Notariusz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Notariusz (1830)
Kontora Notariusza (Hiszpania)

Notariusz (etym. łac. notarius, dawniej w Polsce rejent) – w systemach prawnych należących do systemu prawa kontynentalnego prawnik tworzący akty stosowania prawa, w pewnym stopniu również świadczący pomoc prawną. Tak pojęta funkcja notariusza różni się od tej, która występuje w systemie common law (notary public).

Notariat w wybranych państwach Unii Europejskiej[1][edytuj]

Polska[edytuj]

Zarys historii polskiego notariatu[edytuj]

Polski notariat ma długą, bogatą i dosyć burzliwą historię. Być może to legenda, ale pierwsze dokumenty typu notarialnego potwierdzały nadania królewskie już za króla Bolesława Krzywoustego. Natomiast z całą pewnością wiadomo, że w 1284 r. papież Marcin IV wydał decyzję upoważniającą arcybiskupa gnieźnieńskiego Jakuba II Świnkę do mianowania dwóch notariuszy publicznych. Najstarszy znany polski dokument notarialny pochodzi z roku 1287 i został sporządzony przez notariusza Budzisława, pracującego w kancelarii arcybiskupiej. Kolejne dokumenty pojawiać się zaczęły nieprzerwanie po 1309 r. Notariat polski rozkwitał szczególnie w XIV wieku kiedy Polska prowadziła z zakonem krzyżackim procesy wymagające wiarygodnych dokumentów i innych poświadczeń notarialnych. W tym też czasie pojawiają się statuty synodalne, regulujące działalność notariuszy. Notariat publiczny w Polsce był w swych początkach instytucją przejętą z Europy, głównie poprzez Kościół. W XV wieku wszystkie transakcje dotyczące nieruchomości musiały być wpisywane do akt sądów ziemskich, a od roku 1588 istniał nakaz wpisywania hipoteki do ksiąg sądowych. W tym czasie z końcem XVI w., ukształtowała się tzw. regentura, ze staropolska zwana częściej rejenturą, z jej przedstawicielem regentem lub rejentem, czyli pierwowzór współczesnego notariatu. W czasie zaborów tj. na przestrzeni prawie 200 lat gdy nie istniało państwo polskie – notariusz był osobą zaufania publicznego poprzez kojarzenie go z polską tradycją ziemiańską i kulturą kupiectwa. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku trwał wielki proces unifikacji jako że na obszarach państwa polskiego w początkowej fazie okresu pozaborowego stosowano unormowania prawne zaborców tj. prawo pruskie, rosyjskie i austro-węgierskie. Proces unifikacji prawa, wszystkich jego dziedzin i gałęzi na ziemiach polskich trwał aż do kodyfikacji lat 30. I tak, kodeks zobowiązań i prawo o spółkach powstał w roku 1933, kodeks handlowy zatwierdzono w 1934 roku, a polskie prawo wekslowe i czekowe ustalono ostatecznie w 1936 roku. Polskie prawo o notariacie powstało w 1933 roku a zaczęło obowiązywać od 1 stycznia 1934 r. Po zakończeniu II wojny światowej notariat polski odbudował się w dawnym kształcie, ale niestety nie na długo. W latach powojennych notariusze stali się urzędnikami państwowymi, działającymi w utworzonych państwowych biurach notarialnych, którym ciągle dokładano administracyjnych obowiązków, aż w listopadzie 1964 r. dołożono im prowadzenie ksiąg wieczystych[2][3].

Pozycja notariusza w polskim systemie prawnym[edytuj]

Notariusz to powoływany przez ministra sprawiedliwości prawnik upoważniony do sporządzania aktów notarialnych i dokonywania innych czynności notarialnych. Działalność notariuszy reguluje m.in. ustawa z dnia 14 lutego 1991 roku Prawo o notariacie. Zgodnie z ustawą Prawo o notariacie notariusz jest osobą zaufania publicznego i korzysta z ochrony przysługującej funkcjonariuszom publicznym. Istotną funkcją notariuszy w obrocie prawnym jest ograniczenie sporów sądowych poprzez zapewnienie czynnościom kontraktowym nadzoru profesjonalnego prawnika dbającego o formalnoprawną poprawność sporządzanych dokumentów z uwzględnieniem porządku prawnego i woli osób w imieniu których dokonuje czynności notarialnych. Dyskusyjną kwestią jest status prawny notariuszy. Notariusze dokonują czynności notarialnych w wykonaniu uprawnień nadanych im przez państwo polskie w zakresie czynności o formie zastrzeżonej pod rygorem nieważności lub wolą stron przez inne podmioty i jednostki (strony czynności) a także w innych wypadkach prawem przewidzianych.

Czynności notarialne[edytuj]

  • sporządzanie aktów notarialnych
  • sporządzanie aktów poświadczenia dziedziczenia
  • podejmowanie czynności dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego
  • sporządzanie poświadczeń (własnoręczności podpisu, pozostawania przy życiu, daty okazania dokumentu, zgodności okazanej kopii z oryginałem)
  • doręczanie oświadczeń
  • spisywanie protokołów (zgromadzeń spółek prawa handlowego, poświadczenia dziedziczenia, przebiegu aukcji itp.)
  • sporządzanie protestów weksli i czeków
  • przyjmowanie na przechowanie pieniędzy, papierów wartościowych, dokumentów, danych na informatycznych nośnikach danych (w formie uniemożliwiającej odtworzenie przez osobę do tego niepowołaną)
  • sporządzenie wypisów, odpisów i wyciągów dokumentów (oraz obowiązek ich wydawania osobom i instytucjom do tego uprawnionym)
  • sporządzanie, na żądanie stron, projektów aktów, oświadczeń i innych dokumentów;
  • składanie, wniosków o wpis w księdze wieczystej wraz z dokumentami stanowiącymi podstawę wpisu w księdze wieczystej (obowiązkowo w czynnościach związanych z obrotem nieruchomościami)
  • sporządza również inne czynności (hipoteka morska – poświadczenie podpisu, przeprowadzenie przetargu publicznego)[4]

Rolą notariuszy w systemie prawnym Rzeczypospolitej Polskiej jest zabezpieczenie niektórych sfer obrotu cywilnoprawnego (np. umów sprzedaży, protokołów prawem wymaganych itp.). Czynności dokonane przez notariusza zgodnie z prawem mają charakter dokumentu urzędowego. Z formalnego punktu widzenia notariusze nie świadczą usług jak adwokaci czy radcowie prawni, lecz dokonują czynności notarialnych[4], podobnie jak sądy. Notariusze mogą wykonywać także niektóre czynności w prawie polskim klasycznie zastrzeżone dla sądów powszechnych, jak np. sporządzać akty poświadczenia dziedziczenia (tak testamentowego, jak i ustawowego), zastępujące postanowienie sądu w sprawie stwierdzenia nabycia spadku[5]. Za dokonane czynności notarialnej notariuszowi przysługuje wynagrodzenie uregulowane w rozporządzeniu ministra sprawiedliwości.

Niektóre obowiązki[edytuj]

Przy dokonywaniu czynności notarialnych notariusz jest obowiązany czuwać nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne. Doniosłą rolę odgrywa obowiązek notariusza dbania o zgodne interesy stron czynności prawnych, ograniczając tym samym możliwość wykorzystania braku wiedzy prawniczej jednej strony kontraktu przez drugą, poprzez ułożenie stosunku prawnego w optymalny sposób. W przypadku czynności notarialnych dokumentujących czynności prawne konsensualne ostateczny kształt uformowanego stosunku prawnego zależy jednak głównie od woli stron czynności, jednak formowany stosunek prawny musi mieścić się w granicach obowiązującego prawa. Notariusz jest także płatnikiem podatków należnych Skarbowi Państwa: podatku od czynności cywilnoprawnych i podatku od spadków i darowizn oraz pobiera i odprowadza do sądu niektóre opłaty sądowe w określonych przypadkach. Notariusz obowiązany jest przekazywać organom podatkowym wypisy aktów notarialnych lub informacje w zakresie danych dotyczących czynności prawnej objętej obowiązkiem podatkowym właściwym naczelnikom urzędów skarbowych[6][7], a także innym uprawnionym osobom (np. stronom czynności) i instytucjom (sądom powszechnym).

Wybrane ograniczenia[edytuj]

Ograniczenia dotyczące podejmowania dodatkowego zajęcia oraz zrzeszania się w formie spółek:

  • kategoryczne: podejmowania zajęcia, które by przeszkadzało w pełnieniu obowiązków albo mogło uchybiać powadze wykonywanego zawodu w szczególności zajmować się handlem, przemysłem, pośrednictwem i doradztwem w interesach;
  • względne: podejmowania zatrudnienia bez uzyskania uprzedniej zgody rady właściwej izby notarialnej, z wyjątkiem zatrudnienia w charakterze pracownika naukowo-dydaktycznego, dydaktycznego lub naukowego[8];
  • dopuszczalna jest działalność dwóch lub kilku notariuszy pod wspólną firmą w ramach spółki cywilnej a nawet partnerskiej jednak z ograniczoną możliwością kształtowania odpowiedzialności[9].

Rejestry Notarialne[edytuj]

W 2009 roku Krajowa Rada Notarialna utworzyła system informatyczny do prowadzenia Rejestru Aktów Poświadczenia Dziedziczenia (RAPD). Utworzenie Rejestru Aktów Poświadczenia Dziedziczenia było związane z powierzeniem polskim notariuszom nowych kompetencji z zakresu prawa spadkowego. W szczególności notariusze mogą dokonywać alternatywnie wobec postępowań sądowych – notarialnych poświadczeń dziedziczenia. Notarialny akt poświadczenia dziedziczenia zarejestrowany w wyżej wymienionym Rejestrze ma skutki prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. W 2011 został utworzony kolejny rejestr elektroniczny, Notarialny Rejestr Testamentów, którego celem jest, z jednej strony, zmniejszenie ryzyka, że testament pozostanie nieznany lub będzie ujawniony z opóźnieniem, a z drugiej strony – ułatwienie ujawnienia tegoż testamentu po śmierci testatora. Dokonano również unowocześnienia zaplecza informatycznego i połączenia obu rejestrów w jeden spójny system o nazwie Rejestry Notarialne. W 2012 Notarialny Rejestr Testamentów został przyłączony do Europejskiej Sieci Rejestrów Testamentów. Od tej chwili obywatele polscy za pośrednictwem notariusza mogą przeszukiwać zagraniczne rejestry testamentów, a obywatele innych państw – zadawać zapytania do rejestru polskiego.

