Kanał Kłodnicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kanał Kłodnicki
Staryportgliwice.jpg
Nieistniejący port w Gliwicach
Kontynent Europa
Państwo Polska
Województwo opolskie, śląskie
Początek Kędzierzyn-Koźle
Koniec Zabrze
Rok budowy 1792-1812
Rok zamknięcia 1936
Długość 45,7 km
Głębokość
• średnia

1,60 m
Szerokość
• średnia

12,00 m
Udostępniony dla żeglugi Nie
Śluzy 18
Kanały wodne Polski

Kanał Kłodnicki (niem. Klodnitzkanal) – droga wodna zbudowana w latach 1792-1812[1], która miała służyć do transportu węgla z Zabrza z kopalni "Królowa Luiza" oraz z Królewskiej Huty (dziś Chorzów) z kopalni "Król" do Gliwic i dalej na zachód.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy zamysł uregulowania Kłodnicy i wykorzystania jej w charakterze drogi wodnej powstał w 1788 roku. Miał go wysunąć sprawujący wówczas urząd ministra na Śląsku hrabia von Hoym[2]. Zakładano, że włączenie produktów gwałtownie rozwijającego się górnośląskiego przemysłu w europejski obieg handlowy dałoby impuls dla rozwoju całej Rzeszy, a stołeczny Berlin miałby zapewnione (via Odrę, Kanał Finow i Hawelę) dostawy taniego węgla. Rok później opracowano pierwszy projekt kanału o długości 46 km z Gliwic do Koźla (obecnie część Kędzierzyna-Koźla). Zgodę na budowę kanału wyraził 25 sierpnia 1789 r. król pruski Fryderyk Wilhelm II[1], który podobno był również inicjatorem tego przedsięwzięcia. Niewątpliwie największe zasługi w budowie kanału położyli: Fryderyk von Reden – z racji zajmowanego stanowiska oraz John Baildon, który wykonał część projektów, w tym obliczył spadek Kanału Kłodnickiego.

Budowa rozpoczęła się w 1792, ale wylewy Kłodnicy i braki funduszy spowodowały znaczne przedłużenie budowy. Eksploatację kanału rozpoczęto 20 lipca 1806 roku jednak całkowite zakończenie budowy nastąpiło dopiero w 1812 roku. Ostateczne koszty zakończonej budowy wyniosły 800 000 talarów. Dla upamiętnienia budowy kanału tworzącego poprzez Odrę połączenie Gliwic z Morzem Bałtyckim na gliwickim rynku, obok ratusza postawiono fontannę z Neptunem autorstwa Johannesa Nitschego.

Kanał miał, zgodnie z projektem, 46 km długości, 12 m szerokości i głębokość 1,6 m. Na trasie kanału znajdowało się 18 śluz, początkowo drewnianych, a po zakończeniu kampanii napoleońskiej, po 1814 r., przebudowanych na murowane (zakończenie przebudowy: rok 1822). W następnych latach Kanał Kłodnicki przedłużono do Zabrza, gdzie został połączony z Główną Kluczową Sztolnią Dziedziczną kopalń "Królowa Luiza" w Zabrzu i "Król" w Królewskiej Hucie.

Początkowo barki na kanale były holowane przez ludzi (tzw. burłaków), od połowy XIX wieku przez konie, a pod koniec I wojny światowej wprowadzono ciąg parowy.

Gliwicki port znajdował się w centrum miasta (pomiędzy obecnymi ulicami Dworcową i Zwycięstwa). W 1897 roku do portu doprowadzono linię kolei wąskotorowej. W tych latach wodami kanału spławiano corocznie ok. 50 000 ton towarów (głównie węgla i cynku). Jego znaczenie dla transportu znacznie zmalało po oddaniu do użytku linii kolejowej, a przewożony tonaż zmalał dziesięciokrotnie.

Kanał Kłodnicki odegrał znaczną rolę w rozwoju dziewiętnastowiecznego Górnego Śląska, ale jego znaczenie zaczęło maleć po wybudowaniu kolei żelaznej z Wrocławia do Mysłowic. W XX wieku był już przestarzały. Kanał miał niską przepustowość, a koszty transportu nim towarów były wysokie. W 1916 roku w związku z zakończeniem eksploatacji sztolni w "Królowej Luizie" zasypano odcinek kanału łączący Gliwice z Zabrzem. W latach trzydziestych XX wieku postanowiono zbudować nowy kanał równoległy do Kanału Kłodnickiego (Kanał Gliwicki). Jego budowę rozpoczęto w 1934 roku. W 1936 roku zamknięto port i zasypano w większej części koryto Kanału Kłodnickiego w centrum Gliwic (w centrum miasta nadal zachowały się dwa mosty nad zasypanym korytem kanału). Ostatnie fragmenty Kanału Kłodnickiego zostały zasypane w 1953 r. Do dziś zachował się jedynie dolny odcinek o długości 3,55 km z dwiema śluzami. Podczas budowy Drogowej Trasy Średnicowej około 2013 roku natrafiono na dobrze zachowaną śluzę, zasypaną w 1953 roku[3].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Ingarden R.: Rzeki i kanały żeglowne (...), s. 346
  2. Gliwice - miasto nad kanałem, s. 3
  3. To już ostatnie chwile śluzy przed rozbiórką. Musiała ustąpić budowie DTŚ. W: 24gliwice.pl [on-line]. 2013-11-28. [dostęp 2018-07-09].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • b. aut.: Gliwice - miasto nad kanałem, w: "Informator turystyczny" nr 3/2010, Oddz. PTTK Ziemi Gliwickiej, Gliwice 2010, s. 1-14;
  • Ingarden Roman: Rzeki i kanały żeglowne w b. trzech zaborach i znaczenie ich gospodarcze dla Polski, Nakładem Ministerstwa Robót Publicznych, Kraków 1922, s. 345-348;

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]