Shintō

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kannushi – kapłan shintō w ceremonialnym stroju kariginu
Ślub sintoistyczny
Niewielki chram w Kamakurze
Model chramu w skali 1:50

Shintō (jap. 神道 shintō, kami-no michi?) lub kannagara-no-michi (jap. 神ながらの道 droga bogów lub droga bóstw?, pol. także shintoizm, sintoizm) – tradycyjna religia Japonii oparta na mitologii japońskiej, charakteryzująca się politeizmem[1] oraz różnorodnością przejawów i kultów. Wierzenia shintō nie mają wspólnego kanonu, organizacji ani świętych ksiąg.

Zwrot kannagara-no-michi lub kannagara-no-ōmichi jest słownikowo przedstawiany jako synonim shintō i „drogi bogów”[2], ale według wydawnictw specjalistycznych oznacza „w zgodzie z wolą bogów”. Był używany m.in. w celu odróżnienia ortodoksyjnego shintō świątynnego od sekciarskiego i wierzeń popularnych[3].

Centralnym dla shintō pojęciem są bóstwa kami.

Mitologia[edytuj]

 Osobny artykuł: Mitologia japońska.

Według mitologii, zanim powstały niebo i ziemia, w pramaterii rządziła trójca bóstw, które same się stworzyły na Wysokiej Równinie Niebios. Byli to: Amenominakanushi, Takamimusubi i Kamimusubi[4]. Potem zrodziło się siedem par bóstw, a ostatnia z nich, Izanami i Izanagi, dała życie panteonowi japońskich bóstw i stworzyła świat (Wyspy Japońskie).

Zawiłe dzieje mitologiczne kończą się zstąpieniem wnuka bogini Amaterasu na ziemię i objęciem nad nią panowania. Jej potomek, Kamuyamatoiwarehiko, po latach marszu dotarł do centralnej Japonii i w miejscowości Kashihara 11. dnia 2. miesiąca 660 roku p.n.e. przyjął godność pierwszego ziemskiego cesarza o imieniu Jimmu[5].

Według mitologii, obecnie panujący cesarz Akihito jest 125. potomkiem bóstw w prostej linii.

Obrzędy[edytuj]

Domowy ołtarzyk shintō nazywa się kamidana (półka bogów rodziny) lub senzodana (półka przodków). Mogą się na niej znajdować talizmany przyniesione z pobliskiego chramu lub z pielgrzymki do wielkiego chramu w Ise (Ise-jingū). Układa się dewocjonalia oraz przedmioty należące do wybitnych przodków i krewnych, tabliczki z ich imionami, a także oferuje się bogom dary w postaci ryżu, wody, soli czy ryby.

Modlitwa wygląda następująco: należy stanąć przed ołtarzem, ukłonić się, kilka razy klasnąć i wygłosić swoje życzenie czy podziękowanie. Do tego celu nie są potrzebne specjalne słowa, modlitwę można również pomyśleć.

Religia a polityka[edytuj]

Po restauracji Meiji, gdy przywrócono władzę cesarzowi, shintō stało się podstawą agresywnej i skrajnie szowinistycznej postawy władz japońskich. W połączeniu z dominacją armii w życiu politycznym oraz hegemonią potężnych konglomeratów zaibatsu w gospodarce, shintō było jednym z filarów japońskiego militaryzmu aż do klęski Japonii w II wojnie światowej. Było też elementem propagowania japońskiego nacjonalizmu w koloniach, m.in. na Tajwanie.

 Osobny artykuł: Shintō na Tajwanie.

Po kapitulacji cesarz Hirohito publicznie wyrzekł się wszelkich atrybutów boskości.