W 2016 roku RAPD przekształcony został w Rejestr Spadkowy, w którym rejestruje się zarówno Akty Poświadczenia Dziedziczenia, sporządzane przez Notariuszy jak i Sądowe Postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

Anglia i Walia[edytuj]

Notariusze to trzeci i zarazem najstarszy zawód prawniczy w Anglii i Walii. Notariusze mogą prowadzić praktykę zawodową, a uprawnienia w tym względzie nadaje im Faculty Office (po raz pierwszy dokonał tego arcybiskup Canterbury w 1279 r.). Organem regulacyjnym tego zawodu jest Sąd Arcybiskupi (Court of Faculties). Działalność notariusza tworzy pomost pomiędzy prawem stanowionym i common law. Wszyscy notariusze posiadają wykształcenie prawnicze i choć większość z nich może również występować w charakterze solicitora, aby zostać dopuszczonym do zawodu notariusza, należy złożyć odrębne i niezależne egzaminy. Aby zyskać kwalifikacje do wykonywania zawodu, wszyscy notariusze muszą ukończyć takie samo szkolenie przygotowujące: oznacza to konieczność ukończenia kursu prowadzenia praktyki notarialnej oferowanego przez University College London. Po uzyskaniu uprawnień zawodowych notariusze mogą prowadzić praktykę w dowolnym miejscu na obszarze Anglii i Walii i wszyscy mają te same kompetencje. Oprócz przygotowywania i wydawania aktów notarialnych i dokumentów notarialnie poświadczonych, notariusze mogą też udzielać porad dotyczących sporządzania testamentów, spraw spadkowych, zarządu nieruchomościami oraz przenoszenia tytułu własności do nieruchomości. Czynności notarialne są uznawane na całym świecie od wieków, co umożliwia obywatelom swobodne przemieszczanie się, a przedsiębiorcom swobodny obrót. W ten sposób notariusze usprawniają handel oraz ułatwiają życie obywatelom, umożliwiając im wykonywanie codziennych czynności oraz swobodne prowadzenie działalności gospodarczej po rozsądnych kosztach i bez zbędnych opóźnień. Notariusz posiada pieczęć urzędową, a akty notarialne w Anglii i Walii mają moc dowodową. Akty notarialne są sporządzane w formie prywatnej i publicznej; akty publiczne są także zwane urzędowymi aktami notarialnymi (notarial acts in authentic form). Akty notarialne opatrzone podpisem i pieczęcią notariusza są uznawane we wszystkich krajach świata za dokumenty wystawione przez właściwego urzędnika ds. prawnych. Działalność notariuszy podlega podobnym regulacjom zawodowym jak działalność prawników zwanych solicitors. Notariusze muszą corocznie odnawiać swoje uprawnienia do prowadzenia praktyki oraz posiadać ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzonej działalności (indemnity insurance) oraz ubezpieczenie od ryzyka sprzeniewierzenia (fidelity insurance). Odnowienie uprawnień jest możliwe pod warunkiem przestrzegania wymaganych przepisów. Mianowanie na notariusza ma charakter osobisty. Notaries Society jest organizacją reprezentującą około 800 notariuszy. Society of Scrivener Notaries, dawna londyńska gildia zrzeszająca pisarzy sądowych, reprezentuje około 30 notariuszy – mianowanych przez Scriveners Company – którzy prowadzą praktykę głównie w centralnym Londynie.

Irlandia Północna[edytuj]

W Irlandii Północnej wszyscy prawnicy zwani solicitors są uprawnieni do poświadczania dokumentów. Oznacza to, że mogą poświadczać dokumenty urzędowe (inne niż dokumenty przygotowane przez nich samych lub stronę przeciwną w sprawie). Ponadto niektórzy prawnicy zwani solicitors są również notariuszami, co oznacza, że mogą poświadczać dokumenty wykorzystywane za granicą.

Szkocja[edytuj]

Notariusze (Notaries Public) to prawnicy (solicitors), którzy zajmują się protokołowaniem niektórych transakcji oraz poświadczaniem dokumentów prawnych o szczególnym charakterze. Nie jest to jednak osobny, pełnoprawny zawód prawniczy.

Belgia[edytuj]

Notariusze są funkcjonariuszami publicznymi powoływanymi przez króla, których rola polega w szczególności na uwierzytelnianiu czynności, które są dokonywane w ich obecności. Niektóre czynności (actes authentiques) wymagają bowiem z mocy prawa udziału notariusza w celu potwierdzenia umowy zawartej przez strony (sporządzania dokumentów urzędowych). Na przykład z usług notariusza należy skorzystać w celu sprzedaży nieruchomości budynkowej. Poza sporządzaniem dokumentów urzędowych notariusz świadczy też usługi związane ze sprawami spadkowymi, sporządzeniem umowy prywatnej, wydawaniem opinii itp. Do kompetencji notariuszy należą głównie trzy ważne dziedziny:

  • prawo rzeczowe dotyczące nieruchomości (sprzedaż nieruchomości budynkowej, kredyt itp.),
  • prawo rodzinne (małżeńska umowa majątkowa, spadki, rozwody itp.), oraz
  • prawo handlowe (tworzenie spółek itp.).

Istnieje również Krajowa Izba Notarialna (Chambre nationale des notaires). Jej główne zadania to:

  • reprezentowanie belgijskich notariuszy wobec władz i instytucji w zakresie ich kompetencji,
  • ustalanie zasad etyki zawodowej,
  • kierowanie do izb notarialnych odpowiednich zaleceń dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej.

Na poziomie prowincji działają również izby notarialne, będące organami dyscyplinarnymi samorządu zawodowego, których nadrzędnym zadaniem jest czuwanie nad przestrzeganiem zasad etyki zawodowej i rozstrzyganie sporów natury zawodowej (na przykład rozpatrywanie skarg). Ponadto notariusze są zrzeszeni w Królewskiej Federacji Belgijskiego Notariatu (Fédération Royale du Notariat Belge – FRNB). Federacja jest zrzeszeniem zawodowym notariuszy wspierającym kancelarie notarialne w codziennej pracy, poprzez świadczenie usług dostosowanych do ich potrzeb. Reprezentuje ona także notariuszy na zewnątrz.

Czechy[edytuj]

Organizacja[edytuj]

Zawód i czynności notariusza zostały uregulowane ustawą nr 358/1992 o notariacie i czynnościach notariuszy (kodeks notarialny). Notariusze mają obowiązek przynależności do izby notarialnej, która sprawuje pieczę nad wykonywaniem zawodu notariusza. Izba organizuje tez szkolenia zawodowe oraz egzaminy dla aplikantów notarialnych.

Powołanie i wykonywanie zawodu[edytuj]

Notariusza powołuje na wolne stanowisko minister sprawiedliwości na wniosek izby notarialnej, po przeprowadzeniu egzaminu konkursowego. Notariusz rozpoczyna działalność po wpisaniu do rejestru notariuszy prowadzonego przez izbę notarialną. Aplikant notarialny przygotowuje się do zawodu poprzez pracę pod patronatem notariusza. Kolejnym etapem przygotowania do zawodu jest uzyskanie przez aplikanta statusu asesora notarialnego, po ukończeniu trzyletniej aplikacji i złożeniu egzaminu notarialnego. Notariusz zostaje powołany na czas nieoznaczony, ale może zostać zawieszony w czynnościach. Notariusz przestaje wykonywać zawód po ukończeniu 70 lat, w razie śmierci lub uznania za zmarłego, odwołania, utraty obywatelstwa czeskiego, utraty praw cywilnych, odmowy złożenia ślubowania lub niemożności pełnienia obowiązków zawodowych ze względu na stan zdrowia. Liczbę kancelarii notarialnych na obszarze właściwości każdego sądu rejonowego określa minister sprawiedliwości po uzyskaniu opinii izby notarialnej. W wykonywaniu obowiązków zawodowych notariusze są niezależni. Podlegają wyłącznie ustawie. Praktyka notarialna nie podlega łączeniu z żadną inną formą zarobkowania (chyba że ustawa stanowi inaczej).

Kwalifikacje i inne wymagania dotyczące notariuszy[edytuj]

Aby zostać powołanym na notariusza, należy:

  • posiadać czeskie obywatelstwo;
  • korzystać z pełni praw cywilnych;
  • być niekaranym;
  • posiadać wyższe wykształcenie;
  • ukończyć co najmniej pięcioletnią aplikację notarialną;
  • zdać egzamin notarialny.

Aby móc rozpocząć prowadzenie praktyki notarialnej, należy:

  • zostać powołanym na notariusza;
  • złożyć ślubowanie wobec ministra sprawiedliwości, jeżeli nie zostało złożone wcześniej;
  • uzyskać pieczęć urzędową notariusza;
  • zawrzeć ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej za szkody, obrażenia ciała lub straty wyrządzone przy wykonywaniu czynności.

Notariusze nie mogą prowadzić żadnej innej działalności zarobkowej, z wyjątkiem zarządu własnym majątkiem. Mogą jednak prowadzić działalność naukową, dziennikarską, dydaktyczną, tłumaczeniową, artystyczną lub występować w charakterze biegłego za wynagrodzeniem.

Wynagrodzenie[edytuj]

Zgodnie z kodeksem notarialnym notariuszowi za jego pracę przysługuje wynagrodzenie, na które składa się głównie taksa notarialna, należność za poświęcony czas oraz zwrot kosztów. Wynagrodzenie pokrywa osoba zwracająca się o skorzystanie z usług notariusza. Notariusze mają prawo żądać zaliczki w rozsądnej wysokości na poczet taksy i kosztów. Szczegółowe unormowania dotyczące wynagrodzenia notariuszy zawarte są w odpowiednich aktach prawnych.

