Kwas fosfonowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kwas fosfonowy
Kwas fosfonowy Kwas fosfonowy
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny H3PO3
Inne wzory H2PO3H
Masa molowa 82,00 g/mol
Wygląd nietrwałe, romboidalne kryształy[1]
Identyfikacja
Numer CAS 13598-36-2
10294-56-1 (tautomer)
PubChem 107909[2]
Podobne związki
Podobne związki kwas fosfinowy, kwas fosforowy
Pochodne fosforyny, H-fosfoniany, fosfoniany
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Kwas fosfonowy (kwas fosforawy, nazwa Stocka: kwas ortofosforowy(III)), H3PO3nieorganiczny związek chemiczny, kwas tlenowy, zawierający fosfor na +3 stopniu utlenienia.

Czysty kwas fosfonowy to w temperaturze pokojowej białe, krystaliczne ciało stałe, bardzo dobrze rozpuszczalne w wodzie. Posiada lekkie własności redukujące. Bezwodnikiem kwasu fosforawego jest trójtlenek fosforu (P4O6). Sole i estry kwasu fosfonowego to fosforyny lub H-fosfoniany.

Kwas fosfonowy otrzymuje się poprzez hydrolizę bezwodnika lub trójchlorku fosforu (PCl3). Reakcja kwasu fosfonowego z czynnikami kondensującymi (np. z chlorkiem piwaloilu) prowadzi do powstania kwasu pirofosfonowego, będącego łagodnym czynnikiem fosfonylującym alkohole i aminy.

Tautomeria kwasu fosfonowego[edytuj | edytuj kod]

Występuje w dwóch formach tautomerycznych. Forma główna (>99%) to forma fosfonowa:

Tautomeria H3PO3.png

Ze względu na trwałość formy fosfonowej jest kwasem dwuprotonowym, o mocy porównywalnej do kwasu fosforowego.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska X. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276. ISBN 978-83-63724-47-7.
  2. Kwas fosfonowy – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  3. 3,0 3,1 Kwas fosfonowy (pol.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Polski.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Kwas fosfonowy (ang.). [martwy link] The Chemical Database. The Department of Chemistry, University of Akron. [dostęp 2012-08-26].
  5. Podręczny słownik chemiczny. Romuald Hassa, Janusz Mrzigod, Janusz Nowakowski (redaktorzy). Wyd. I. Katowice: Videograf II, 2004, s. 213. ISBN 8371832400.
  6. 6,0 6,1 Informacje o klasyfikacji i oznakowaniu substancji według Rozporządzenia (WE) nr 1272/2008, zał. VI, z uwzględnieniem Rozporządzeń ATP: Kwas fosfonowy (pol.) w Wykazie klasyfikacji i oznakowania Europejskiej Agencji Chemikaliów. [dostęp 2015-04-07].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Stawiński, A. Kraszewski. "How to get the most out of two phosphorus chemistries. Studies on H-phosphonates", Acc.Chem.Res. 35 (11):952-960, 2002. DOI: 10.1021/ar010049p