Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna
Oddział Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu
Ilustracja
Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna - odcinek zabrzański
Państwo  Polska
Miejscowość Zabrze
Adres ul. Karola Miarki 6
41-800 Zabrze
Zakres zbiorów górnictwo
Położenie na mapie Zabrza
Mapa lokalizacyjna Zabrza
Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna
Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna
Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna
Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna
Ziemia50°18′31″N 18°47′02″E/50,308611 18,783889
Wejście od strony ul. K. Miarki

Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna (niem. Hauptschlüsselerbstollen[1]) – sztolnia wodna, a jednocześnie podziemny kanał wodny wybudowany w latach 1800 do 1869[1] na Górnym Śląsku. Jedna z najdłuższych sztolni dziedzicznych w Europie, a jednocześnie najdłuższa budowla hydrotechniczna w europejskim górnictwie węglowym.

Inicjatorem budowy i projektantem był Friedrich Wilhelm von Reden wraz z Johnem Baildonem. Projekt wzorowany był na podobnych rozwiązaniach, istniejących w kopalniach angielskich i węgierskich. Sztolnia miała całkowitą długość 14,25 km. Wylot Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej znajdował się w Zabrzu w dolinie rzeki Bytomki na wysokości 231,4 m n.p.m., gdzie przechodziła ona w Kanał Kłodnicki. Początek sztolni znajdował się koło szybu Krug (później Jacek I), na terenie kopalni Königsgrube, (później Król) w Królewskiej Hucie. Spadek kanału wynosił 12.35 metra, czyli 0,87 m na kilometr. Jej szerokość wynosiła ok. 1,80 m, a wysokość ok. 2,5 m. Sztolnia została wybudowana na średniej głębokości 38 metrów pod poziomem gruntu i była drążona w tempie od 177 metrów do 520 metrów na rok – w zależności od warunków geologicznych. Sztolnię drążono ręcznie przy pomocy przeciwprzodków prowadzonych z 22 tzw. świetlików (niem. Lichtloch) oraz z kilku szybów wchodzących w skład kopalni "Król"[2]. W miejscach, gdzie sztolnia była drążona w skale, nie stosowano obudowy, na pozostałych odcinkach wykonywano obudowę murowaną z kamienia lub cegły. Wentylacja sztolni odbywała się poprzez wspomniane 22 otwory na powierzchnię ("świetliki").

Budowa sztolni miała dwa cele: odwodnienie kopalń Królowa Luiza w Zabrzu i Król w Królewskiej Hucie oraz transport urobku łodziami do Kanału Kłodnickiego. Całe przedsięwzięcie kosztowało ponad 889 tys. talarów[1]. Do sztolni podziemnymi chodnikami odprowadzały też wody dołowe kopalnie prywatne (tzw. gwareckie). Transport węgla łodziami odbywał się już od 1810 r. W celu usprawnienia transportu sztolnia miała 5 mijanek oraz trzy porty. Jednorazowo w 3 lub 4 łodziach przewożono ok. 16 ton urobku[2], a zdolność transportowa wynosiła około 60 ton węgla kamiennego na zmianę. Wzrost wydobycia węgla spowodował, że przepustowość sztolni okazała się zbyt mała. Węgiel był przeładowywany na barki u wylotu sztolni. Ze względu na wyczerpanie się płytko położonych pokładów węgla kamiennego oraz na rezygnację z jego odbioru przez odlewnię żeliwa Król (obecnie Gliwickie Zakłady Urządzeń Technicznych), a także w związku z rozwojem transportu kołowego (drogowego i szynowego) najpierw zrezygnowano z transportu węgla. Rozwój nowoczesnych metod odwadniania kopalń w drugiej połowie XIX w. zmniejszył zainteresowanie funkcjonowaniem sztolni. Najpierw z odwadniania tą drogą zrezygnowała kopalnia „Król” oraz kopalnie gwareckie. W okresie międzywojennym zrezygnowała z niej kopalnia „Luiza”. W 1951 r. rozebrany został ozdobny wylot sztolni ozdobiony napisem Glück Auf (odpowiednik używanego przez górników na Śląsku Szczęść Boże) mieszczący się przy ulicy Miarki (dawniej Stollenstrasse), a sama sztolnia zamurowana.

Prace przy udrażnianiu wylotu Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej.

Sztolnia była niewątpliwe interesującym projektem górniczym, lecz długi czas realizacji tego projektu – ponad 64 lata – spowodował, że już w momencie ukończenia straciła na znaczeniu zarówno jako droga transportowa jak i jako element systemu odwadniania kopalń (rozpowszechnienie się wydajnych pomp o napędzie parowym) i pełniła jedynie funkcje pomocnicze.

Od 2008 r. trwają prace[3] zmierzające do udostępnienia odcinka sztolni o długości 2,5 km pod Zabrzem w celach turystycznych. Udostępnienie sztolni ma kosztować około 41 milionów złotych. Środki pochodzić będą od miasta Zabrze oraz sejmiku samorządowego województwa śląskiego, a także z dotacji unijnej[4].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c Piotr Greiner: Historia Górnego Śląska. Polityka, gospodarka i kultura europejskiego regionu.. Gliwice: Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej, 2011, s. 392. ISBN 978-83-60470-41-1.
  2. a b Jurkiewicz Jan Gustaw: Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna - najdłuższa budowla hydrotechniczna w europejskim górnictwie węglowym, w: "Materiały Szkoły Eksploatacji Podziemnej 2002", t. II, wyd. Polska Akademia Nauk i Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków 2002, s. 773-781, ​ISBN 83-87854-34-4
  3. Nowa atrakcja Sztolni ma 191 lat
  4. Województwo Śląskie – Śląskie. Pozytywna energia.