Rola i obowiązki notariuszy[edytuj]

Przy wykonywaniu czynności zawodowych notariusze są obowiązani przestrzegać przepisów powszechnie obowiązujących ustaw i innych aktów prawnych; przy udzielaniu porad prawnych są ponadto związani wytycznymi klienta. Notariusz może odmówić dokonania żądanej czynności tylko wówczas, gdy jest to sprzeczne z powszechnie obowiązującym prawem; kiedy sprawa dotyczy osoby będącej w bliskim stosunku z notariuszem; kiedy w tej samej sprawie udzielał już pomocy prawnej innej osobie posiadającej sprzeczne interesy; kiedy osoba zwracająca się o poradę prawną bezpodstawnie odmawia zapłaty zaliczki w rozsądnej wysokości. Notariusz ma prawo odstąpić od umowy z klientem lub osobą zwracającą się o poradę prawną, jeżeli dojdzie do utraty wzajemnego zaufania. Notariusz ma obowiązek zachowania w tajemnicy informacji, które uzyskał w trakcie wykonywania czynności zawodowych i które mogą wpływać na uzasadniony interes klientów lub osób zwracających się o poradę prawną; z obowiązku zachowania tajemnicy może zwolnić notariusza wyłącznie osoba, której sprawa dotyczy. Do usług prawnych i innych czynności notariusza należy:

  • działanie w charakterze zarządcy sądowego, tj. jako przedstawiciela sądu w sprawach spadkowych;
  • sporządzanie aktów notarialnych – urzędowych protokołów czynności prawnych; zgromadzeń ogólnych oraz posiedzeń osób prawnych, innych czynności i okoliczności
  • sporządzanie umów;
  • przyjmowanie na przechowanie;
  • sporządzanie aktów notarialnych opatrzonych klauzulą o poddaniu się egzekucji;
  • sporządzanie i przechowywanie testamentów;
  • sporządzanie umów przedmałżeńskich (które musza być zawarte w formie aktu notarialnego), umów poręczenia i rejestracja poręczeń;
  • uwierzytelnianie dokumentów.

Notariusze wydają również wypisy z czeskiego rejestru nieruchomości itp.

Odpowiedzialność zawodowa notariuszy[edytuj]

Notariusze ponoszą odpowiedzialność wobec klientów, osób zwracających się o poradę prawną lub innych osób, których dotyczy sprawa, za wszelkie szkody, obrażenia ciała lub straty wyrządzone przy wykonywaniu czynności; notariusze ponoszą również odpowiedzialność wobec swoich pracowników za wszelkie szkody, obrażenia ciała lub straty poniesione w czasie pracy. Notariusz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu od odpowiedzialności cywilnej z tego tytułu. Notariusze podlegają również odpowiedzialności dyscyplinarnej. Nadzór państwowy nad wykonywaniem obowiązków przez notariuszy sprawuje minister sprawiedliwości, Izba Notarialna Republiki Czeskiej oraz poszczególne izby notarialne.

Stowarzyszenie zawodowe[edytuj]

Izby notarialne utworzone z mocy ustawy w okręgach sądów okręgowych oraz w okręgu sądu miejskiego w Pradze (Městský Soud V Praze) zrzeszają wszystkich notariuszy z danego okręgu. Izba notarialna posiada osobowość prawną, własne przychody i organy. Izba Notarialna Republiki Czeskiej jest ogólnokrajową samorządną organizacją zawodową zrzeszającą poszczególne izby notarialne. Posiada osobowość prawną, własne przychody i organy. Do jej zadań należy prowadzenie i zarządzanie zawartością centralnego rejestru testamentów, który jest niejawnym elektronicznym spisem testamentów, aktów wydziedziczenia oraz aktów je odwołujących oraz protokołów powołania i odwołania wykonawców testamentów. Izba Notarialna Republiki Czeskiej prowadzi również rejestr poręczeń.

Niemcy[edytuj]

W Niemczech według stanu na kwiecień 2013 roku było prawie 8000 praktykujących notariuszy, którzy zasadniczo odbyli takie samo szkolenie prawnicze jak sędziowie. Udzielają oni niezależnych, bezstronnych i obiektywnych porad i pomocy w sferze ważnych transakcji prawnych oraz prowadzenia czynności prawnych w taki sposób, aby uniknąć ewentualnych sporów. Ich najważniejszym zadaniem jest poświadczanie aktów prawnych. Z uwagi na strukturę federacyjną państwa w Niemczech istnieją dwie kategorie notariuszy. W większości krajów związkowych pełnienie swoich obowiązków jest dla notariuszy głównym zajęciem zawodowym (Nurnotariat). W niektórych krajach związkowych obowiązki notariusza pełnione są jednocześnie z działalnością adwokacką (Anwaltsnotariat). W Badenii-Wirtembergii są również notariusze będący jednocześnie urzędnikami (do 2017 r.). Wszyscy notariusze są powoływani i nadzorowani przez swoje odpowiednie regionalne władze sądownicze (Landesjustizverwaltung). Przepisy regulujące działalność zawodową notariusza zawarte są w federalnej ustawie o notariuszach (Bundesnotarordnung, BNotO). Wynagrodzenie notariuszy w Niemczech określone jest w ustawie o kosztach sądowych (Kostenordnung, KostO). Notariusze należą do regionalnych izb notarialnych.

Estonia[edytuj]

Organizacja[edytuj]

Wszyscy notariusze w Estonii mają jednakowe kompetencje. Zawód notariusza reguluje ustawa o notariacie. Ministerstwo Sprawiedliwości wraz z Izbą Notarialną odpowiadają za regulację zawodu oraz zarządzanie działalnością zawodową notariuszy. Izba Notarialna jest podmiotem prawa publicznego i należą do niej wszyscy notariusze powołani do pełnienia urzędu. Zadania Izby obejmują monitorowanie sumienności i prawidłowości wykonywania działalności zawodowej przez notariuszy, harmonizację działalności zawodowej notariuszy, organizację szkoleń zawodowych, organizację aplikacji notarialnej, prowadzenie i rozwój elektronicznego systemu informacyjnego na potrzeby notariuszy oraz pomoc Ministerstwu Sprawiedliwości w zakresie czynności nadzorczych. Rola i obowiązki Notariusz sprawuje urząd publiczny. Jest on upoważniony przez państwo do poświadczania, na żądanie stron, faktów i zdarzeń mających znaczenie prawne oraz do wykonywania innych czynności notarialnych w celu zagwarantowania pewności prawa. Notariusze wykonują swoje czynności w sposób bezstronny, wiarygodny i niezależny. Mają obowiązek ustalenia rzeczywistych intencji stron danej czynności i okoliczności wymaganych do jej prawidłowego dokonania oraz wyjaśnienia stronom możliwych sposobów dokonania czynności i jej następstw. Na żądanie stron notariusze wykonują następujące czynności notarialne: • sporządzanie poświadczeń notarialnych (umów, pełnomocnictw, testamentów) i uwierzytelnianie notarialne (odpisów, podpisów, kopii itp.); • załatwianie spraw spadkowych; • wydawanie zaświadczeń o sporządzeniu dokumentów notarialnych, które mają być wykonane w Estonii (tzn. podlegają wykonaniu w Estonii i zostały sporządzone zgodnie ze wzorami formularzy zawartymi w załączniku VI do rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz. U. L 12 z 16.1.2001, s. 1–23)). • stwierdzanie nieważności pełnomocnictw zgodnie z ustawą o notariacie; • stwierdzanie ważności umów zawartych za pośrednictwem adwokata występującego w charakterze rozjemcy lub przed innym notariuszem; • wydawanie zaświadczeń (apostille); • na wniosek osób prawnych, składanie ich rocznych sprawozdań finansowych w sądzie rejestrowym; • poświadczanie zawarcia i rozwiązania związku małżeńskiego oraz przygotowywanie wpisów do akt stanu cywilnego na ten temat; • przyjmowanie na przechowanie środków pieniężnych, papierów wartościowych i dokumentów; • zapewnianie dostępu do danych wpisanych do rejestru prowadzonego przez Departament Rejestru Nieruchomości lub Departament Rejestracji lub do akt złożonych w tym rejestrze; • składanie zawiadomień i wniosków na żądanie podmiotu gospodarczego, przyjmowanie dokumentów i innych informacji od organów administracji gospodarczej i doręczanie aktów administracyjnych podmiotom gospodarczym; • wprowadzanie wpisów do rejestru na żądanie podmiotu gospodarczego. Z tytułu tych czynności klient ma obowiązek uiszczenia u notariusza ustawowo określonej opłaty notarialnej. W ramach swojego urzędu notariusze mogą świadczyć następujące usługi: • udzielanie porad prawnych poza procedurą poświadczenia; • udzielanie porad w zakresie przepisów podatkowych i przepisów innego państwa, zarówno w ramach, jak i poza procedurą poświadczenia; • prowadzenie postępowania pojednawczego na podstawie ustawy o postępowaniu pojednawczym; • prowadzenie postępowania arbitrażowego na podstawie kodeksu postępowania cywilnego; • prowadzenie licytacji, głosowań, loterii i losowań, a także weryfikowanie ich wyników; • odbieranie przysięgi i uwierzytelnianie oświadczenia złożonego pod przysięgą; • przekazywanie wniosków i zawiadomień niezwiązanych z urzędowymi obowiązkami notariusza i wydawanie poświadczeń dotyczących przekazania lub niemożności przekazania takich wniosków i zawiadomień; • przyjmowanie na przechowanie środków pieniężnych – z wyjątkiem gotówki – papierów wartościowych, dokumentów i innych przedmiotów, o ile nie przewiduje tego akt notarialny ani nie jest to urzędowy obowiązek wynikający z aktu notarialnego; • poświadczanie prawidłowości tłumaczenia dokumentów z języka obcego na język estoński do 2020 r. (począwszy od 2015 r. jedynie tłumacze przysięgli są uprawnieni do wydawania urzędowych tłumaczeń z języka estońskiego na język obcy; począwszy od 2020 r. jedynie tłumacze przysięgli będę uprawnieni do wydawania urzędowych tłumaczeń z języka obcego na język estoński); • odpowiadanie na żądanie przedstawienia wyjaśnień przedłożone przez podmiot gospodarczy.