Konstytucja Japonii, która obowiązuje od 3 maja 1947 roku, w Artykule 14. mówi:

Wszyscy obywatele są równi wobec prawa, niedopuszczalna jest jakakolwiek dyskryminacja w dziedzinie politycznej, ekonomicznej i stosunków społecznych, z powodu rasy, wyznania, płci, pozycji społecznej ani pochodzenia rodzinnego,

a w Artykule 20.:

Wszystkim gwarantuje się wolność wyznania. Państwo nie udziela żadnych przywilejów organizacjom religijnym; nie mogą również one wykonywać jakiejkolwiek władzy politycznej. Nikt nie może być zmuszany do brania udziału w aktach, ceremoniach, obrzędach i praktykach religijnych. Państwo i jego organy powstrzymują się od nauczania religii oraz od wszelkiej innej działalności religijnej[6].

Etymologia[edytuj]

Japońskie słowo shintō (神道) – czytane po chińsku shéndào[7] – składa się z dwóch znaków. Pierwszy z nich, czytany po japońsku kami, oznacza „bóstwa”, „bogów”, „święte duchy” w rozumieniu i tradycji japońskiej. Drugi znak ma czytanie japońskie michi i oznacza „drogę”, „sposób postępowania”. Oba znaki złożone w jedno słowo, zgodnie z zasadami języka japońskiego, mają czytanie sinojapońskie shintō[8]. Po raz pierwszy zostało ono wymienione w najstarszych kronikach japońskich Nihon-shoki, ale obecnego znaczenia nabrało znacznie później, w XIII w. Należało bowiem wprowadzić rozróżnienie tych tradycyjnych wierzeń japońskich od znanych już w całym kraju: buddyzmu i konfucjanizmu.

Słowo chińskie shéndào, pisane tymi samymi znakami, było rozumiane w odmienny sposób przez konfucjanistów (w sensie mistycznych praw natury i w odniesieniu do drogi prowadzącej do grobu), taoistów (w sensie magicznych sił specyficznych dla tej szkoły myślenia) i chińskich buddystów (istnieje przypadek nazwania w ten sposób nauki Buddy oraz inny – odnoszący się do koncepcji mistycznej duszy). Żadne z tych znaczeń nie ma związku z wiarą w kami.

Rodzaje shintō[9][edytuj]

  • shintō domu cesarskiego (kōshitsu-shintō, 皇室神道 lub kōshitsu-saishi, 皇室祭祀) – dawne ceremonie i rytuały z udziałem cesarza i wyłącznie dla rodziny cesarskiej w trzech chramach znajdujących się na terenach cesarskich
  • shintō ludowe (minkan-shintō, 民間神道) lub wierzenia ludowe (minkan-shinkō, 民間信仰) – obszar niezorganizowanych wierzeń w połączeniu z tradycją ludową
  • shintō sekciarskie (kyōha-shintō, 教派神道) – ruchy religijne, które pozostając w głównym nurcie, wytworzyły pewne odrębne praktyki
  • shintō świątynne (jinja-shintō, 神社神道) – tradycyjne praktyki religijne na terenie chramów
  • nowe religie japońskie, wywodzące się z shintō:

Przypisy

  1. Religie. W: Encyklopedia Geografii. T. Australia i Oceania. Warszawa: MUZA SA, 2001, s. 595. ISBN 83-7319-039-2.
  2. Koh Masuda: Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary. Tokyo: Kenkyusha Limited, 1991, s. 719. ISBN 4-7674-2015-6.
  3. Yoshihiko Fukui: Kannagara (ang.). Kokugakuin University. [dostęp 2016-04-20].
  4. Jolanta Tubielewicz: Mitologia Japonii. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1977, s. 27,28, seria: Mitologie świata.
  5. Jolanta Tubielewicz: Mitologia Japonii. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1977, s. 81, seria: Mitologie świata.
  6. Konstytucja Japonii (pol.). Embassy of Japan in Poland, 2012. [dostęp 2015-05-28].
  7. 日中 辞典 (słownik japońsko-chiński). Tokyo: 小学館 (Shogakukan), 1987, s. 944. ISBN 4-09-515651-1.
  8. Jack Halpern: New Japanese-English Character Dictionary. Tokyo: Kenkyusha Limited, 1990, s. 430, 1451. ISBN 4-7674-9040-5.
  9. History of Shrines and Shinto (ang.). Kokugakuin University, 2006. [dostęp 2016-04-20].

Bibliografia[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]