Terapia integracji sensorycznej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Integracja sensoryczna)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Integracja sensoryczna – ilustracja z książki Roberta Fludda (1619)

Terapia integracji sensorycznej (terapia SI, terapia zaburzeń przetwarzania sensorycznego) – terapia prowadzona u dzieci z zaburzeniami przetwarzania sygnałów płynących z otoczenia, mająca na celu przywrócenie prawidłowej reakcji na sygnały zmysłowe w celu płynnego codziennego funkcjonowania, np. poprawienia koordynacji ruchowej(ang.) lub wzrokowo-ruchowej(ang.)[1].

Jeśli przetwarzanie wrażeń zmysłowych w mózgu jest nieprawidłowe, wówczas nie może on pełnić swojej najistotniejszej funkcji – integracji wrażeń sensorycznych. Dziecko może wówczas zareagować na bodźce znaczącym, spójnym zachowaniem. Może mieć trudności z wykorzystaniem informacji sensorycznych do zaplanowania i przeprowadzenia działań[potrzebny przypis].

Terapia SI jest opisywana jako proces, w odróżnieniu od aktywności sensomotorycznych, czyli ćwiczeń bazujących na różnych bodźcach zmysłowych, które można włączać do terapii innych niż terapia SI, np. terapii logopedycznej, pedagogicznej itp. W trakcie terapii IS podąża się za potrzebami i aktywnością dziecka, dlatego nie jest możliwe wcześniejsze przygotowanie konspektu sesji terapeutycznej[potrzebny przypis].

Skuteczność leczenia dzieci autystycznych i z innymi zaburzeniami rozwojowymi jest słabo potwierdzona w wynikach badań naukowych[2][3][4].

Twórca terapii SI[edytuj | edytuj kod]

Anna Jean Ayres(ang.) urodziła się w 1923 roku  w Visalii stan  Kalifornia USA. Ukończyła studia z zakresu terapii zajęciowej uzyskując stopień magistra na Uniwersytecie Południowej Kalifornii (USC) w 1954 roku. W 1961 roku uzyskała tamże stopień doktora filozofii w zakresie psychologii uczenia. W latach 1964–1966 ukończyła studia podoktoranckie w Narodowym Instytucie Zdrowia Psychicznego(ang.) w Instytucie Badań Mózgu (Brain Research Institute) w Instytucie Rozwoju Dziecka (Institut of Child Development) na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles (UCLA).

Od 1959 roku została przyjęta do grona profesorów wykładowców na Uniwersytecie Południowej Kalifornii na dwóch wydziałach: terapii zajęciowej i psychologi uczenia się. W 1975 roku otwiera prywatną Klinikę (Ayers Clinic) w Torance w Kalifornii. Obecnie klinika jest centrum non profit terapii i badań IS, stowarzyszonym z Międzynarodową Organizacją Integracji Sensorycznej (Sensory Integration International). W roku 1985 przechodząc w stan spoczynku została emerytowanym profesorem Uniwersytetu Południowej Kalifornii. Dr. Ayers opracowała i wystandaryzowała przeszło 20 testów, i opublikowała przeszło 50 artykułów naukowych. Najbardziej znana stała się dzięki swoim dwóm książkom: Sensory Integration and The Child  ("Integracja Sensoryczna i dziecko")  oraz Sensory Integration and Learning Disorders ("Integracja Sensoryczna i trudności w uczeniu się"). Nakręciła też cztery profesjonalne filmy szkoleniowe. Za swoją pracę została wyróżniona odznaczeniami American Ocupational Therapy Association (Amerykańskiego Towarzystwa Terapii zajęciowej): Eleonor Clark Slagle Lectureship w 1963 roku i Award of Merit w 1965 roku. W 1973 roku została członkiem grona naukowego AOTA. Zmarła 16 grudnia 1988 roku.