Irlandia[edytuj]

Notariusze są powoływani przez pierwszego prezesa Sądu Najwyższego w trakcie jawnego posiedzenia sądu. Do podstawowych funkcji notariusza należą: • uwierzytelnianie dokumentów; • poświadczanie i weryfikacja prawdziwości podpisów na dokumentach; • sporządzanie protestów notarialnych dotyczących dokumentów handlowych takich jak weksle i skrypty dłużne oraz dokumentów w obrocie morskim; • odbieranie przyrzeczeń, oświadczeń oraz oświadczeń pod przysięgą (nie dotyczy postępowania przed sądem irlandzkim). Kandydat na notariusza musi złożyć podanie, w którym podaje miejsce zamieszkania i zawód wnioskodawcy, liczbę notariuszy w okręgu, liczbę mieszkańców okręgu oraz powody, dla których należy powołać notariusza lub w jaki sposób powstało to wolne stanowisko. Na potwierdzenie swojego podania wnioskodawca składa oświadczenie pod przysięgą, podczas którego okazuje zaświadczenie o przydatności do wykonywania zawodu notariusza, podpisane przez sześciu miejscowych prawników (solicitors) i sześciu liderów lokalnej społeczności przedsiębiorców. Podanie zostaje wniesione do pierwszego prezesa Sądu Najwyższego w formie formalnego wniosku (Notice of Motion), który należy doręczyć, za pośrednictwem Biura Sądu Najwyższego, sekretarzowi Rady Notarialnej Irlandii (Registrar of the Faculty of Notaries Public in Ireland), sekretarzowi Towarzystwa Prawniczego oraz wszystkim notariuszom praktykującym w hrabstwie wnioskodawcy i sąsiednich hrabstwach. Powszechnie stosowaną praktyką jest powoływanie na notariuszy wyłącznie prawników (solicitors). Jeżeli wniosek o ustanowienie notariuszem złoży osoba niebędąca prawnikiem (solicitor), Towarzystwo Prawnicze wnosi o to, aby wnioskodawca złożył zobowiązanie wobec pierwszego prezesa Sądu Najwyższego, że nie będzie angażował się w sprawy związane z przeniesieniem tytułu własności lub w prace zwykle wykonywane przez prawnika (solicitor). Wszyscy kandydaci na notariusza muszą najpierw zdać egzamin, którego zakres ustala Rada Notarialna Irlandii.

Grecja[edytuj]

Notariusze (συμβολαιογράφοι) zaliczają się do urzędników służby cywilnej, ale nie pobierają z tego tytułu wynagrodzenia. Do ich głównych zadań należy przygotowywanie i przechowywanie sporządzonych na piśmie opinii prawnych, materiałów dowodowych oraz oświadczeń składanych przez zainteresowane strony w przypadkach, w których jest to wymagane przepisami prawa lub na żądanie stron, które chcą takie dokumenty uwierzytelnić. W Grecji notariusze nie specjalizują się w konkretnych dziedzinach prawa. Dekretem prezydenckim przy każdym sądzie rejonowym ds. cywilnych (ειρηνοδικείο) powołana została przynajmniej jedna kancelaria notarialna. Warunki wykonywania zawodu notariusza ustala Ministerstwo Sprawiedliwości, Przejrzystości i Praw Człowieka. W Grecji istnieje dziewięć izb notarialnych (συμβολαιογραφικοί σύλλογοι), prowadzących działalność w miejscowościach, w których znajdują się siedziby sądów apelacyjnych (εφετεία). Nadzór nad izbami notarialnymi sprawuje Ministerstwo Sprawiedliwości, Przejrzystości i Praw Człowieka.

Hiszpania[edytuj]

Organizacja, rola i zadania[edytuj]

Notariusze odgrywają dwie nierozerwalne role: są urzędnikami publicznymi oraz prawnikami praktykami, których główna funkcja publiczna polega na poświadczaniu prywatnych instrumentów prawnych i innych dokumentów pozasądowych; sporządzają oni takie dokumenty zgodnie z wolą stron i przepisami prawa, które muszą sprawdzać i interpretować, informując jednocześnie strony o ich skutkach. Rola notariusza jako urzędnika publicznego oznacza, że autoryzowane lub poświadczone przez niego dokumenty (akty notarialne – escrituras publicas; umowy handlowe – pólizas mercantiles; lub poświadczone kopie – testimonios) mają konkretne sądowe lub pozasądowe skutki w zależności od rodzaju dokumentu. Wszystkie aspekty funkcji notariuszy w Hiszpanii są ściśle regulowane (powołanie przez Ministra Sprawiedliwości; dopuszczenie w drodze egzaminów konkursowych; ograniczona liczba miejsc; wynagrodzenie w formie honorariów ustalonych przez rząd; emerytury; środki dyscyplinarne). Podstawą awansów są staż i konkursy dla notariuszy organizowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Jedynie absolwenci i doktoranci wydziałów prawa mogą brać udział w konkursach na dopuszczenie do zawodu notariusza. Notariusze zrzeszają się w izbach notarialnych (Colegios Notariales), przy czym w każdej wspólnocie autonomicznej jest jedna izba; działalność izb notarialnych jest natomiast koordynowana przez Radę Generalną Notariuszy (Consejo General del Notariado), której państwo nadało określone uprawnienia nadzorcze. Notariusze podlegają bezpośredniemu zwierzchnictwu Ministerstwa Sprawiedliwości poprzez Dyrekcję Generalną ds. Rejestrów i Notariuszy (Dirección General de los Registros y del Notariado), która odpowiada za kontrolowanie i monitorowanie działalności notariuszy.

Francja[edytuj]

Notariusze są urzędnikami publicznymi i ministerialnymi, mianowanymi zarządzeniem ministra sprawiedliwości. Zawód notariusza zalicza się jednak do wolnych zawodów. Ich status wynika głównie z ustawy z dnia 25 ventôse (czerwca) roku XI, rozporządzenia nr 45-2590 z dnia 2 listopada 1945 r. i dekretu nr 45-0117 z dnia 19 grudnia 1945 r. w sprawie organizacji notariatu, z dekretu nr 73-609 z dnia 5 lipca 1973 r. w sprawie kształcenia zawodowego na notariuszy i warunków dostępu do notariatu oraz z dekretu nr 78-262 z dnia 8 marca 1978 r. w sprawie ustalenia stawek notariuszy. Notariusze są zrzeszeni w izbach notarialnych na poziomie departamentów i w radach regionalnych (l. poj. conseil régional), które odpowiadają za kontrolę i zachowanie dyscypliny wśród notariuszy w ich okręgu. Organem reprezentującym przedstawicieli zawodu na poziomie krajowym, przed organami publicznymi, jest Najwyższa Rada Notarialna (Conseil supérieur du notariat). Poza zadaniem reprezentowania zawodu przed organami publicznymi, Najwyższa Rada Notarialna jest odpowiedzialna za zapobieganie konfliktom zawodowym między notariuszami niepodlegającymi tej samej radzie regionalnej oraz ich łagodzenie. Najwyższa Rada Notarialna prowadzi bezpłatną stronę internetową, na której znajduje się charakterystyka zawodu, oraz wykaz notariuszy i izb departamentalnych oraz regionalnych.

Rola i zadania[edytuj]

Notariusze są uprawnieni do sporządzania aktów notarialnych, obdarzonych przymiotem wykonalności bez konieczności występowania o wydanie orzeczenia sądowego. Prowadzą oni również działalność doradczą na rzecz osób prywatnych i przedsiębiorstw, wiążącą się lub nie ze sporządzaniem aktów notarialnych, a także mogą brać dodatkowo udział w zarządzaniu masą majątkową i negocjacjach dotyczących nieruchomości.

Chorwacja[edytuj]

Wymogi w zakresie wykształcenia: wyższe studia prawnicze lub tytuł magistra prawa oraz złożenie z powodzeniem państwowego egzaminu notarialnego. Notariusze nie reprezentują klientów. Są oni doświadczonymi specjalistami zatrudnianymi przez klientów. Notariusze pomagają klientom w zarządzaniu sprawami majątkowymi, tak aby, na ile jest to możliwe, uniknąć długich i kosztownych sporów. Ponadto są bezstronni, ponieważ ich działalność ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa prawnego, a nie działanie na rzez określonego klienta; notariusze nie mogą odmówić wykonania obowiązku urzędowego, chyba że uzasadnią odpowiednio swoją odmowę. Są oni zobowiązani do zachowania poufności w odniesieniu do informacji, które otrzymują w czasie wykonywania swoich obowiązków. Usługi notarialne obejmują sporządzanie i wydawanie dokumentów urzędowych dotyczących transakcji prawnych, oświadczeń i dokumentów dotyczących okoliczności faktycznych, na których opierają się prawa, urzędowej certyfikacji dokumentów prywatnych, przyjmowanie na przechowanie dokumentów, pieniędzy i innych cennych przedmiotów na potrzeby przekazania ich innym osobom i właściwym organom oraz prowadzenie postępowań określonych w przepisach, na podstawie instrukcji z sądu lub innego organu publicznego. Organizacja i funkcjonowanie notariuszy jest uregulowane w ustawie o notariacie (Zakon o javnom bilježništvu). Usługi notarialne są świadczone przez notariuszy, którzy są przedstawicielami zawodu zaufania publicznego, w sposób autonomiczny i niezależny. Notariusze są powoływani przez Ministra Sprawiedliwości. Notariusza powołuje i siedzibę jego kancelarii wyznacza Ministerstwo Sprawiedliwości, a okręg, w którym pełni on swoje obowiązki, odpowiada okręgowi sądu rejonowego określonemu przez przepisy prawa. Notariusz jest uprawniony do reprezentowania klienta przed sądami i innymi organami publicznymi w postępowaniu nieprocesowym, jeżeli sprawa jest bezpośrednio powiązana z jakąkolwiek jego czynnością; w tym przypadku przysługują mu prawa adwokata oraz ciążą na nim jego obowiązki. Osoby wykonujące zawód notariusza w Republice Chorwacji muszą być członkami Chorwackiej Izby Notarialnej (Hrvatska javnobilježnička komora). Siedzibą Izby jest Zagrzeb. Izba dąży do ochrony reputacji i honoru notariuszy oraz broni ich praw i interesów, a także określa ich prawa, obowiązki i odpowiedzialność. Organami Izby są Zgromadzenie (Skupština), Rada Wykonawcza (Upravni odbor) i Prezes (Predsjednik).

