Glifosat

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Glifosat
Glifosat
Glifosat
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C3H8NO5P
Masa molowa 169,07 g/mol
Wygląd biały proszek, bez zapachu[1]
Identyfikacja
Numer CAS 1071-83-6
34494-03-6 (monochlorowodorek)
40465-66-5 (sól monoamonowa)
70393-85-0 (chlorowodorek)
PubChem 3496[2]
DrugBank DB04539[3]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Glifosatorganiczny związek chemiczny z grupy fosfonianów. Jest aktywnym składnikiem niektórych nieselektywnych herbicydów. Hamuje działanie bardzo ważnego dla roślin enzymu syntazy EPSPS (syntaza 5-enolopirogroniano-szikimowo-3-fosforanowa)[7], który jest kluczowym enzymem na szlaku metabolicznym kwasu szikimowego, związanego z biosyntezą aromatycznych aminokwasów (fenyloalaniny, tyrozyny i tryptofanu).

Glifosat został wprowadzony na rynek przez firmę Monsanto w 1974 roku jako składnik herbicydu Roundup; stosowany jest w postaci soli amonowej lub izopropyloamoniowej. W środkach ochrony roślin glifosat występuje zazwyczaj w postaci zmodyfikowanej (soli amonowej, sodowej i innych), środki ochrony roślin zawierają także substancje ułatwiające jego przenikanie przez błony komórkowe[8]. Obecnie na rynku polskim dostępne jest kilkanaście generycznych środków zawierających w swoim składzie glifosat; niektóre z nich to: Avans Premium 360 SL, Glifocyd 360 SL, Klinik 360 SL, Kosmik 360 SL, Taifun 360 SL.

Zastosowania[edytuj]

Preparaty oparte na glifosacie powodują zamieranie większości roślin, przez co wprowadziły możliwość łatwego i taniego niszczenia chwastów, w tym wieloletnich, wcześniej bardzo trudnych do likwidacji. Zwalcza niemal wszystkie chwasty z wyjątkiem skrzypu. Stosowane są do zwalczania roślinności na torach kolejowych, likwidacji ugorów, odchwaszczania upraw sadowniczych, desykacji zbóż i rzepaku[9]. Glifosat uzyskał szczególne znaczenie po opracowaniu roślin uprawnych modyfikowanych genetycznie, które zawierają gen kodujący syntazę EPSPS odporną na działanie glifosatu (pochodzi ona od bakterii[7]). Umożliwia to opryski upraw tym środkiem w celu selektywnego niszczenia chwastów. Znane są jednak rośliny, które wykształciły odporność na glifosat (dzięki powieleniu genów kodujących EPSPS lub zabezpieczeniu merystemu wierzchołkowego pędu)[7].

Degradacja[edytuj]

Glifosat jest odporny chemicznie, ale jest degradowany przez enzymy wytwarzane przez drobnoustroje glebowe. Produktami degradacji są sarkozyna, kwas aminometylofosfonowy (AMPA), amoniak, etanol, woda i fosforany. AMPA może ulegać w glebie wolniejszej degradacji niż glifosat[10]. Czas połowicznego zaniku (DT50) w glebie w obecności tlenu wynosi 12 dni[11].

Zagrożenia[edytuj]

Syntaza EPSPS nie występuje u zwierząt, na podstawie tego uznano że jego szkodliwość dla zwierząt jest znikoma, jego toksyczność dla szczurów jest niewielka (LD50 = 4320 mg/kg). Glifosat jest bardzo dobrze rozpuszczalny w wodzie i nierozpuszczalny w tłuszczach, przez co nie ulega retencji w tkankach zwierząt (po 6 dniach pozostaje mniej niż 1% pobranej dawki)[12].

Glifosat w 1991 roku został zakwalifikowany przez EPA jako środek nie wykazujący wpływu rakotwórczego[12]. W roku 2015 Międzynarodowa Agencja Badania Raka zaklasyfikowała natomiast glifosat jako substancję prawdopodobnie rakotwórczą dla ludzi (grupa 2A) ze względu na ograniczone dowody na zwiększanie ryzyka wystąpienia chłoniaka nieziarniczego[13].

Przypisy

  1. a b c Glifosat (ang.). [martwy link] The Chemical Database. The Department of Chemistry, University of Akron.
  2. Glifosat – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  3. Glifosat (DB04539) – informacje o substancji aktywnej (ang.). DrugBank.
  4. Glifosat. Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Polski.
  5. a b Glifosat (ang.) w bazie ChemIDplus. United States National Library of Medicine. [dostęp 2012-09-01].
  6. a b Informacje o klasyfikacji i oznakowaniu substancji według Rozporządzenia (WE) nr 1272/2008, zał. VI, z uwzględnieniem Rozporządzeń ATP: Glifosat w Wykazie klasyfikacji i oznakowania Europejskiej Agencji Chemikaliów. [dostęp 2015-04-07].
  7. a b c Jerry Adler. Ekspansja superchwastów.. „Świat Nauki”. nr. 6 (238), s. 66-71, czerwiec 2011. Prószyński Media. ISSN 0867-6380. 
  8. Marta Kwiatkowska, Paweł Jarosiewicz: Glifosat i jego preparaty - toksyczność, narazenie zawodowe i środowiskowe. W: Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi [on-line]. 2013. [dostęp 2015-12-23].
  9. Glifosat Classic 360 SL. [dostęp 2015-12-23].
  10. Teresa Krzyśko-Łupicka, Katarzyna Grata: Ekologiczne skutki działania herbicydu fosforoorganicznego na diafozy glebowe w okresie jesiennym. [dostęp 2015-12-23].
  11. Karta charakterystyki glifocyd 360 SL. [dostęp 2015-12-23].
  12. a b Danuta Pieniążek, Bożena Bukowska, Wirgiliusz Duda. Glifosat – nietoksyczny pestycyd?. „Medycyna Pracy”. 54 (6), s. 579–583, 2003. [dostęp 2015-12-23]. 
  13. Guyton, Kathryn Z, Loomis, Dana, Grosse, Yann, El Ghissassi, Fatiha i inni. Carcinogenicity of tetrachlorvinphos, parathion, malathion, diazinon, and glyphosate. „The Lancet Oncology”. 16 (5), s. 490-491, 2015. DOI: 10.1016/S1470-2045(15)70134-8. PMID: 25801782. 

Bibliografia[edytuj]