Kuklik
![]() Morfologia gatunku typowego – kuklika pospolitego | |||||
Systematyka[1][2] | |||||
Domena | |||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | |||||
Podkrólestwo | |||||
Nadgromada | |||||
Gromada | |||||
Podgromada | |||||
Nadklasa | |||||
Klasa | |||||
Nadrząd | |||||
Rząd | |||||
Rodzina | |||||
Rodzaj |
kuklik | ||||
Nazwa systematyczna | |||||
Geum L. Sp. Pl. 500. 1753 | |||||
Typ nomenklatoryczny | |||||
| |||||
Homonimy | |||||
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a8/Geum_montanum_a1.jpg/220px-Geum_montanum_a1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/Geum_coccineum_a2.jpg/220px-Geum_coccineum_a2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Geum_rivale_RF.jpg/220px-Geum_rivale_RF.jpg)
Kuklik (Geum) – rodzaj roślin kwiatowych z rodziny różowatych. Obejmuje ok. 50 gatunków[4] występujących w umiarkowanych i chłodnych strefach na obydwu półkulach[5][4]. Rośliny te zasiedlają różne siedliska – łąki górskie, miejsca skaliste, zarośla i lasy. Szereg gatunków uprawianych jest jako rośliny ozdobne. Zarówno w naturze, jak i w hodowli łatwo tworzą mieszańce[6].
Rozmieszczenie geograficzne
[edytuj | edytuj kod]W Europie występuje 12 gatunków, 6 gatunków rośnie na Nowej Zelandii, pozostałe występują w Himalajach, w północnej Azji oraz na obu kontynentach amerykańskich[6]. W Polsce w stanie dzikim występuje 5 gatunków (wszystkie rodzime)[7]:
- kuklik górski Geum montanum L.
- kuklik pospolity Geum urbanum L.
- kuklik rozesłany Geum reptans L.
- kuklik sztywny Geum aleppicum Jacq.
- kuklik zwisły Geum rivale L.
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Pokrój
- Zazwyczaj niskie byliny, z liśćmi skupionymi u nasady pędów, czasem z rozłogami. Pędy do 90 cm wysokości[6].
- Liście
- Skupione w rozetę przyziemną, poza tym rosną wzdłuż pędu, zwykle mniejsze. Lirowate lub nieregularnie pierzasto podzielone na 3 lub więcej ząbkowanych listków[6].
- Kwiaty
- Pięciokrotne, na szczytach pędu, u niektórych gatunków zwieszone. Kielich wsparty podobnym do niego kieliszkiem. Płatki żółte, brązowe, pomarańczowe, rzadziej białe. Płatki nie połączone u nasady, równej długości, na końcach zaokrąglone. Pręciki liczne. Zalążnia górna, utworzona z wielu owocolistków[6].
- Owoce
- Wiele suchych, jednonasiennych niełupek z długimi, trwałymi słupkami i znamionami, czasem haczykowatymi, co ułatwia rozsiewanie przez zwierzęta, czasem wydłużonymi i owłosionymi, co z kolei ułatwia rozsiewanie przez wiatr[6].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj tradycyjnie raczej wąsko ujmowany. W świetle filogenetycznych badań molekularnych w jego obrębie zagnieżdżonych jest kilka mniejszych rodzajów, tradycyjnie wyodrębnianych (pragnia Waldsteinia, Acomastylis, Novosieversia, Oncostylus, Orthurus, Taihangia, Coluria)[8]. W niektórych bazach danych taksonomicznych rodzaj Geum uzupełniany jest o gatunki z wymienionych rodzajów[9].
- Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)
Rodzaj należący do plemienia Colurieae, podrodziny Rosoideae, rodziny różowatych (Rosaceae Juss.), rzędu różowców, kladu różowych w obrębie okrytonasiennych[10][2].
- Pozycja systematyczna według systemu Reveala (1993–1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Rosanae Takht., rząd różowce (Rosales Perleb), podrząd Rosineae Erchb., rodzina różowate (Rosaceae Juss.), rodzaj kuklik (Geum L.)[11].
- Geum albiflorum (Hook.f.) Scheutz
- Geum aleppicum Jacq. – kuklik sztywny
- Geum andicola (Phil.) Reiche
- Geum × aurantiacum Fr. ex Scheutz
- Geum boliviense Focke
- Geum brevicarpellatum F.Bolle
- Geum bulgaricum Pančić – kuklik bułgarski
- Geum calthifolium Menzies ex Sm.