Włochy[edytuj]

Notariusz to przedstawiciel wolnego zawodu, wykonujący zawód zaufania publicznego: zadaniem notariusza jest uwierzytelnianie dokumentów sporządzanych w jego obecności. Zawód notariusza został uregulowany ustawą nr 89 z dnia 16 lutego 1913 r. w sprawie zasad wykonywania zawodu notariusza oraz prowadzenia ksiąg notarialnych. Krajowym organem zrzeszającym notariuszy jest Krajowa Rada Notarialna (Consiglio Nazionale del Notariato).

Cypr[edytuj]

Na Cyprze nie występuje zawód notariusza. Czynności zwykle powierzane notariuszom na Cyprze wykonują adwokaci.

Łotwa[edytuj]

Organizacja[edytuj]

Sprawy notarialne zostały powierzone notariuszom przysięgłym (zvērināti notāri); są one wykonywane pod nadzorem sądów, zgodnie z przepisami określonymi przez ustawę. Łotewscy notariusze przysięgli działają w ramach wymiaru sprawiedliwości i pełnią obowiązki określone przez prawo. Obowiązki te są związane z wykonywaniem władzy publicznej. Zgodnie z ustawą o notariuszach są oni uprawnieni do: • sporządzania aktów notarialnych; • sporządzania poświadczeń notarialnych; • przyjmowania na przechowanie pieniędzy, papierów wartościowych i dokumentów; • przyjmowania rzeczy, które są przedmiotem zobowiązania dotyczącego przechowywania; • prowadzenia spraw spadkowych; • sporządzania projektów podziału majątku w przypadkach określonych ustawą; • prowadzenia postępowania rozwodowego (jeżeli oboje małżonkowie wyrazili co do tego zgodę w formie pisemnej, przy czym nie zgłosili żadnych innych zastrzeżeń); • wykonywania innych czynności przewidzianych w innych aktach prawnych. Wszyscy notariusze przysięgli wykonują wolny zawód. Jednakże w toku wykonywania obowiązków zawodowych notariusze przysięgli są uznawani za urzędników służby cywilnej. Notariusze przysięgli są uznawani za funkcjonariuszy systemu sądowego i działają przy sądach rejonowych. Wykonują obowiązki przewidziane ustawą. Wykonując czynności zawodowe, notariusze przysięgli są finansowo niezależni; stawki ich wynagrodzenia określa Rada Ministrów. Wszyscy łotewscy notariusze przysięgli są członkami Łotewskiej Izby Notarialnej (Latvijas Zvērinātu notāru kolēģija) – niezależnego zrzeszenia zawodowego notariuszy przysięgłych. Łotewska Rada Notariuszy Przysięgłych (Latvijas Zvērinātu notāru padome) jest organem, który reprezentuje i nadzoruje notariuszy przysięgłych, oraz organem zarządczym i wykonawczym Łotewskiej Izby Notarialnej. Wykonuje ona zadania określone w art. 230 ustawy o notariacie

Litwa[edytuj]

Organizacja[edytuj]

Na Litwie występuje tylko jedna kategoria notariuszy (notarai). Liczbę notariuszy, kancelarii notarialnych oraz obszary ich działalności ustala minister sprawiedliwości (Teisingumo ministerija). Notariuszy powołuje i odwołuje minister. Notariusze podlegają Izbie Notarialnej (Notarų rūmai). Każdego roku izba notarialna składa ministrowi sprawiedliwości szczegółowe roczne sprawozdanie ze swojej działalności, zawierające plany i wytyczne co do działań notariuszy w nadchodzącym roku. Akty regulujące zawód notariusza zatwierdza minister sprawiedliwości, uwzględniając opinię prezydium Izby Notarialnej (Notarų rūmų prezidiumas). Jeśli minister sprawiedliwości uzna, że uchwała lub decyzja Izby Notarialnej jest niezgodna z prawem Republiki Litewskiej, może zwrócić się do sądu okręgowego w Wilnie (Vilniaus apygardos teismas) o uchylenie takiej uchwały lub decyzji.

Rola i obowiązki[edytuj]

Podstawowe obowiązki Izby Notarialnej są następujące: 1. Koordynowanie działalności notariuszy. 2. Zajmowanie się sprawami awansu zawodowego notariuszy. 3. Ochrona i reprezentowanie interesów notariuszy w instytucjach rządowych i organach administracji. 4. Przygotowywanie projektów aktów regulacyjnych dotyczących notariatu oraz ich przedkładanie ministrowi sprawiedliwości. 5. Dbałość o jednolitość praktyki notarialnej. 6. Nadzór nad wykonywaniem powinności zawodowych przez notariuszy oraz zgodność z normami etyki zawodowej. 7. Dbałość o zachowanie i stosowanie instrumentów powstałych w trakcie praktyki zawodu notariusza; 8. Zapewnienie aplikacji notarialnej. 9. Wykonywanie innych zadań przewidzianych w statucie Izby Notarialnej (Notarų rūmų statutas).

Luksemburg[edytuj]

Liczba notariuszy jest określana rozporządzeniem wielkoksiążęcym na podstawie art. 13 znowelizowanej ustawy z dnia 9 grudnia 1976 r. w sprawie organizacji notariatu. Według stanu na luty 2017 roku liczba notariuszy w całym kraju wynosiła 36. Notariusze są funkcjonariuszami publicznymi powołanymi do sporządzania wszelkiego rodzaju aktów i umów, którym strony zamierzają nadać charakter dokumentu autentycznego, w związku z czynnościami władz publicznych, oraz opatrywania ich datą pewną, przechowywania w depozycie, a także wydawania odpisów i tytułów egzekucyjnych. Notariusze nie mogą ani samodzielnie, ani poprzez podstawioną osobę, pośrednio lub bezpośrednio: prowadzić działalności gospodarczej; być członkiem zarządu, komplementariuszem, syndykiem lub likwidatorem spółki prawa handlowego bądź zakładu przemysłowego albo handlowego; zasiadać w zarządzie lub radzie nadzorczej spółek, przedsiębiorstw bądź agencji, których przedmiotem działalności jest kupno, sprzedaż, parcelacja lub budowa nieruchomości albo też być w jakikolwiek sposób powiązanym z tymi podmiotami; mieć z wymienionymi wyżej spółkami, przedsiębiorstwami lub oddziałami stałe relacje, które mogłyby stanowić przeszkodę dla swobodnego wyboru notariusza przez strony; dokonywać w sposób regularny operacji bankowych, dyskontowania lub działalności maklerskiej albo grać na giełdzie, z wyjątkiem operacji dyskontowych prowadzonych w związku z dokonywaniem czynności urzędowych; przyjmować depozytów pieniężnych, z wyjątkiem depozytów, które byłyby ustanawiane w celu dokonania czynności urzędowych lub w związku z nimi bądź w związku z likwidacją spadku; wykonywać czynności urzędowych w jakiejkolwiek sprawie, w której mieliby interes; posługiwać się innymi osobami w celu dokonania czynności, których nie mogą dokonać bezpośrednio; korzystać na jakiejkolwiek podstawie z usług agentów biznesowych lub agentów nieruchomości. Zgodnie z postanowieniami kodeksu cywilnego akty notarialne mają moc dokumentu urzędowego; są one tytułami egzekucyjnymi, jeżeli zostanie im nadana klauzula wykonalności. Przy sporządzaniu aktów notarialnych notariusze są zobowiązani do posługiwania się językiem francuskim lub niemieckim w zależności od wyboru dokonanego przez strony. Notariusze wykonują czynności na obszarze całego kraju. Poprzez wykonywanie swoich funkcji biorą oni udział w sprawowaniu władzy publicznej. Izba Notarialna (Chambre des Notaires) składa się z siedmiu członków wybranych spośród notariuszy z całego kraju przez Zgromadzenie Ogólne Notariuszy (assemblée générale des notaires). Poza prerogatywami przyznanymi Izbie Notarialnej na mocy ustaw i rozporządzeń ma ona w szczególności następujące kompetencje: • utrzymywanie dyscypliny wśród notariuszy i sprawowanie władzy dyscyplinarnej poprzez radę dyscyplinarną; zapobieganie sporom lub sprawowanie funkcji rozjemczej w przypadku wszelkich sporów między notariuszami, a w sytuacji, gdy nie uda się uzyskać zgody, wyrażanie swojego stanowiska w drodze opinii; • sprawowanie funkcji rozjemczej w odniesieniu do wszelkich sporów między notariuszami a osobami trzecimi; • wyrażanie swojego stanowiska w przypadkach trudności związanych z honorariami, wynagrodzeniami, poborami, kosztami i wydatkami notariuszy, jak również we wszystkich sprawach z tego zakresu wytoczonych przed sąd cywilny; • przyjmowanie do depozytu oryginałów aktów notarialnych; kontrolowanie ksiąg rachunkowych prowadzonych przez notariuszy; • reprezentowanie notariuszy Wielkiego Księstwa w sprawach dotyczących obrony praw i interesów samorządu zawodowego. W skład Rady Dyscyplinarnej wchodzą: prezes Sądu Okręgowego w Luksemburgu lub sędzia, który go zastępuje – jako przewodniczący, oraz czterech członków Izby Notarialnej wyznaczonych według kryterium stażu zawodowego notariusza. Rada Dyscyplinarna sprawuje władzę dyscyplinarną nad ogółem notariuszy w przypadku: naruszenia przepisów ustaw i rozporządzeń dotyczących wykonywania zawodu; uchybień i zaniedbań zawodowych; działań nietaktownych i sprzecznych z godnością zawodu notariusza oraz z honorem i prawością. Uprawnienie to jest niezależne od postępowania sądowego, które może zostać wszczęte z powodu tych samych czynów. Decyzje Rady Dyscyplinarnej podlegają zaskarżeniu w drodze apelacji złożonej zarówno przez notariusza uznanego za winnego, jak i przez prokuratora generalnego. Apelację wnosi się do Izby Cywilnej Sądu Najwyższego. Orzeczenie wydane przez ten sąd jest ostateczne. Aby mieć prawo do wykonywania zawodu notariusza, należy: • posiadać obywatelstwo luksemburskie lub być obywatelem jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej; • korzystać z pełni praw obywatelskich i politycznych; • mieć ukończone 25 lat i uzyskać dyplom kandydata na notariusza stosownie do wymogów ustawodawstwa luksemburskiego (system aktualnie obowiązujący) albo świadectwo ukończenia stażu wymagane do wykonywania zawodu notariusza (system poprzednio obowiązujący). • władać językiem ustawodawstwa oraz językami administracyjnymi i sądowymi w rozumieniu ustawy z dnia 24 lutego 1984 r. o systemie języków. Więcej informacji można znaleźć na stronie internetowej poświęconej zawodowi notariusza w portalu Ministerstwa Sprawiedliwości.

