp 2020-10-02] .
↑ Kazanie obozowe o Bogarodzicy ; przy tym Nagrobek Osmanowi, cesarzowi tureckiemu, y insze kazania o s. Iackv y b. Kantym przez [...] Fabiana Birkowskiego [...] na swiat podany [!] [...]. [online], polona.pl [dostęp 2020-10-02] .
↑ Kantymir basza porażony albo O zwycięstwie z Tatar przez [...] Stanisława Koniecpolskiego [...] w roku 1624 dnia 20 [...] czerwca [...] między Haliczem a Bolszowcem otrzymanym kazanie [online], polona.pl [dostęp 2020-10-02] .
↑ R. P. Fr. Fabiani Bircovii S. T. Doct. Ord. Praedicat. s. Dominici Orationes ecclesiasticae, jn quibus eiusdem ordinis tum et alij viri sancti memorantur. Theologis, divini verbi praeconibus, omnibusq[ue] literarum studiosis, ob variam eamq[ue] raram doctrinam S. Scripturae multorum locorum enodationes, allegoricas, hieroglyphicas explicationes, historiarum illustrationes et eloquentiam singularem lectu utiles ac pernecessariae. [online], polona.pl [dostęp 2020-10-02] .
↑ Roman (1886-1972) OpracR.(1. 1. ) O. Pollak Roman (1886-1972) OpracR.(1. 1. ) O. i inni, Nowy Korbut, „IBL PAN, sygn. III-10.971, s. 33-34”, 1964 [dostęp 2026-02-27] .

Literatura dodatkowa

Marja Dynowska: Birkowski Fabian. W: Polski Słownik Biograficzny. T. 2: Beyzym Jan – Brownsford Marja. Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1936, s. 104–105. Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, ISBN 83-04-03291-0

Linki zewnętrzne

Dzieła Fabiana Birkowskiego w bibliotece Polona

[Fab-1] 1 2 Kazimierz Brodziński: Życiorysy niektórych poetów i uczonych, Wydawca: Kazimierz Józef Turowski, Sanok, 1856 ss 7 – 29

[2] Kwiaty koron krolewskich nieśmiertelne abo pamięć [...] Zygmvnta III krola polskiego y szwedskiego, także pamięć [...] Konstanciey krolowey polskiey y szwedskiey [online], polona.pl [dostęp 2020-10-02] .

[3] Kazanie obozowe o Bogarodzicy ; przy tym Nagrobek Osmanowi, cesarzowi tureckiemu, y insze kazania o s. Iackv y b. Kantym przez [...] Fabiana Birkowskiego [...] na swiat podany [!] [...]. [online], polona.pl [dostęp 2020-10-02] .

[4] Kantymir basza porażony albo O zwycięstwie z Tatar przez [...] Stanisława Koniecpolskiego [...] w roku 1624 dnia 20 [...] czerwca [...] między Haliczem a Bolszowcem otrzymanym kazanie [online], polona.pl [dostęp 2020-10-02] .

[5] R. P. Fr. Fabiani Bircovii S. T. Doct. Ord. Praedicat. s. Dominici Orationes ecclesiasticae, jn quibus eiusdem ordinis tum et alij viri sancti memorantur. Theologis, divini verbi praeconibus, omnibusq[ue] literarum studiosis, ob variam eamq[ue] raram doctrinam S. Scripturae multorum locorum enodationes, allegoricas, hieroglyphicas explicationes, historiarum illustrationes et eloquentiam singularem lectu utiles ac pernecessariae. [online], polona.pl [dostęp 2020-10-02] .

[6] Roman (1886-1972) OpracR.(1. 1. ) O. Pollak Roman (1886-1972) OpracR.(1. 1. ) O. i inni, Nowy Korbut, „IBL PAN, sygn. III-10.971, s. 33-34”, 1964 [dostęp 2026-02-27] .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]