Terapia genowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Terapia genowa – leczenie polegające na wprowadzeniu obcych kwasów nukleinowych (DNA lub RNA) do komórek. Charakter lub informacja genetyczna zawarte we wprowadzonym DNA lub RNA powinny wywierać efekt terapeutyczny.

Mechanizmy działania wprowadzonych kwasów nukleinowych są następujące:

  • zmuszenie komórki do produkcji białka kodowanego przez wprowadzony gen
    • produkcja białek, których w organizmie brakuje lub występują w niedomiarze (np. w defektach metabolicznych, jak hemofilia)
    • produkcja białek prowadzących do śmierci komórki (apoptozy) – potencjalne zastosowanie do terapii przeciwnowotworowych
  • hamowanie lub modulację ekspresji genów przez wprowadzenie:
    • dominujących alleli genów kodujących nieaktywne lub defektywne białko
    • antysensowych kwasów nukleinowych wchodzących w interakcję z mRNA[1]
    • pułapek (wabików) oligonukleotydowych, wychwytujących czynniki transkrypcyjne
    • małych interferujących RNA, służących wyciszeniu ekspresji konkretnego genu
    • rybozymów (lub DNA-zymów) chemicznie modyfikujących materiał genetyczny.

Metoda in vivo polega na podaniu nośnika kwasu nukleinowego do ustroju pacjenta. W tym celu najczęściej stosuje się wektory wirusowe, które potrafią wprowadzać DNA lub RNA do komórki. DNA plazmidowe niepodawane z żadnym nośnikiem jest w stanie wnikać jedynie do komórek mięśni szkieletowych. Nie wiadomo dokładnie, przez kogo metoda in vivo została wynaleziona.

Metoda ex vivo polega na wyizolowaniu komórek z organizmu pacjenta, wprowadzeniu do nich terapeutycznego DNA lub RNA (zobacz: transfekcja) i ponownym podaniu ich pacjentowi.

Zastosowanie terapii genowej[edytuj | edytuj kod]

Pewne sukcesy odnotowano jak dotąd w leczeniu dzieci cierpiących na X- i niedobór deaminazy adenozynowej (ADA-SCID). Pierwszą pacjentką była czteroletnia Ashanthi DeSilva, chora na ADA-SCID, u której w 1990 rozpoczęto terapię genową przez izolację limfocytów dziecka, wprowadzanie do nich zdrowej kopii uszkodzonego genu, i ponowne wprowadzenie limfocytów do organizmu dziewczynki. W 2000 część prób klinicznych z udziałem chorych na X-SCID została przerwana, gdy u dwóch spośród 10 pacjentów rozwinęła się białaczka, związana zapewne z uaktywnieniem się onkogenu po wprowadzeniu retrowirusa do genomu[2]. Obecnie nadal prowadzone są badania nad terapią genową ADA-SCID[3]. W sierpniu 2006 na łamach „Science” Steven A. Rosenberg z amerykańskiego Narodowego Instytutu Raka poinformował o dwóch przypadkach czerniaka, w których uzyskano pełną remisję dzięki terapii genowej. Polegała ona na izolacji limfocytów T od chorych, ich namnożeniu oraz wprowadzeniu do nich retrowirusem genu umożliwiającego rozpoznanie komórek nowotworowych. Następnie po 6–9 dniach w ten sposób modyfikowane limfocyty T były podawane chorym. Pełny efekt terapeutyczny uzyskano jednak tylko u dwóch z siedemnastu pacjentów poddanych leczeniu tego typu[4].

Trwają badania kliniczne mające na celu ocenę skuteczności immunoterapii CAR-T[5] w innych nowotworach hematologicznych, a także w nowotworach narządów litych. W sierpniu 2017 amerykańska Agencja Żywności i Leków dopuściła do stosowania (na terenie Stanów Zjednoczonych) pierwszą terapię genową CAR T-cells w leczeniu ostrej białaczki limfoblastycznej[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. T. Yokota, E. Pistilli, W. Duddy, K. Nagaraju. Potential of oligonucleotide-mediated exon-skipping therapy for Duchenne muscular dystrophy. „Expert Opin Biol Ther”. 7 (6), s. 831–842, czerwiec 2007. DOI: 10.1517/14712598.7.6.831. PMID: 17555369. 
  2. J. Chinen, JM. Puck. Successes and risks of gene therapy in primary immunodeficiencies. „J Allergy Clin Immunol”. 113 (4), s. 595–603; quiz 604, kwiecień 2004. DOI: 10.1016/j.jaci.2004.01.765. PMID: 15100660. 
  3. H.B. Gaspar, E. Bjorkegren, K. Parsley, K.C. Gilmour i inni. Successful reconstitution of immunity in ADA-SCID by stem cell gene therapy following cessation of PEG-ADA and use of mild preconditioning. „Mol Ther”. 14 (4), s. 505–513, październik 2006. DOI: 10.1016/j.ymthe.2006.06.007. PMID: 16905365. 
  4. R.A. Morgan, M.E. Dudley, J.R. Wunderlich, M.S. Hughes i inni. Cancer regression in patients after transfer of genetically engineered lymphocytes. „Science”. 314 (5796), s. 126–129, październik 2006. DOI: 10.1126/science.1129003. PMID: 16946036. 
  5. Limfocyty CAR-T – immunoterapia adoptywna. 10 kwietnia 2018. [dostęp 2018-11-25].
  6. Terapia genowa w leczeniu nowotworów. zwrotnikraka.pl, 7 września 2017. [dostęp 2018-11-25].

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.