Malta[edytuj]

Rola i obowiązki[edytuj]

Notariusze to funkcjonariusze publiczni, upoważnieni do przyjmowania oświadczeń woli składanych w stosunkach między żyjącymi oraz na wypadek śmierci oraz do ich uwierzytelniania. W związku z powierzonym im zakresem obowiązków i zadań są oni również upoważnieni do przechowywania takich dokumentów i wydawania ich odpisów. Dział 55 Zbioru Praw Malty, ustawa o zawodzie notariusza i archiwach notarialnych (Notarial Profession oraz Notarial Archives Act) określa pozostałe uprawnienia i funkcje pełnione przez notariusza. Przed rozpoczęciem praktyki notariusze składają przed Sądem Apelacyjnym przysięgę lojalności oraz ślubowanie. Nadzór nad wszystkimi notariuszami, prowadzonymi przez nich archiwami oraz rejestrem publicznym sprawuje sąd szczególny zwany Sądem ds. Kontroli Aktów Notarialnych (Court of Revision of Notarial Acts). Sąd ten składa się z członków powołanych przez ministra właściwego do spraw notariatu spośród sędziów zwyczajnych i sędziów pokoju w stanie spoczynku oraz spośród adwokatów i notariuszy. Sąd ten może, o ile uzna to za stosowne, przeprowadzić niezapowiedzianą kontrolę archiwów, rejestru publicznego lub kancelarii każdego notariusza. W styczniu każdego roku w maltańskim dzienniku urzędowym (Malta Government Gazette) publikowana jest lista wszystkich praktykujących notariuszy na Malcie. Organizacja Rada Notarialna to ogólny organ nadzorujący działalność notariatu. Rada jest uprawniona do prowadzenia, z własnej inicjatywy lub na podstawie otrzymanej skargi, postępowania wyjaśniającego dotyczącego działalności notariusza, któremu zarzuca się obrazę godności zawodu notariusza. Rada może również rozpatrywać stawiane notariuszom zarzuty o zaniedbanie lub nadużycie uprawnień w toku wykonywania czynności zawodowych lub w związku z działalnością zawodową, chyba że takie uprawnienie zostało ustawowo powierzone innemu organowi zgodnie z art. 85 i 94 rozdziału 55 ustawy o zawodzie notariusza i archiwach notarialnych opublikowanej w Zbiorze Praw Malty lub zgodnie z innymi przepisami prawa.

Holandia[edytuj]

Dla skuteczności niektórych umów i transakcji handlowych prawo wymaga formy aktu notarialnego. Do najważniejszych z nich należą: 1. przeniesienie własności nieruchomości w Niderlandach; 2. powstanie lub wygaśnięcie hipoteki; 3. utworzenie publicznej lub prywatnej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (NV lub BV) lub zmiana umowy spółki; 4. utworzenie fundacji lub stowarzyszenia (w tym spółdzielni) lub zmiana ich statutu; 5. sporządzanie, zmiana i wykonanie testamentów; 6. zawieranie lub zmiana małżeńskich umów majątkowych (zwykle umów przedmałżeńskich) oraz umów krajowych spółek osobowych; 7. przeniesienie własności zarejestrowanych udziałów; 8. uwierzytelnienie podpisu; 9. dokonanie darowizny w formie aktu notarialnego. Ze względów praktycznych notariusz często przeprowadza inne rodzaje transakcji prawnych i może sporządzać inne umowy. Należą do nich m.in. umowy spółek osobowych (handlowych, cywilnych, komandytowych), umowy między konkubentami oraz uzgodnienia chroniące prywatne spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przed stronami trzecimi.

Austria[edytuj]

Uwagi ogólne[edytuj]

Notariusz, jako niezależna i bezstronna instytucja wymiaru sprawiedliwości, służy obywatelom chcącym zgodnie z prawem uregulować swoje stosunki prywatnoprawne. Podstawowym obowiązkiem notariusza jest uczestnictwo w czynnościach prawnych oraz udzielanie pomocy prawnej obywatelom. Notariusze sporządzają akty notarialne z zakresu prawa publicznego, prowadzą depozyty rzeczy osób trzecich, sporządzają akty notarialne z zakresu prawa prywatnego oraz reprezentują strony, głównie w postępowaniu nieprocesowym. Ponadto notariusze wykonują czynności z polecenia sądu w postępowaniu nieprocesowym. W ramach funkcji zarządców sądowych notariusze w szczególności prowadzą postępowania spadkowe. Do obowiązków notariusza należy dopilnowanie, by majątek osoby zmarłej został zabezpieczony oraz przekazany uprawnionym spadkobiercom. Czynności te wymagają szczególnej znajomości prawa spadkowego oraz postępowania nieprocesowego. Stąd też obywatele często zwracają się do notariuszy o pomoc w sporządzaniu testamentów, w szczególności notariusze udzielają porad i reprezentują w sprawach spadkowych. Notariusze sprawują urząd publiczny, lecz nie są urzędnikami służby cywilnej. Ponoszą oni ryzyko gospodarcze związane z prowadzeniem kancelarii, nie prowadzą jednak działalności gospodarczej. Ich status jest podobny do osób wykonujących wolne zawody, ale w zakresie czynności zarządców sądowych są urzędnikami sądowymi. Wykonywanie zawodu notariusza jest głównym zatrudnieniem danej osoby i nie podlega łączeniu z wykonywaniem zawodu adwokata. O zmianie liczby kancelarii notarialnych oraz ich siedzib decyduje Federalny Minister Sprawiedliwości w drodze rozporządzenia. Obecnie w Austrii istnieje 490 kancelarii notarialnych. Do podstawowych aktów prawnych regulujących działalność notariuszy należą Kodeks notarialny, RGBl nr 75/1871, Ustawa o aktach notarialnych, RGBl nr 76/1871, Ustawa o opłatach notarialnych, BGBl nr 576/1973, Ustawa o egzaminach notarialnych, BGBl nr 522/1987, Ustawa o zarządcach sądowych, BGBl nr 343/1970 oraz Ustawa o wynagrodzeniu notariuszy pełniących funkcję zarządców sądowych, BGBl nr 108/1971. Wykształcenie Osoba, która ukończyła wyższe studia prawnicze (w zakresie prawa austriackiego) i chce wykonywać zawód notariusza, musi znaleźć notariusza, który ją zatrudni oraz wystąpi o jej wpisanie na listę aplikantów notarialnych. Wpis na listę aplikantów notarialnych prowadzoną przez właściwą izbę notarialną może uzyskać osoba, która odbyła pięciomiesięczną praktykę sądową jako prawnik w sądzie lub prokuraturze oraz w chwili pierwszego wpisu na listę aplikantów nie ukończyła 35 lat. Aby zostać dopuszczonym do egzaminu notarialnego, aplikant notarialny musi odbyć obowiązkowe szkolenia przewidziane przez izbę notarialną. Egzamin notarialny składa się z dwóch części. • Aplikant notarialny może przystąpić do pierwszej części egzaminu po odbyciu 18 miesięcy aplikacji. Pierwszą część egzaminu musi jednak zaliczyć nie później niż przed upływem piątego roku aplikacji – w przeciwnym razie zostanie skreślony z listy aplikantów notarialnych. • Do drugiej części egzaminu można przystąpić nie wcześniej niż po upływie kolejnego roku wykonywania w praktyce czynności w charakterze aplikanta notarialnego. Drugą część egzaminu notarialnego należy zaliczyć nie później niż przed upływem dziesiątego roku aplikacji – w przeciwnym razie aplikant zostanie skreślony z listy.

