Hadżar

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy świętego kamienia muzułmanów. Zobacz też: Al-Hadżar – góry na Półwyspie Arabskim.
Pielgrzymi dotykający czarnego kamienia (2009)
Hadżar (2013)

Hadżar, Al-Hadżar al-Aswad (arab. الحجر الأسود, Al-Ḥajar al-Aswad, tłum. czarny kamień[1]) – kamień wbudowany w południowo-wschodni narożnik świątyni Al-Kaba w Mekce, największa świętość muzułmanów i cel pielgrzymek (tzw. hadżdżu) wyznawców islamu.

Opis[edytuj]

Hadżar to współcześnie kilka fragmentów skały złożonych razem i oprawionych w srebrną ramę[a], wbudowanych na wysokości 1,5 metra w południowo-wschodni narożnik świątyni Al-Kaba w Mekce[2][3][4].

Pochodzenie kamienia nie jest znane – z uwagi na jego znaczenie religijne nie przeprowadzano jego naukowej analizy[2]. Na przestrzeni ostatnich stuleci powstało wiele teorii na temat jego proweniencji – spekulowano, że jest to meteoryt, bazalt, agat lub szkło impaktowe powstałe wskutek uderzenia meteorytu w Wabar na pustyni Ar-Rab al-Chali[2].

Oryginalna wielkość kamienia nie jest znana[3]. Powierzchnia kamienia eksponowana w srebrnej ramie ma wymiary 20×16 cm[5][b]. Największy z fragmentów ma mieć wielkość daktyla[5]. Pierwotną wielkość kamienia szacowano na przynajmniej 25 x 20 x 20 cm[5].

Kamień ma nieregularny, owalny kształt i jest wypolerowany wskutek dotykania przez miliony pielgrzymów[3]. Jego barwa opisywana jest jako brązowawa czerń lub głęboki czerwonawy brąz[2], a także jako czerniawy brąz czy czerwonawa czerń[5]. Niektóre opisy wspominają o białych lub żółtych punkcikach przypominających kryształki[2]. Wnętrze kamienia opisywane jest jako szare lub „białe jak mleko”[5].

Ponadto kamień ma nie tonąć, lecz utrzymywać się na powierzchni wody, co pozwoliło na jego identyfikację dwadzieścia lat po rabunku w 930 roku[2][5]. Według Elsebeth Thomsen (1980), ani meteoryt żelazny czy kamienny, ani bazalt czy agat nie utrzymują się na powierzchni wody[5]. Meteoryt żelazny nie rozpadłby się na kawałki[5]. Stąd Thomsen zaproponowała teorię, że „czarny kamień” może być szkłem powstałym wskutek uderzenia meteorytu w Wabar, które mogło zostać przyniesione do Mekki przez karawanę[5]. Alex Bevan (2002) przytacza wyniki nowszych badań kraterów w Wabar, według których ich wiek szacowany jest jedynie na 450 lat, co wykluczałoby Wabar jako miejsce pochodzenia kamienia[2].

Współcześnie przyjmuje się, że „czarny kamień” jest najprawdopodobniej impaktytem – fragmentem gruntu przeobrażonym w wyniku zderzenia meteorytu z ziemią[1][3].

Tradycja islamska[edytuj]

Ilustracja z Dżami at-tawarich (ok. 1315), przedstawiająca proroka Mahometa z czterema wodzami transportującego czarny kamień do Al-Kaby

Hadis Mahometa mówi, że kamień pochodzi z nieba[4].

Według jednej z tradycji islamskich kamień miał Adam, który wzniósł pierwszą Al-Kabę na ziemi[4][5]. Po zakończeniu budowy, Allah zesłał mu z raju namiot z czerwonego hiacyntu oraz biały hiacynt, który służył Adamowi jako krzesło, zaś później stał się czarnym kamieniem[5]. Adam umieścił kamień w Al-Kabie, gdzie pozostawał, aż do zniszczenia świątyni przez potop[5][c]. Bóg powierzył odbudowę Al-Kaby Abrahamowi w pobliżu studni Zamzam[6]. Abraham wraz z synem Izmaelem wznieśli Al-Kabę około 2130 roku p.n.e.[6] Wówczas pojawił się archanioł Gabriel, który przyniósł Abrahamowi czarny kamień[4][7][5][6], a ten umieścił go we wschodnim narożniku Al-Kaby[6]. Według innej tradycji islamskiej, to Abraham był pierwszym budowniczym Al-Kaby[5].

Jeszcze inna tradycja muzułmańska mówi, że to Kurajszyci podjęli decyzję o rozbudowie Al-Kaby (lub jej odbudowie po potopie)[3]. Czterech wodzów nie mogło zgodzić się, który z nich miał dostąpić zaszczytu przeniesienia czarnego kamienia[3]. Uzgodnili, że poproszą o rozstrzygnięcie pierwszą osobę przechodzącą przez bramę sanktuarium[3][8]. Okazał się nią Mahomet, który zdjął płaszcz i położył na nim kamień, a każdego z wodzów poprosił o schwycenie płaszcza i wspólne przeniesienie kamienia[3][8]. Następnie Mahomet własnoręcznie umieścił kamień na wyznaczonym miejscu[8].

Pierwotnie kamień miał być nieskalanie białym i zmienił barwę na czarną pod wpływem wchłaniania grzechów i zmazywania win składających mu hołd pielgrzymów[1][5].

Historia[edytuj]

Al-Kaba istniała przynajmniej od roku 200 n.e. i służyła jako miejsce kultu bogów pogańskich[5]. Wiadomo również, że „czarny kamień” był przedmiotem kultu w czasach przedislamskich[3]. Zapisy historyczne wzmiankują wiele kamieni czczonych w regionie, m.in. kamień w Nadżranie czy biały kamień w Tabali koło Mekki[3]. Arabowie w czasach przedislamskich muskali kamień w celu uzyskania błogosławieństwa bóstw[3]. Odcinek pomiędzy czarnym kamieniem a drzwiami Al-Kaby był miejscem składania obietnic, zawierania przymierzy i zanoszenia próśb nazywanym al-multazam[3].

Kult kamienia był kontynuowany po przybyciu Mahometa, który miał stwierdzić, że kamień pochodzi z raju[3]. Prorok miał również zaczynać i kończyć swój tawaf przy kamieniu[3]. Tradycja ta jest kontynuowana przez muzułmanów do dziś[3].

Podczas oblężenia Mekki w 623 roku, Al-Kaba spłonęła po trafieniu płonącą strzałą, a kamień pod wpływem gorąca miał rozpaść się na trzy większe części i kilka mniejszych fragmentów[3]. W 930 roku został zrabowany przez karmatów i był przez 20 lat ukrywany w Bahrajnie[1]. W 951 roku został zwrócony – wrzucony do meczetu w Al-Kufie[4].

Kamień został ponownie uszkodzony około 1050 roku, kiedy to kalif z Egiptu wysłał najemnika, by zniszczyć obiekt[5]. W 1626 roku podczas powodzi, która nawiedziła Mekkę, zawaliły się trzy ściany Al-Kaby i mogło dojść do kolejnego uszkodzenia kamienia[5].

Praktyki religijne[edytuj]

Czarny kamień jest największą świętością muzułmanów i celem pielgrzymek (tzw. hadżdżu) milionów wyznawców islamu[1].

Podczas tawafu – siedmiokrotnego okrążania Al-Kaby w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara – pielgrzymi dotykają, całują lub pozdrawiają kamień poprzez uniesienie prawej ręki w jego kierunku w celu uzyskania boskiego błogosławieństwa[4].

Uwagi

  1. Thomsen (1980) i Bevan (2002) podają, że jest to osiem fragmentów. Przekazują również, że według arabskiego historyka Al-Kurdiego, piszącego w 1875 roku, 50 lat wcześniej kamień składał się z piętnastu fragmentów. Część tych fragmentów została albo przesłonięta srebrną ramą albo zgubiona.
  2. Glassé (2003) podaje, że wyeksponowana powierzchnia ma wymiary 38 x 28 cm.
  3. Glassé (2003) podaje, że kamień miał być ukryty w górach.

Przypisy

  1. a b c d e czarny kamień (pol.). Encyklopedia PWN. [dostęp 2017-07-30].
  2. a b c d e f g Alex Bevan, John De Laeter, John Robert De Laeter: Meteorites: A Journey Through Space and Time. UNSW Press, 2002, s. 14–15. ISBN 9780868404905. [dostęp 2017-07-31]. (ang.)
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p Cenap Çakmak: Islam: A Worldwide Encyclopedia. ABC-CLIO, 2017, s. 262–263. ISBN 9781610692175. [dostęp 2017-07-31]. (ang.)
  4. a b c d e f Cyril Glassé, Huston Smith: The New Encyclopedia of Islam. Rowman Altamira, 2003, s. 91–92. ISBN 9780759101906. [dostęp 2017-07-31]. (ang.)
  5. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Thomsen, E.. New Light on the Origin of the Holy Black Stone of the Ka'ba. „Meteoritics”. 1, s. 87–91, 03/1980. 15 (ang.). 
  6. a b c d Cenap Çakmak: Islam: A Worldwide Encyclopedia. ABC-CLIO, 2017, s. 987. ISBN 9781610692175. [dostęp 2017-07-31]. (ang.)
  7. Tajemnice Wszechświata. Jak odkrywaliśmy kosmos. Paul Murdin. Warszawa: Albatros, 2010, s. 85. ISBN 978-83-7659-067-7. (pol.)
  8. a b c Muhammad Mustafa Al-A'zami: he History of The Qur'anic Text: From Revelation to Compilation: A Comparative Study with the Old and New Testaments. UK Islamic Academy, 2003, s. 24. ISBN 978-1-872531-65-6. [dostęp 2017-07-31]. (ang.)