Feliks Jasiński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Feliks Jasiński
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 15 września 1856
Warszawa
Data i miejsce śmierci 18 listopada 1899
Petersburg
Zawód, zajęcie inżynier kolejnictwa
Grób Feliksa Jasińskiego na cmentarzu Powązkowskim

Feliks Antoni Michał Jasiński (ur. 15 września 1856 w Warszawie, zm. 18 listopada 1899 w Petersburgu) – polski inżynier kolejnictwa, budowniczy kolei Petersburg-Moskwa oraz konstruktor mostów. Był cenionym na świecie specjalistą w dziedzinie wytrzymałości materiałów budowlanych oraz światowym pionierem teorii sprężystości. Autor dzieła Badania nad sztywnością prętów ściskanych, profesor Instytutu Inżynierów Komunikacji w Petersburgu.

Rodzina i młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Warszawie w roku 1856. Jego matka zmarła przy porodzie; dziadek, odznaczony medalem Virtuti Militari weteran powstania listopadowego, był znanym warszawskim lekarzem, a ojciec rejentem. Starszy brat Feliksa, Roman, był, podobnie jak dziadek, lekarzem oraz jednym z założycieli pogotowia ratunkowego w Warszawie. W wieku 8 lat Feliks rozpoczął naukę w rosyjskim gimnazjum, które ukończył w wieku lat 15. W roku 1872 wyjechał do Petersburga, gdzie zdał egzaminy do Instytutu Dróg Komunikacji (ros. Institut Putiej Soobszczenija). Edukację zakończył w roku 1877 w wieku 21 lat.

Kariera zawodowa[edytuj | edytuj kod]

W 1877 roku Jasiński objął stanowisko technika dystansu pskowskiego petersbursko-warszawskiej linii kolejowej. Przeprowadził wówczas modernizację tej linii w celu przystosowania jej do ruchu ciężkich parowozów oraz zwiększonej do 64 km/h prędkości parowozów. Rok później był już zastępcą inżyniera-kontrolera drugiego oddziału Kolei Warszawskiej w Wilnie, gdzie pełnił także funkcję inżyniera miejskiego. W 1885 został naczelnikiem ósmego dystansu Kolei Petersbursko-Warszawskiej w Wilnie, a także zbudował według własnego projektu rzeźnię miejską[1].

Kariera naukowa[edytuj | edytuj kod]

Od 1892 roku Jasiński zajmował się głównie pracą naukową. Był autorem prac z teorii sztywności prętów ściskanych. W 1894 roku opublikował na ten temat pracę naukową w języku francuskim oraz rosyjskim pt. Badania nad sztywnością prętów ściskanych, dzięki której zdobył w środowisku inżynierskim światową sławę[2]. Dzieło zostało wydane rok później w języku polskim. W ciągu 8 lat ogłosił drukiem około 50 prac na tematy inżynierii lądowej, z czego 20 było owocem samodzielnych badań naukowych Jasińskiego. W roku 1893 opublikował monografię pt. Próba rozwinięcia teorii wyboczenia, gdzie podał wraz z L. Tetmajerem wzory empiryczne do obliczania naprężeń krytycznych przy wyboczeniu. W publikacji tej zaprezentował szereg wyliczeń dokonanych w oparciu o własne doświadczenia, zapoczątkowane badaniami nad wytrzymałością dźwigarów mostowych, gdzie ustalił empiryczne wzory na wartość naprężeń krytycznych oraz wartości, przy których elementy ściskane ulegają zniekształceniu. Wzory te, jak i zestawione przez Jasińskiego tablice obliczeń, są stosowane do dziś w praktyce inżynierskiej na całym świecie[3]. Publikacja została nagrodzona w 1894 roku rosyjską nagrodą im. P. Andrijewa, przyznawaną co 10 lat najlepszemu inżynierowi dróg i komunikacji. Dzięki niej został adiunktem, a później w 1896 profesorem Instytutu Inżynierów Komunikacji, gdzie prowadził wykłady na temat statyki budowli i teorii sprężystości[4]. Równocześnie wykładał także w Instytucie Inżynierów Cywilnych oraz Instytucie Górniczym. Spoczywa na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 37-1-10/11)[5].

Wynalazczość[edytuj | edytuj kod]

Jasiński był również autorem wynalazków z dziedziny inżynierii budowlanej. Podczas pracy nad teorią sprężystości udoskonalił stosowane wówczas urządzenie służące do pomiaru odkształceń – tensometr[4]. W 1889 roku zbudował na peronach stacji Gatczyna pierwsze w Rosji trójprzegubowe stalowe łuki kratowe, a także zaprojektował oryginalne. pilaste przykrycie dachowe, którego model eksponowano na wystawie światowej w Paryżu w 1900 roku[4].

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Feliks Jasiński opublikował 50 prac na tematy inżynierii lądowej. Najważniejsze z nich to:

  • Badania nad sztywnością prętów ściskanych, 1894[6]
  • Próba rozwinięcia teorii wyboczenia, 1893

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Alfred Liebfeld, Polacy na szlakach techniki, WKŁ, Warszawa 1966.
  2. Roczniki Polskiego Towarzystwa Historii Techniki R. III, Retro-Art, Warszawa 2001, ISSN 1507-8310
  3. Wasilij Wasiliew, Feliks Antoni Jasiński – inżynier kolejowy, w: „Głos znad Pregoły”, nr 5-6 (70-71), maj-czerwiec 2002.
  4. a b c Bolesław Orłowski: Nie tylko szablą i piórem. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1985, s. 214–215. ISBN 83-206-0509-1.
  5. Cmentarz Stare Powązki: JASIŃSCY, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2019-10-19].
  6. Feliks Jasiński, Badania nad sztywnością prętów ściskanych, Warszawa: Przegląd Techniczny, 1895.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Alfred Liebfeld, Polacy na szlakach techniki, WKŁ, Warszawa 1966
  • Wasilij Wasiliew, Feliks Antoni Jasiński – inżynier kolejowy, w: „Głos znad Pregoły”, nr 5-6 (70-71), maj-czerwiec 2002