Powołanie[edytuj]

Do obsadzenia zwolnionych lub nowo utworzonych stanowisk notarialnych wymagane jest publiczne ogłoszenie o wolnych stanowiskach. Ustawa (art. 6 austriackiego Kodeksu notarialnego) stanowi, że kandydatem na stanowisko notarialne może być osoba, która: • posiada obywatelstwo państwa członkowskiego UE, EOG lub Szwajcarii; • ukończyła studia wyższe w zakresie prawa austriackiego; • zdała egzamin notarialny; oraz • wykaże, że przez siedem lat wykonywała zawód prawniczy, z czego przez co najmniej trzy lata po złożeniu egzaminu notarialnego była zatrudniona w charakterze asesora notarialnego. Spełnienie podstawowych kryteriów nie oznacza jednak nabycia prawa do powołania na stanowisko notariusza. W toku procedury powołania izba notarialna właściwa w danym okręgu ocenia i tworzy ranking kandydatów. Następnie tak samo postępuje wydział kadr właściwego sądu krajowego oraz wydział kadr wyższego sądu krajowego. Decydujące znaczenie przy powołaniu ma długość praktycznego zatrudnienia. Izba notarialna oraz wydziały kadr obu sądów rekomendują po trzy kandydatury Federalnemu Ministrowi Sprawiedliwości. Chociaż Minister nie jest związany przedstawionymi rekomendacjami, w praktyce powołuje tylko jednego z kandydatów. Notariusz może wykonywać zawód do 31 stycznia roku kalendarzowego, w którym kończy 70 lat. Przeniesienie notariusza ex officio na inne stanowisko nie jest dopuszczalne. Nadzór nad działalnością notariuszy; odpowiedzialność wobec prawa Ze względu na obowiązki w zakresie sporządzania dokumentów publicznych oraz wykonywanie czynności zarządców sądowych, notariusze podlegają szczególnemu nadzorowi. Nadzór nad działalnością notariuszy należy do odpowiedzialności Federalnego Ministra Sprawiedliwości, Departamentu Wymiaru Sprawiedliwości oraz bezpośrednio do izb notarialnych. Samorząd notarialny posiada własne przepisy dyscyplinarne. Sprawy o przewinienia dyscyplinarne rozpoznaje w pierwszej instancji wyższy sąd krajowy jako sąd dyscyplinarny dla notariuszy, a w trybie odwoławczym Sąd Najwyższy jako sąd dyscyplinarny dla notariuszy. W składach orzekających, które rozpoznają sprawy dyscyplinarne, muszą każdorazowo zasiadać notariusze. Sądy dyscyplinarne wymierzają kary dyscyplinarne, z pozbawieniem prawa wykonywania zawodu włącznie. Kary za naruszenie praworządności (wykroczenia administracyjne) wymierza izba notarialna. Obok odpowiedzialności dyscyplinarnej notariusze ponoszą odpowiedzialność karną i cywilną. W zakresie, w jakim notariusz wykonuje czynności zarządcy sądowego, jest uważany za funkcjonariusza publicznego w rozumieniu prawa karnego, a zatem odpowiada za tzw. przestępstwa urzędnicze, min. nadużycie władzy. Odpowiedzialność cywilna notariusza została uregulowana inaczej. W zakresie, w jakim notariusz wykonuje czynności zarządcy sądowego, podlega tym samym przepisom o odpowiedzialności, co sędziowie i prokuratorzy. Strony nie mogą zatem występować z roszczeniami bezpośrednio przeciwko notariuszom, zamiast tego mogą dochodzić odszkodowania od państwa. Państwu przysługuje roszczenie regresowe wobec notariusza w razie działania umyślnego lub rażącego niedbalstwa notariusza. Poza zakresem czynności zarządcy sądowego notariusze ponoszą bezpośrednią odpowiedzialność cywilną wobec stron. Izba notarialna, Federalna Austriacka Izba Notarialna Notariusze posiadający kancelarie w poszczególnych krajach związkowych lub aplikanci notarialni wpisani na listę w tych krajach związkowych są zrzeszeni w izbach notarialnych. Kraje związkowe Wiedeń, Dolna Austria i Burgenland mają wspólną izbę notarialną, podobnie jak Tyrol i Vorarlberg. Izba odpowiada za zachowanie powagi i godności zawodu oraz reprezentuje interesy tej grupy zawodowej. Każda izba notarialna (Notariatskollegium) wybiera ze swojego grona radę izby notarialnej. Rada izby notarialnej składa się z przewodniczącego będącego notariuszem, sześciu członków będących notariuszami (w Wiedniu dwunastu członków będących notariuszami) oraz trzech członków będących aplikantami notarialnymi (w Wiedniu sześciu członków będących aplikantami notarialnymi). Federalną Austriacką Izbę Notarialną tworzą rady izb notarialnych krajów związkowych. Jej zadanie polega na reprezentowaniu notariuszy oraz na ochronie ich uprawnień i interesów w sprawach dotyczących austriackiego notariatu oraz w sprawach, których zakres wykracza poza pojedynczą radę izby notarialnej. Portugalia Notariusze to prawnicy wykonujący w ramach swoich uprawnień zawodowych określone czynności w sprawach prawnych. Odgrywają oni istotną rolę w obrocie gospodarczym, zarówno krajowym, jak i międzynarodowym. W zakresie swoich uprawnień notariusze: • sporządzają umowy dla osób prywatnych i doradzają stronom, zachowując przy tym bezstronność; sporządzają dokumenty urzędowe, ponosząc odpowiedzialność za ich zgodność z prawem i za udzieloną poradę; pouczają strony o skutkach zobowiązań, które strony wyrażają wolę podjąć (jest to jeden z obowiązków notariuszy); • dokonują czynności prawnych uzgodnionych w ich obecności. Czynność może zostać bezpośrednio wpisana do rejestru urzędowego lub, w przypadku niedopełnienia obowiązków przez jedną ze stron, wyegzekwowana bez interwencji sądu. • działają jako mediatorzy, w sposób bezstronny i w pełni zgodny z prawem, w celu umożliwienia stronom wypracowania obopólnego porozumienia; • sporządzają dokumenty i warunki postępowania o sporządzenie spisu inwentarza, z wyjątkiem spraw, które nie podlegają rozstrzygnięciu w tym postępowaniu w związku z charakterem bądź złożonością okoliczności prawnych lub faktycznych sprawy; takie sprawy są kierowane do rozpoznania przez sąd rejonowy (tribunal de comarca) właściwy ze względu na miejsce siedziby kancelarii notarialnej, w której toczy się postępowanie (ustawa nr 23/2013 z dnia 5 marca 2013 r. określająca ramy prawne postępowania o sporządzenie spisu inwentarza, która nadaje notariuszom powyższe uprawnienie w ramach systemu wspólnych kompetencji). Reforma zawodu notariusza i wynikająca z niej prywatyzacja sektora oznaczają, że notariusze występują w podwójnej roli: są funkcjonariuszami publicznymi a jednocześnie osobami wykonującymi wolny zawód, a zatem nie należą do korpusu służby cywilnej. Jako funkcjonariusze publiczni notariusze podlegają Ministerstwu Sprawiedliwości, które ma uprawnienia regulacyjne i jest władne podejmować czynności dyscyplinarne wobec notariuszy. W związku z liberalizacją zawodu, od 2006 roku nad prawidłowością wykonywania czynności notarialnych czuwa Izba Notarialna wraz z Ministerstwem Sprawiedliwości. Oba podmioty dbają o to, by notariusze przestrzegali kodeksu etyki notarialnej oraz działali w trosce o realizację interesu publicznego, przy czym swoboda wykonywania zawodu nie pozbawia Ministerstwa uprawnień do podjęcia określonych czynności, które to uprawnienia, ze względu na charakter zawodu, przysługują mu z mocy prawa.

Rumunia[edytuj]

Organizacja[edytuj]

Na mocy przepisów prawa rumuńskie Ministerstwo Sprawiedliwości powierzyło świadczenie usług notarialnych Krajowej Unii Notariatu (Uniunea Națională a Notarilor Publici). Krajowa Unia Notariatu, jako organizacja zawodowa reprezentująca notariuszy, odpowiada za organizację zawodu notariusza i ochronę interesów zawodowych swoich członków oraz dba o dobre imię i autorytet zawodu. Członkami Unii są wszyscy notariusze. Notariusze zrzeszeni są w 15 izbach notarialnych działających przy sądach apelacyjnych.

Rola i obowiązki[edytuj]

W Rumunii notariusze świadczą usługi prawne w zakresie: • sporządzania dokumentów wymaganych w przypadku dziedziczenia ustawowego i testamentowego; • zawierania umów (sprzedaży, zamiany, alimentacyjnych, darowizny, ustanawiania hipoteki, zastawu, najmu rzeczy ruchomych i nieruchomości) oraz dokonywania innych czynności prawnych (ustanawiania poręczeń wymaganych przez instytucje wobec ich zarządców); • sporządzania dokumentów założycielskich spółek, stowarzyszeń i fundacji; • uwierzytelniania dokumentów; • poświadczania podpisów i ich wzorów oraz pieczęci; • innych czynności notarialnych przewidzianych przepisami prawa.

Słowenia[edytuj]

Organizacja[edytuj]

