Plastyfikator

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Plastyfikator – substancja zmniejszająca oddziaływania międzycząsteczkowe i zwiększająca ruchliwość łańcuchów polimerowych. Plastyfikatory powodują obniżenie temperatury zeszklenia, twardości i zwiększenie elastyczności. Stosuje się je głównie jako dodatki do PCW, ale także do innych polimerów, dzięki czemu znacznie zwiększa się obszar stosowania uzyskanych materiałów[1].

Klasyfikacja plastyfikatorów[edytuj kod]

Plastyfikatory są bardzo zróżnicowane pod względem budowy chemicznej i rodzajów, jednakże największą ich część stanowią estry alkoholi i kwasów karboksylowych[2].

Do najczęściej stosowanych plastyfikatorów należą[2][3]:

Plastyfikatory ftalanowe (ortoftalany):

  • niższe (np. DEHP – inaczej DOP, DBP, DIBP)
  • wyższe (np. DINP, DIDP, DPHP)

Plastyfikatory nieftalanowe:

  • tereftalany (np. DEHT – inaczej DOTP, DBT)
  • adypiniany (np. DEHA – inaczej DOA, DINA)
  • trimelitany (np. TOTM, TINTM)
  • benzoesany (np. INB, IDB)
  • azelainiany (np. DIDAz)
  • cytryniany (np. ATBC)
  • cykloheksaniany (np. DINCH)
  • sebacyniany (np. DMS, DBS)

Plastyfikatory ftalanowe i nieftalanowe[edytuj kod]

Plastyfikatory można podzielić na na ftalanowe (do których produkcji użyto bezwodnika kwasu ftalowego)[4] i nieftalanowe, które produkuje się z użyciem innych związków, lub które powstają poprzez epoksydację olejów roślinnych oraz uwodornienie plastyfikatorów ftalanowych[1]. Podstawniki pierścienia benzenowego w plastyfikatorach nieftalanowych (o ile go zawierają) znajdują się w pozycjach innych niż orto[3].

Najczęściej stosowanym plastyfikatorem ftalanowym jest ftalan bis(2-etyloheksylu) (DEHP, z ang. diethylhexyl phthalate), natomiast nieftalanowym – tereftalan bis(2-etyloheksylu) (DEHT, z ang. diethylhexyl terephthalate)[5]. Mimo że różnią się one jedynie rozmieszczeniem podstawników przy pierścieniu benzenowym, ich metabolizm i toksyczność są znacząco odmienne. DEHT ulega łatwiej hydrolizie i jest mniej szkodliwy[3].

DEHT
DEHT
DEHP
DEHP

Rynek plastyfikatorów[edytuj kod]

Największym rynkiem dla plastyfikatorów są Chiny (43%). Pozostałe azjatyckie kraje odpowiadają za 16% zapotrzebowania na plastyfikatory. Na kolejnych miejscach plasują się Zachodnia Europa (14%) i USA (12%). Plastyfikatory ftalnowe mają największy udział w światowej konsumpcji, jednak maleje on stale ze względu na wprowadzane ograniczenia ich stosowania, wynikające z podejrzeń o szkodliwe działanie na ludzkie zdrowie i środowisko. W 2005 roku plastyfikatory stanowiły 88% rynku plastyfikatorów, w 2014 – 70%, a do 2019 przewidywany jest dalszy spadek ich udziału do 65%. Zapotrzebowanie na plastyfikatory uzależnione jest głównie od kondycji gospodarki, ze względu na sektory docelowe ich zastosowania tj. budownictwo, przemysł samochodowy, przewody, folie, wykładziny. W roku 2015 prognozowano wzrost zużycia plastyfikatorów o 4% rocznie przez kilka kolejnych lat w skali globalnej. W Północnej Ameryce wzrost prognozowany jest na poziomie 2,4%, w Zachodniej Europie 0,7%, natomiast w Centralnej i Wschodniej – 2,7%[5].

Główni producenci plastyfikatorów w Europie[6]:

Dane w przeliczeniu na ftalany i terfeftalany.

Produkcja plastyfikatorów w Polsce[edytuj kod]

W Polsce największym producentem plastyfikatorów jest Grupa Azoty. W kędzierzyńskich zakładach produkcja plastyfikatorów rozpoczęła się w latach 50. XX wieku. W 2015 roku uruchomiono pierwszą w Polsce wielkotonażową instalację do produkcji nieftalanowego plastyfikatora DEHT o wydajności 50 tys. ton/rok. Tym samym Grupa Azoty stała się drugim pod względem zdolności produkcyjnych producentem DEHT w Europie[7]. Poza Grupą Azoty kolejnym, znacznie mniejszym producentem plastyfikatorów w Polsce jest firma Boryszew[8].

Przypisy

  1. a b Klasyfikacja plastyfikatorów. oxoplast.com. [dostęp 2016-04-01].
  2. a b Plastyfikatory oraz zmiękczone PCW. plasticisers.org. [dostęp 2016-04-01].
  3. a b c Plastyfikatory: Czym różni się DEHT od DEHP. oxoplast.com. [dostęp 2016-04-01].
  4. What are plasticisers?. plasticisers.org. [dostęp 2016-04-01].
  5. a b Plasticizers. ihs.com. [dostęp 2016-04-01].
  6. Segment OXO. oxoplast.com. [dostęp 2016-04-01].
  7. Oxoviflex™, czyli plastyfikator przyszłości. blog.grupaazoty.com. [dostęp 2016-04-01].
  8. Produkty. sochaczew.boryszew.com.pl. [dostęp 2016-04-01].

Zobacz też[edytuj kod]