Gilak pustynny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gilak pustynny
Bucanetes githagineus[1]
(M. H. C. Lichtenstein, 1823)
Ilustracja
Osobnik sfotografowany na Gran Canarii
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina łuszczakowate
Podrodzina łuskacze
Plemię Pyrrhulini
Rodzaj Bucanetes
Cabanis, 1851
Gatunek gilak pustynny
Synonimy
  • Fringilla githaginea M. H. C. Lichtenstein, 1823
  • Rhodopechys githaginea (M. H. C. Lichtenstein, 1823)
Podgatunki
  • B. g. amantum (Hartert, 1903)
  • B. g. zedlitzi (Neumann, 1907)
  • B. g. githagineus (M. H. C. Lichtenstein, 1823)
  • B. g. crassirostris (Blyth, 1847)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Gilak pustynny[3] (Bucanetes githagineus) – gatunek małego ptaka z rodziny łuszczakowatych (Fringillidae). Występuje od północnej Afryki przez basen Morza Śródziemnego i Bliski Wschód po Pakistan. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Martin Lichtenstein w 1823 na podstawie holotypu z górnego Egiptu. Nadał mu nazwę Fringilla githaginea[4]. Obecnie (2020) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza gilaka pustynnego w rodzaju Bucanetes; wyróżnia 4 podgatunki[5]. Niektórzy autorzy umieszczali gilaka pustynnego w rodzaju Rhodopechys[1] albo Carpodacus[6]. Niektórzy autorzy włączają do rodzaju Bucanetes również gilaka mongolskiego (Eremopsaltria mongolica)[5][7].

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniono kilka podgatunków B. githagineus[5][4]:

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała 12,5–15 cm[4], rozpiętość skrzydeł wynosi 25–28 cm[8], masa ciała 16–25 g[4]. W szacie godowej u samca występuje czerwony dziób, szara głowa i ciemna przepaska na skrzydła. Spód ciała i sterówki mają czerwonoróżowy nalot. W szacie spoczynkowej samce jaśniejsze, podobnie jak samice[8].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Jaja

Środowiskiem życia gilaków pustynnych są suche i kamieniste tereny oraz półpustynie[8]. W Europie łuszczaki te zamieszkują obszary bezdrzewne, pokryte jedynie rzadko rozmieszczonymi krzewami, w tym podatne na erozję nieużytki. Na Wyspach Kanaryjskich gnieżdżą się również na piaszczystych równinach porośniętych halofitami i kserofitami[9]. Najłatwiej zaobserwować gilaki pustynne przy wodopojach, bowiem żerujące na ziemi osobniki trudno dostrzec. Głos tych ptaków przypomina dziecięcą trąbkę[8]. Żywią się głównie niewielkimi nasionami, świeżymi listkami i pączkami traw, do tego zjadają nieco owadów i ich larwy, głównie prostoskrzydłe[9].

Okres lęgowy trwa od lutego do czerwca. Gilaki pustynne są monogamiczne. Gniazdo buduje wyłącznie samica; jest ono luźną strukturą z gałązek, łodyg roślin, puchu i innych włókien roślinnych, traw, sierści i niekiedy piór. Ulokowane jest w płytkim dołku w ziemi, pod osłoną skały, krzewu lub kępy trawy lub do 6 m nad ziemią w rurze, ścianie budynku, ruinach lub starym grobowcu. Zniesienie liczy od 4 do 6 jaj[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Bucanetes githagineus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. BirdLife International 2012, Bucanetes githagineus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [online], wersja 2015-4 [dostęp 2015-12-09] (ang.).
  3. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Plemię: Pyrrhulini Vigors, 1825 (wersja: 2020-01-11). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-04-27].
  4. a b c d e Clement, P.: Trumpeter Finch (Bucanetes githagineus). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2020. [dostęp 2020-04-27].
  5. a b c F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Finches, euphonias, longspurs, Thrush-tanager (ang.). IOC World Bird List (v10.1). [dostęp 2020-04-27].
  6. M. Desfayes, J.C. Praz. NotesonHabitatandDistributionofMontaneBirdsinSouthernIran. „Bonner zoologische Beiträge”. 29 (1-3), s. 31, 1978 (ang.). 
  7. Clement, P.: Mongolian Finch (Eremopsaltria mongolica). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [dostęp 2 listopada 2016].
  8. a b c d Paul Sterry, Andrew Cleve, Andy Clements, Peter Goodfellow: Ptaki Europy: przewodnik. Warszawa: Świat Książki, 2007.
  9. a b c Species factsheet: Bucanetes githagineus (ang.). BirdLife International. [dostęp 2020-04-27].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]