Artykuł 137 akapit drugi konstytucji Republiki Słowenii stanowi, że notariusze (notarji) pełnią urząd publiczny regulowany ustawą. Ustawa o notariacie (Zakon o notariatu) stanowi, że zgodnie z jej przepisami notariusze, jako osoby zaufania publicznego, sporządzają dokumenty publiczne dotyczące czynności prawnych, oświadczeń woli lub faktów, z których wynikają określone prawa, przechowują w depozycie dokumenty, środki pieniężne i papiery wartościowe celem ich przekazania osobom trzecim lub organom państwowym; na polecenie sądów wykonują zadania, które mogą być im powierzone zgodnie z przepisami prawa. Aby zostać powołanym na urząd notariusza, kandydat musi spełniać następujące warunki: 1. posiadać obywatelstwo Republiki Słowenii, innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub posiadać obywatelstwo Konfederacji Szwajcarskiej lub państwa członkowskiego Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju; 2. posiadać zdolność do czynności prawnych i odznaczać się dobrym ogólnym stanem zdrowia; 3. uzyskać tytuł zawodowy magistra prawa potwierdzony dyplomem ukończenia studiów wyższych w Słowenii lub tytuł zawodowy bachelor of law i master of law lub uzyskać porównywalne kwalifikacje w dziedzinie prawa za granicą, co jest poświadczone zagranicznym świadectwem potwierdzającym kwalifikacje, do którego załączono opinię dotyczącą kwalifikacji lub decyzję uznającą kwalifikacje do celów zawodowych, lub poświadczone dokumentem potwierdzającym nostryfikację; 4. zdać państwowy egzamin prawniczy; 5. posiadać pięcioletnie doświadczenie praktyczne jako osoba wykonująca zawód prawniczy, na które składa się co najmniej rok pracy pod nadzorem notariusza i rok pracy w sądzie lub pod nadzorem adwokata albo radcy Prokuratorii; 6. gwarantować należyte wykonywanie zawodu notariusza; 7. biegle posługiwać się językiem słoweńskim; 8. posiadać odpowiednie wyposażenie i lokal do prowadzenia praktyki notarialnej; 9. być w wieku poniżej 64 lat. Z zastrzeżeniem pkt 1 poprzedniego akapitu, obywatele państwa, które nie jest państwem członkowskim Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwem członkowskim Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, mogą zostać notariuszami zgodnie z zasadami wzajemności prawnej i faktycznej. Obowiązków notariusza nie można łączyć z obowiązkami adwokata ani ze sprawowaniem urzędu lub funkcji, z tytułu których przysługuje wynagrodzenie. Notariusz nie może wykonywać czynności sprzecznych z powagą urzędu, narażających na szwank uczciwość wymaganą do wykonywania obowiązków notariusza lub takich, które mogą podważyć zaufanie do bezstronności notariusza lub wiarygodności sporządzanych przez niego dokumentów. Notariusza powołuje na wolne stanowisko minister właściwy do spraw sprawiedliwości. Przed powołaniem notariusza minister właściwy do spraw sprawiedliwości zasięga opinii Izby Notarialnej Słowenii (Notarska zbornica Slovenije) w sprawie przedstawionych kandydatur. Liczba notariuszy jest ograniczona i ustalana na podstawie kryteriów określonych przez Ministra Sprawiedliwości. W przypadku postępowania niezgodnego z przepisami notariusz zostanie odwołany przez Ministra Sprawiedliwości. Główną organizacją skupiającą notariuszy jest Izba Notarialna. Notariusze mają prawny obowiązek członkostwa w Izbie Notarialnej Słowenii. Rola i obowiązki Służba publiczna notariuszy polega przede wszystkim na sporządzaniu dokumentów publicznych i prywatnych, co jest bardzo istotne dla bezpieczeństwa obrotu prawnego. Do dokumentów publicznych sporządzanych przez notariuszy należą akty notarialne i protokoły notarialne. Notariusz może wprawdzie sporządzić dowolną wiążącą strony umowę w formie pisemnej, jednak dla ważności określonych rodzajów umów i uchwał spółek publicznych i spółek z ograniczoną odpowiedzialnością na gruncie prawa słoweńskiego wymagana jest forma aktu notarialnego. Notariusz sporządza także testamenty. Ponadto czasami wymaga się poświadczenia przez notariusza kopii dokumentów i podpisów, aby potwierdzić ich ważność do celów dowodowych przed sądem. Na przechowanie u notariusza można oddać dokumenty i papiery wartościowe. Prawnicze bazy danych Izba Notarialna prowadzi trzy rejestry, które są dostępne na jej stronie: • rejestr notariuszy depozytariuszy • rejestr umów o ustanowienie rachunku depozytowego • centralny rejestr testamentów

Słowacja[edytuj]

Notariusze w Republice Słowackiej muszą posiadać wyższe wykształcenie prawnicze. Do obowiązków notariusza należy sprawowanie prewencji jurysdykcyjnej (zapobieganie sporom o prawo) i wystawianie uwierzytelnionych dokumentów urzędowych. Nadzór nad działalnością notariuszy sprawuje Minister Sprawiedliwości. Notariusze mają obowiązek członkostwa w Izbie Notarialnej Republiki Słowackiej. Prawnicze bazy danych Izb Notarialn obsługuje intranet dostępny jedynie dla notariuszy. Dostęp jest bezpłatny, ale ilość informacji na stronie jest ograniczona. Baza danych zawiera następujące informacje: • – rejestry publiczne; • – wykaz notariuszy (dane kontaktowe, znajomość języków obcych, godziny urzędowania); • – akty prawne.

Finlandia[edytuj]

W Finlandii zadania notariuszy są uregulowane ustawowo. Notariusze są zatrudniani przez lokalne urzędy stanu cywilnego lub biura właściwych sądów rejonowych. Aby kwalifikować się na urząd notariusza, trzeba posiadać dyplom magistra nauk prawnych (oikeustieteen kandidaatti). Mimo wielu podobieństw, obowiązki notariuszy w Finlandii znacznie się różnią od obowiązków notariuszy w pozostałej części Europy i Stanach Zjednoczonych. W Finlandii notariusz zawsze jest urzędnikiem państwowym. Niemniej jednak notariusze nie pracują na pełen etat; większość urzędników wykonujących zadania notariuszy to sekretarze rejonowych urzędów stanu cywilnego. Ze względu na swobodę w zawieraniu umów cywilnych, w Finlandii poświadczenie notarialne nie jest istotnym warunkiem ważności umowy. Jedyną umową cywilnoprawną wymagającą poświadczenia notarialnego w Finlandii jest przeniesienie własności nieruchomości. Notariusze poświadczają, między innymi, autentyczność podpisów, zgodność odpisów zaświadczeń z oryginałem i autentyczność życiorysów. Notariusze mają także prawo wystawiania tzw. klauzuli „apostille” poświadczającej, że podpis złożony na dokumencie należy do osoby zajmującej stanowisko wskazane w dokumencie oraz że osoba ta jest upoważniona do wystawienia dokumentu

Szwecja[edytuj]

W Szwecji notariusz (notarius publicus, zob. poniżej) jest jedynym zawodem prawniczym, w ramach którego wykonuje się funkcje notarialne. Notariusze są powoływani przez administracyjne rady regionów (länsstyrelsen). Notariusz musi posiadać wykształcenie prawnicze, znać język szwedzki oraz spełniać inne kryteria. Nie istnieje publiczny rejestr ani strona internetowa tego zawodu. Więcej informacji na temat notariuszy można jednak znaleźć na stronach internetowych niektórych rad regionów. Zadaniem notariusza jest wspomaganie społeczeństwa w różnych kwestiach, takich jak:

  • sprawdzanie wiarygodności podpisów, odpisów, tłumaczeń i innych informacji dotyczących treści danych dokumentów;
  • w określonych sprawach występowanie w sądzie w charakterze świadka;
  • sprawowanie nadzoru nad przebiegiem losowań;
  • uczestniczenie w innych kontrolach i badaniach, a następnie sporządzanie sprawozdań z ich przebiegu;
  • odbieranie oświadczeń dotyczących okoliczności natury prawnej lub gospodarczej, a następnie doręczanie ich osobom trzecim;
  • potwierdzanie, że dany organ lub osoba trzecia są upoważnione do dokonywania określonych czynności;
  • wydawanie zaświadczeń na podstawie Konwencji haskiej z dnia 5 października 1961 r. znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych (tzw. apostille).

Węgry[edytuj]

Działając w granicach określonych ustawą, notariusz (közjegyző) wykonuje urzędowe funkcje administracyjne w ramach państwowego systemu sądownictwa. Celem czynności notarialnych jest niedopuszczanie do powstawania sporów prawnych. Notariusze mają prawo wykonywać czynności notarialne jedynie wówczas, gdy zostali przyjęci do izby notarialnej (Közjegyzői Kamara). Prawo przewiduje, że notariusze są powoływani przez ministra właściwego ds. sprawiedliwości na czas nieokreślony, z wyznaczoną siedzibą kancelarii. Notariusze mają obowiązek wykupić ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej oraz utrzymywać je przez okres wykonywania czynności zawodowych. Zakres czynności wykonywanych wyłącznie przez notariuszy obejmuje rejestrowanie czynności prawnych, oświadczeń jednostronnych i faktów w formie aktów publicznych (közokirat). Jednym z tradycyjnych zadań notariuszy jest prowadzenie spraw spadkowych oraz innych postępowań nieprocesowych. Inne ważne zadanie wykonywane przez notariuszy to prowadzenie rejestru zastawów oraz przechowywanie w depozycie pieniędzy, kosztowności i papierów wartościowych na podstawie upoważnienia otrzymanego od stron, celem przekazania ich stronie uprawnionej. Za wykonywane we własnej kancelarii czynności, które można uznać za czynności o przeciętnej długości i stopniu trudności merytorycznej i wiążące się z przeciętną odpowiedzialnością, notariusze mają prawo pobierać ustawowo określone opłaty. W wyjątkowych przypadkach (np. dotyczących spraw szczególnie trudnych merytorycznie) wynagrodzenie notariusza może odbiegać od zwykle pobieranej sumy. Jeżeli można określić wartość przedmiotu czynności notarialnej, taksę notarialną należy określić na podstawie tej wartości. Jeżeli wartości przedmiotu czynności notarialnej nie można określić, taksa notarialna winna zostać określona na podstawie czasu poświęconego na wykonanie czynności. Cena za poświadczone notarialnie kopie dokumentów jest z góry ustalona. Jako że podstawowym wymogiem wobec sędziów, prokuratorów, urzędników sądowych, komorników i notariuszy jest posiadanie obywatelstwa węgierskiego, obywatele innych państw nie mogą być powoływani na te urzędy na Węgrzech.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Europejski portal e-sprawiedliwość - Zawody prawnicze
  2. "Notariat" wyd. LEX 1998, Aleksandra Oleszko "Ustrój polskiego notariatu" wyd. Zakamycze 1999, Doroty Malec "Notariat drugiej Rzeczypospolitej" wyd. UJ 2002, oraz Krzysztofa Skupieńskiego "Notariat publiczny w średniowiecznej Polsce" wyd. UMCS 2002.
  3. Notariat - Historia - Izba Notarialna w Warszawie
  4. a b Art. 79 ustawy Prawo o notariacie (Dz.U. z 2016 r. poz. 1794)
  5. Art. 1 ustawy Prawo o notariacie
  6. Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 223)
  7. Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2016 r. poz. 205)
  8. Art. 19 ustawy Prawo o notariacie
  9. Art. 4 ustawy Prawo o notariacie