Fosfoniany

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wzór ogólny fosfonianu (diestru kwasu fosfonowego)

Fosfonianyfosforoorganiczne (zaliczane też do związków fosforanoorganicznych) estry lub sole kwasu fosfonowego i jego pochodnych, cechujące się występowaniem jednego wiązania PC (np. C−PO(OR)2, R=alkil lub aryl). W fosfonianach fosfor znajduje się na formalnym III stopniu utlenienia, jest pięciowiązalny (λ5) i tetrakoordynacyjny (σ4), to znaczy ma cztery ligandy[1].

Związki zbliżone strukturalnie do fosfonianów to:

  • H-fosfoniany, zawierające wiązanie P−H zamiast P−C
  • bisfosfoniany, zawierające układ P−C−P
  • fosfiniany (związki PI), zawierające wiązania C−P−C, H−P−C lub H−P−H.

Zastosowanie[edytuj]

Fosfoniany i kwasy fosfonowe są stosowane w przemyśle jako:

W medycynie znajdują one zastosowanie jako:

W roku 1998 światowe zużycie fosfonianów wyniosło 56 tysięcy ton/rok (40 tys. ton/rok w USA, 15 tys. ton na rok w Europie i poniżej 800 ton na rok w Japonii), a zapotrzebowanie na te związki rosło średnio o 3% rocznie[5].

Przypisy[edytuj]

  1. A. Kraszewski, J. Stawinski. H-Phosphonates: Versatile synthetic precursors to biologically active phosphorus compounds. „Pure and Applied Chemistry”. 79 (12), s. 2217–27, 2007. 
  2. Ike van der Veen, Jacob de Boer. Phosphorus flame retardants: Properties, production, environmental occurrence, toxicity and analysis. „Chemosphere”. 88 (10), s. 1119–53, 2012. DOI: 10.1016/j.chemosphere.2012.03.067. 
  3. Domieszki upłynniające. com.chryso.pl. [dostęp 23 marca 2016].
  4. CE. Prater, PS. Miller. 3'-methylphosphonate-modified oligo-2'-O-methylribonucleotides and their Tat peptide conjugates: uptake and stability in mouse fibroblasts in culture.. „Bioconjug Chem”. 15. 3, s. 498–507, 2004. DOI: 10.1021/bc049977+. PMID: 15149177. 
  5. Use and properties of phosphonates. W: Eugenia Valsami-Jones (red.): Phosphorus in Environmental Technologies: Principles and Applications. London, UK: IWA Publishing, 2004, s. 149. ISBN 1843390019.