- Geum canadense Jacq. – kuklik biały
- Geum capense Thunb.
- Geum × catlingii J.-P.Bernard & R.Gauthier
- Geum coccineum Sm. – kuklik szkarłatny
- Geum cockaynei (F.Bolle) Molloy & C.J.Webb
- Geum × convallis M.P.Wilcox
- Geum × cortlandicum M.Hough
- Geum divergens Cheeseman
- Geum elatum Wall. ex G.Don
- Geum geniculatum Michx.
- Geum glaciale Adams ex Fisch.
- Geum × gonzaloi J.L.Lozano & Serra
- Geum heterocarpum Boiss. – kuklik różnoowockowy
- Geum hispidum Fr.
- Geum × intermedium Ehrh.
- Geum involucratum Juss. ex Pers.
- Geum japonicum Thunb.
- Geum kokanicum Regel & Schmalh.
- Geum laciniatum Murray – kuklik postrzępiony
- Geum latilobum Sommier & Levier
- Geum lechlerianum Schltdl.
- Geum leiospermum Petrie
- Geum × macneillii J.-P.Bernard & R.Gauthier
- Geum macrophyllum Willd. – kuklik wielkolistny
- Geum macrosepalum Ludlow
- Geum magellanicum Comm. ex Pers. – kuklik chilijski
- Geum × meinshausenii Gams
- Geum mexicanum Rydb.
- Geum molle Vis. & Pančić – kuklik miękki
- Geum montanum L. – kuklik górski
- Geum peckii Pursh
- Geum peruvianum Focke
- Geum × pulchrum Fernald
- Geum pusillum Petrie
- Geum pyrenaicum Mill. – kuklik pirenejski
- Geum quellyon Sweet
- Geum radiatum Michx.
- Geum reptans L. – kuklik rozesłany
- Geum rhodopeum Stoj. & Stef.
- Geum riojense F.Bolle
- Geum rivale L. – kuklik zwisły
- Geum rossii (R.Br.) Ser. – kuklik Rossa
- Geum roylei Wall.
- Geum rupestre (T.T.Yu & C.L.Li) Smedmark
- Geum sikkimense Prain
- Geum × spurium C.A.Mey.
- Geum × sudeticum Tausch
- Geum sunhangii D.G.Zhang, T.Deng, Z.Y.Lv & Z.M.Li
- Geum sylvaticum Pourr.
- Geum talbotianum W.M.Curtis
- Geum triflorum Pursh – kuklik trójkwiatowy
- Geum uniflorum Buchanan
- Geum urbanum L. – kuklik pospolity
- Geum vernum (Raf.) Torr. & A.Gray
- Geum virginianum L.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-01-23] (ang.).
- ↑ Geum. [w:] Index Nominum Genericorum [on-line]. [dostęp 2009-02-03].
- ↑ a b c d Geum L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-12-27].
- ↑ Geoffrey Burnie i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
- ↑ a b c d e f Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2011, s. 140. ISBN 0-333-74890-5.
- ↑ Zbigniew Mirek i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 89, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ Jenny E. E. Smedmark, Torsten Eriksson. Phylogenetic Relationships of Geum (Rosaceae) and Relatives Inferred from the nrITS and trnL - trnF Regions. „Systematic Botany”. 27, 2, s. 303–317, 2002.
- ↑ Taxon: Geum. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2014-06-09].
- ↑ D. Potter i inni, Phylogeny and classification of Rosaceae, „Plant Systematics and Evolution”, 266, 2007, s. 5–43, DOI: 10.1007/s00606-007-0539-9 .
- ↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Geum. The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-03]. (ang.).
- ↑ Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.
- ↑ Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 90-91. ISBN 978-83-925110-5-2.
- BioLib: 39856
- EoL: 29918
- Flora of China: 113505
- Flora of North America: 113505
- GBIF: 3024294
- identyfikator iNaturalist: 55751
- IPNI: 33812-1
- ITIS: 24644
- NCBI: 3761
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30000428-2
- Tela Botanica: 86478
- identyfikator Tropicos: 40013985
- USDA PLANTS: GEUM
- CoL: 6356B