Teoria Integracji Sensorycznej[edytuj | edytuj kod]

Teoria Integracji Sensorycznej bazuje na neuroplastyczności mózgu – zdolność do tworzenia nowych połączeń, zmienności, samonaprawy oraz uczenia się. Zakłada się, że dzięki neuroplastyczności odpowiednia stymulacja układu nerwowego może powodować powstawanie nowych, adekwatnych do sytuacji, reakcji adaptacyjnych (można „nauczyć mózg” właściwej reakcji na te bodźce zmysłowe)[potrzebny przypis].

Zalecenia do stosowania terapii SI[edytuj | edytuj kod]

Terapia SI bywa zalecana w przypadku następujących chorób i dysfunkcji[potrzebny przypis]:

1. Zaburzenia związane ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: dysleksja, dysortografia, dysgrafia, dyskalkulia, w przypadku:

2. FAS, w przypadku:

  • nieprawidłowego czucia w jamie ustnej u niemowląt,
  • osłabionego lub wzmożonego napięcia mięśniowego,
  • nadwrażliwości na dźwięk i światło,
  • nadpobudliwości,
  • krótkiego czasu skupienia uwagi,

3. Autyzm/zespół Aspergera, w przypadku:

  • zaburzeń mowy,
  • słabej modulacji sensorycznej (dotyk, propriocepcja, przedsionek),
  • słabej kontroli posturalnej (niskie napięcie mięśniowe, słaba równowaga),
  • słabego planowania ruchu, ideacji i organizacji zachowania.

4. Zespół Downa, w przypadku:

  • obniżonego napięcia mięśniowego,
  • poszukiwań wrażeń proprioceptywnych,
  • opóźnionego rozwoju kontroli posturalnej,
  • trudności z odczuwaniem położenia części swojego ciała,
  • problemów z obniżoną reakcją na bodziec, dyskryminacją dotykową,
  • opóźnienia w rozwoju funkcji wzrokowych,
  • opóźnienia rozwoju mowy.

5. MPD, w przypadku:

  • ograniczonych ruchów,
  • słabe reakcji posturalnych,
  • niewłaściwego feedbacku z nieprawidłowych ruchów,
  • niedostatecznego rozwoju schematu ciała,
  • słabego planowania ruchu,
  • zaburzeń modulacji.

6. ADHD, w przypadku:

  • niemożności skupienia uwagi,
  • nadmiernej aktywności, ruchliwości,
  • braku kontroli swoich emocji.

Zachowania, które wskazują na problemy z integracją sensoryczną[potrzebny przypis][edytuj | edytuj kod]

  • Dziecko jest niespokojne, płaczliwe, ma kłopoty z zaśnięciem, często wybudza się w nocy
  • Ma trudności z jedzeniem
  • Jest niezdarne, słabo skoordynowane, ma trudności z ubieraniem się
  • Nie jest samodzielne
  • Ma problemy z utrzymaniem równowagi, często przewraca się na prostej drodze
  • Często wpada na stojące przedmioty
  • Ma problem z koncentracją uwagi, często się rozprasza
  • Przyjmuje nieprawidłową postawę przy stoliku lub ławce – podpiera głowę, zjeżdża z krzesła
  • Jest nadruchliwe, nie może usiedzieć w jednym miejscu, często zmienia aktywności i pozycje ciała
  • Uwielbia karuzelę i huśtawki lub ich unika
  • Porusza się nieadekwatnie do sytuacji - zbyt wolno lub zbyt szybko
  • Jest impulsywne, nadwrażliwe emocjonalnie, często się obraża, bywa uparte, niezadowolone bez przyczyny, ciężko zrozumieć przyczynę jego zachowania
  • Trudno mu nauczyć się jazdy na rowerze, hulajnodze
  • Czuje się niepewnie na niestabilnym podłożu, np. materacu
  • Przejawia duży lęk przed upadkiem lub wysokością, okazuje niepokój, gdy musi oderwać nogi od podłogi, np. wejść na schody
  • Nie toleruje zabiegów higienicznych np.: mycie głowy, kąpiel, obcinanie włosów, paznokci
  • Nie lubi się przytulać, nie lubi niespodziewanego dotyku lub przeciwnie nadmiernie obściskuje, dąży do mocnego kontaktu fizycznego
  • Nie znosi metek od ubrań
  • Zwykle odmawia ubierania nowych rzeczy, woli nosić stare, często już znoszone rzeczy
  • Nadmiernie zwraca uwagę na brudne dłonie, unika brudzących zabaw
  • Nieadekwatnie dopasowuje siłę do zadania
  • Unika zabaw zespołowych z kolegami, rodzeństwem, jest kiepskim zawodnikiem w zespole – myli kierunki, jest zagubione na boisku
  • Sprawia wrażenie, że nigdy się nie męczy lub wręcz przeciwnie męczy się bardzo szybko
  • Ma problem z zaplanowaniem ruchu, nie wie od czego zacząć wykonanie nowej czynności
  • W nowym miejscu czuje się zagubione, potrzebuje sporo czasu by się odnaleźć w otoczeniu
  • Uwielbia ekstremalne przeżycia np. skoki na głęboka wodę, szybką jazdę na nartach na tzw. „krechę”, szybkie zjeżdżalnie wodne, ciągle mu mało, nie zwraca uwagi na niebezpieczeństwo.
  • Ma trudności szkolne, np. z czytaniem i pisaniem, cięciem nożyczkami, odwraca litery, cyfry, ma trudności w przepisywaniu z tablicy, nie ma dominacji jednej ręki

Sprzęt wykorzystywany do terapii SI[edytuj | edytuj kod]

Terapia IS wykorzystuje specjalistyczny sprzęt, taki jak np. podwieszane platformy, hamaki, huśtawki, deskorolki, równoważnie, duże poduchy, materace, kołdry i kamizelki obciążeniowe. Materiały różnej faktury oraz inne przedmioty wykorzystuje się do stymulacji dotykowej, wzrokowej, węchowej, smakowej itp.

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

Z powodu braku przyjętych i powszechnie akceptowanych kryteriów diagnostycznych, nie powinno się diagnozować "zaburzeń przetwarzania sensorycznego". Nie jest jasne, czy dzieci, które mają problemy związane ze zmysłami, mają rzeczywiste "zaburzenia" dróg neuronalnych odpowiedzialnych za nie. Trudności w przetwarzaniu informacji sensorycznych występują w wielu zaburzeniach rozwojowych i zachowania, w tym w zaburzeniach ze spektrum autyzmu, zespole nadpobudliwości psychoruchowej, zaburzeniach koordynacji rozwojowej i zaburzeniach lękowych u dzieci. Amerykańska Akademia Pediatryczna wskazuje, że elementy terapii SI mogą być wykorzystywane podczas pracy terapeutycznej, ale rodzicie powinni być informowani o braku jednoznacznych dowodów potwierdzających skuteczność tych technik[5].

Amerykańskie National Autism Center zaliczyło terapię integracji sensorycznej do grupy interwencji, których skuteczności nie można potwierdzić badaniami naukowymi[6][7].

Mało jest badań o wysokiej jakości metodologicznej, które potwierdzałyby efektywność terapii SI[2][3][8][9][10]. Wśród niektórych ekspertów pojawiają się opinie o potencjalnym jatrogennym wpływie technik[11]. Z niewielu, małych badań, wstępnie wynika, że terapia SI może pozytywnie wpływać na problemy związane z wrażliwością (bądź niewrażliwością) na bodźce sensoryczne, a także na zdolności motoryczne u dzieci z autyzmem. Dowody oceniono jako słabe jakościowo. Nie wiadomo czy poprawa utrzymuje się w czasie[4].

Podczas terapii SI często wykorzystuje się dodatkowe techniki i narzędzia, opierające się na sensomotoryce. Jednym z nich jest ekspozycja na różnorodne bodźce (np. pod względem koloru, faktury powierzchni, temperatury, zapachu, dźwięku). Dwa małe badania wykazały, że zabiegi tego typu mogą wpływać na redukcję symptomów zaburzeń ze spektrum autyzmu i poprawę niewerbalnych zdolności poznawczych. Dowody oceniono jako słabe jakościowo[4][12]. Nie wykazano, by metody integracji słuchowej, były pomocne przy problemach związanych z mową. Nie jest pewne czy techniki opierające się na muzykoterapii, dają pozytywny efekt. Nie jest jasne czy huśtawki, kołdry obciążeniowe i ćwiczenia wykorzystujące symulację dotykową są efektywne[4][8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Agnieszka Borkowska, Zrozumieć świat ucznia z zespołem Aspergera, Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia, 2010, s. 91, ISBN 978-83-7134-464-0, OCLC 751476896.
  2. a b Erin E. Barton i inni, A systematic review of sensory-based treatments for children with disabilities, „Research in Developmental Disabilities”, 37, 2015, s. 64–80, DOI10.1016/j.ridd.2014.11.006, ISSN 1873-3379, PMID25460221.
  3. a b Jane Case-Smith, Lindy L. Weaver, Mary A. Fristad, A systematic review of sensory processing interventions for children with autism spectrum disorders, „Autism: The International Journal of Research and Practice”, 19 (2), 2015, s. 133–148, DOI10.1177/1362361313517762, ISSN 1461-7005, PMID24477447.
  4. a b c d Amy S. Weitlauf i inni, Interventions targeting sensory challenges in children with autism spectrum disorder — an update, AHRQ Comparative Effectiveness Reviews [nr 186], Rockville (MD): Agency for Healthcare Research and Quality (US), 2017, PMID29064644.
  5. Council on Children With Disabilities, Section on Complementary and Integrative Medicine, Sensory Integration Therapies for Children With Developmental and Behavioral Disorders, „Pediatrics”, 129 (6), 2012, s. 1186–1189, DOI10.1542/peds.2012-0876, ISSN 1098-4275, PMID22641765.
  6. National Autism Center, National standards project, phase 1., Randolph, Massachusetts: National Autism Center, 2009.
  7. National Autism Center, Findings and conclusions: national standards project, phase 2., Randolph, Massachusetts: National Autism Center, 2015.
  8. a b Catherine Lord i inni, Autism spectrum disorder, „The Lancet”, 392 (10146), 2018, s. 508–520, DOI10.1016/S0140-6736(18)31129-2.
  9. Roseann C. Schaaf i inni, Efficacy of Occupational Therapy Using Ayres Sensory Integration®: A Systematic Review, „American Journal of Occupational Therapy”, 72 (1), 2018, 7201190010p1–7201190010p10, DOI10.5014/ajot.2018.028431, ISSN 0272-9490.
  10. Janine F. Farragher i inni, Not all systematic reviews are created equal, „Canadian Journal of Occupational Therapy”, 2018, s. 180-182, DOI10.1177/0008417418773328.
  11. Chory biznes na chorych dzieciach - autyzm - Dolnośląskie Stowarzyszenie na rzecz Autyzmu, www.autyzm.wroclaw.pl [dostęp 2019-01-05].
  12. Cynthia C. Woo, Michael Leon, Environmental enrichment as an effective treatment for autism: a randomized controlled trial, „Behavioral Neuroscience”, 127 (4), 2013, s. 487–497, DOI10.1037/a0033010, ISSN 1939-0084, PMID23688137.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • C.S. Kranowitz, Nie-zgrane dziecko. Zaburzenia przetwarzania sensorycznego – diagnoza i postępowanie, Gdańsk: Harmonia, 2012.
  • M. L. Kutscher, T. Attwood, R. Wolff, Dzieci z zaburzeniami łączonymi, Warszawa: Liber, 2007.
  • J. Komender, G. Jagielska, A. Bryńska, Autyzm i zespół Aspergera, Warszawa: PZWL, 2012.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]