Ikebana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ikebana
Ikebana
Nazwa japońska
Kanji 生け花 lub 活け花
Transkrypcja Hepburna ikebana
Hiragana いけばな

Ikebana (jap. 生花, 活花, 生け花, 活け花?) - japońska sztuka układania kwiatów[1], nazywana także kadō (華道, 花道) - „droga kwiatów”.

W przeciwieństwie do dekoracyjnych bukietów w stylu zachodnim, japońska sztuka układania kwiatów skupia się na tworzeniu harmonii linearnych konstrukcji, rytmu i koloru. Podczas gdy ludzie Zachodu podkreślają ilość i barwy roślin, poświęcając uwagę przede wszystkim pięknu kwiatów, Japończycy podkreślają linearne aspekty kompozycji. Rozwinęli sztukę obejmującą nie tylko kwiaty, ale również naczynia, łodygi, liście i gałęzie. Cała struktura japońskiego układania kwiatów opiera się na trzech głównych punktach, symbolizujących niebo, ziemię i ludzkość.

Podstawowym celem układania kwiatów – który stoi ponad ich kształtem, kolorem i pięknem – jest wyrażenie zrozumienia dla kruchego życia maleńkiej rośliny i jej oczekiwania na swoją przyszłość. Ikebana jest tworzona w oparciu o szlachetną, duchową wymianę pomiędzy człowiekiem a rośliną” – Sen'ei Ikenobō, przedstawiciel czterdziestego piątego pokolenia rodu, dyrektor szkoły ikebany Ikenobō[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ikebana ma długą historię. Dama dworu epoki Heian (794-1185), Sei Shōnagon, w swoich Zeszytach spod wezgłowia wspomina o „kwiatach wiśni w seledynowym wazonie”. Utwory o charakterze pamiętników mówią o kwiatach układanych na święto Tanabata w okresie Kamakura (1185-1333).

Faktyczne początki ikebany jako sztuki datuje się jednak na okres Muromachi-Ashikaga (1336-1573). Pomimo iż były to lata burzliwych walk pomiędzy feudalnymi panami (daimyō), to paradoksalnie powstały wówczas liczne, nowe formy sztuki, które przetrwały do dnia dzisiejszego i stały się ikonami japońskości. Jedną z nich jest ikebana, wywodząca się z układania kwiatów oferowanych Buddzie w świątyniach lub też duszom zmarłych. Ten rodzaj hołdu nazywa się kuge[3].

Dom w stylu shoin-zukuri

Istnieje także pogląd, iż w pradawnych czasach, przed przyjęciem buddyzmu, Japończycy wykorzystywali kwiaty oraz gałązki wiecznie zielonych drzew do odwoływania się do bóstw natury (kami). Niektórzy uważają, że tak jest i dziś. Jaka nie byłaby prawda w tych teoriach, to poczucie jedności Japończyków z naturą jest widoczne już w najstarszych kronikach[4].

W okresie Muromachi, wraz z ikebaną, rozwinęły się takie dziedziny, jak: architektoniczny styl shoin-zukuri, ceremonia herbaciana (chanoyu), teatr , projektowanie ogrodów. Autorami tego rozwoju byli „zawodowi uczestnicy w rozrywce estetycznej”, czyli dōbōshū, doradcy ds. estetyki, zatrudniani przez panów feudalnych (daimyō) i siogunów. Musieli oni pełnić rolę arbitrów w dziedzinie poezji, malarstwa, dekoracji wnętrz, ogrodnictwa, oceniania dzieł sztuki użytkowej. Byli jednocześnie „panami do towarzystwa”, biegłymi w wykwintnej konwersacji i manierach[5].

Style ikebany[edytuj | edytuj kod]

Przez wieki stworzono wiele stylów i szkół układania kwiatów. Za prekursora ikebany uważany jest mnich ze świątyni Rokkaku-dō (nazwa oficjalna Chōhō-ji) w Kioto, Senkei Ikenobō, żyjący w XV wieku. Jego szkoła, Ikenobō-ryū, od czterdziestu pięciu pokoleń popularyzuje styl rikka ('stojących kwiatów') przez ród Ikenobō[6]. Rikka idzie częściowo w parze ze stylem chabana, czyli ascetycznym aranżowaniem kwiatów we wnęce tokonoma, która znajduje się w pomieszczeniu o nazwie chashitsu przeznaczonym do ceremonii herbacianej chanoyu.

Innymi zasadami kieruje się styl nageire-bana ('kwiaty wrzucane' do naczynia, wazonu), który dał początek wielu popularnym dziś kierunkom. W XVIII wieku powstały filozoficzne (oparte na konfucjanizmie) założenia kompozycji kwiatowych.

W okresie Meiji powstała szkoła Ohara-ryū wprowadzająca styl mori-bana. który z kolei dzieli się na trzy grupy. Nazwa pochodzi od techniki tworzącej spiętrzony, "nastroszony" układ roślin[7].

Współcześnie nadal powstają nowe kierunki. Ikebana jest przedmiotem nauczanym w szkołach i na uniwersytetach.

Chikanobu Toyohara (1838-1912), Kobiety układające kwiaty
Chikanobu Toyohara, Cesarz Meiji, cesarzowa i damy dworu na wystawie kwiatów


Przypisy

  1. Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary. Tokyo: Kenkyusha Ltd., 1991, s. 525. ISBN 4-7674-2015-6.
  2. Senei Ikenobo: Ikebana. Osaka: Hoikusha Publishing Co., Ltd., 1976.
  3. Noriko Ohno: The Poetry of Ikebana. Tokyo, New York: 1990, s. 9-10. ISBN 4-7700-1467-8.
  4. History of Ikebana (ang.). Sogetsu Ikebana, 2010. [dostęp 2015-03-16].
  5. Jolanta Tubielewicz: Historia Japonii. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, 1984, s. 212-213. ISBN 83-04-01486-6.
  6. Ikenobo - Origin of Ikebana (ang.). Ikenobo, 2006. [dostęp 2015-03-15].
  7. Ohara School of Ikebana (ang.). Ohararyu, 2014. [dostęp 2015-03-21].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]