Imbus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Klucze imbusowe różnej wielkości
Śruby z łbami imbusowymi

Klucz imbusowy, inbusowy lub ampulowy, zwany również potocznie imbusem lub inbusem – rodzaj klucza trzpieniowego o przekroju sześciokąta foremnego. Klucze mają postać pręta wygiętego w kształt litery L (rzadziej Z) lub są dostępne w postaci wymiennych końcówek do wkrętaków ręcznych i automatycznych (tzw. bity).

Imbusem nazywany jest również rodzaj łba śruby z otworem w kształcie sześciokąta, przeznaczonym do wkręcania takim kluczem. Wielkość tego otworu (rozmiar sześciokąta) zależy od średnicy śruby; do różnych znormalizowanych otworów pasują różne klucze – od milimetra do kilkunastu milimetrów. Wykonywane są w standardzie zarówno metrycznym, jak i calowym. Istnieją także wykonania z podcięciem w odległości kilku milimetrów od końca i wyobleniem zakończenia, tzw. końcówki kuliste – pozwalają na wkręcanie i wykręcanie śrub nawet przy odchyleniu osi klucza od osi śruby dochodzącym do 30°.

Historia i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Historia klucza imbusowego rozpoczyna się w roku 1936, gdy firma Bauer & Schaurte Karcher z miejscowości Neuss w Niemczech uruchomiła produkcję śrub z gniazdem sześciokątnym. Nazwa inbus, wywodzi się właśnie od niem. Innensechskantschraube Bauer und Schaurte, co w wolnym tłumaczeniu na polski oznacza: śruba wewnątrzsześciokątna Bauera i Schaurte. Spolszczona forma imbus powstała prawdopodobnie w związku z nienaturalnością wymowy sąsiadujących ze sobą spółgłosek n i b, z których pierwsza jest przedniojęzykowa a druga wargowa[1]. W USA i we Francji klucze tego typu znane są pod nazwą Allen key (Clé Allen) – od nazwy firmy Allen Manufacturing Company w Hartford (Connecticut), która zastrzegła ją w roku 1943. Jeszcze inną nazwą jest unbrako lub umbrako.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Zaletą śrub z łbem imbusowym jest możliwość stosowania ich w miejscach, w których średnica łba jest tylko nieznacznie większa od średnicy gwintu, a nawet w przypadku śrub bez łba. Co więcej, wkręcanie lub wykręcanie takiej śruby nie wymaga dodatkowego miejsca w płaszczyźnie prostopadłej do osi śruby, co umożliwia stosowanie tego typu śrub przy ograniczonym dostępie bocznym. Łby śrub wykonanych z tych samych materiałów i o tej samej wytrzymałości mogą mieć mniejszą średnicę w przypadku zastosowania kluczy imbusowych niż w przypadku kluczy nasadowych. Z kolei w porównaniu z systemami phillipsa i pozidriv zaletą imbusów jest niewyślizgiwanie się klucza (wkrętaka) ze śruby przy słabym docisku w kierunku osi śruby.

Łby imbusowe stosuje się także we wkrętach do drewna – rozwiązanie to jest często spotykane w meblach przeznaczonych do samodzielnego montażu, do których dołącza się tani klucz imbusowy o niskiej jakości, wystarczający na ogół do skręcenia mebla przez niedoświadczonego użytkownika.

Postęp techniki pozwolił na wprowadzenie śrub i kluczy trzpieniowych o jeszcze wyższej wytrzymałości (maksymalnym przenoszonym momencie siły w stosunku do rozmiarów trzpienia), takich jak torx (zobacz także wkrętak)[2]. O wprowadzaniu nowych rodzajów trzpieni nie decydują już jednak wyłącznie względy wytrzymałościowe, również chęć utrudnienia demontażu urządzeń bez specjalistycznych narzędzi lub wymuszenie ich zakupu[2].

Normalizacja[edytuj | edytuj kod]

Klucze imbusowe objęte są normą ISO 2936.

Przypisy

  1. Mirosław Bańko: "Imbus" w poradni językowej PWN.
  2. 2,0 2,1 Mariusz Łoboda, Adam Krysztofiak, Zbigniew Dworecki (Instytut Inżynierii Rolniczej, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu): Badania funkcjonalności systemów torx oraz XZN w procesie napinania połączeń śrubowych. [dostęp styczeń 2010].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons