Język ogólny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Język ogólny, język powszechny (niem. Gemeinsprache) – zespół środków językowych (leksykalnych, gramatycznych, stylistycznych) akceptowanych i rozumianych przez ogół użytkowników języka[1]. Pojęcie ogólności może być rozumiane na różne sposoby: bywa odnoszone zarówno do zasięgu geograficznego języka, jak i do rejestru tematycznego wypowiedzeń. Funkcjonuje kilka bardziej precyzyjnych ujęć tego terminu, wypracowanych przez różne szkoły i tradycje lingwistyczne:

  • ogólnoetniczny standard języka: odmiana języka służąca jako ponadregionalna, ponadgwarowa norma porozumiewawcza, stojąca w opozycji do dialektów obiegowych, utożsamiana z językiem standardowym[2][3] lub dialektem kulturalnym[4][5][6]. Cechuje się wysokim wypracowaniem funkcjonalnym (wariacyjnością stylistyczną i zastosowaniem we wszelkich obszarach życia publicznego), a także podległością autorytatywnej kodyfikacji[4]. Funkcjonuje zarówno w postaci pisanej, jak też ustnej[4] i jest znana ogółowi wykształconych przedstawicieli narodu[2];
  • odmiana języka służąca jako wspólny, supradialektalny środek komunikacji w obrębie szerszego terytorium, niekoniecznie równoważna ze skodyfikowanym standardem lub wręcz występująca poza jego ramy (np. interdialekt ogólnoczeski)[8][9][10];
  • język komunikacji obiegowej: język (funkcjolekt, zasób słowny) używany do celów komunikacji powszechnej, służący do ogólnej wymiany myśli, niezwiązanej ściśle z określoną tematyką. W tym rozumieniu język ogólny stoi w opozycji do języka fachowego lub języka literackiego/książkowego[11][12][13].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kridalaksana 2013 ↓, s. 29.
  2. a b JĘZYK OGÓLNY [w:] Słownik terminów gramatycznych [online], Edupedia [dostęp 2019-09-20].
  3. Gemeinsprache [w:] Duden [online], Bibliographisches Institut GmbH [dostęp 2019-09-08] (niem.).
  4. a b c Dialekty i gwary ludowe a polszczyzna ogólna [w:] Halina Karaś, Podstawy dialektologii [w:] Dialekty i gwary polskie, Zakład Historii Języka Polskiego i Dialektologii UW, Towarzystwo Kultury Języka [dostęp 2019-05-13].
  5. Polański 1999 ↓, s. 118.
  6. Jadwiga Wronicz, Gwara jako element regionalnego dziedzictwa kulturowego [w:] Jan Adamowski, Katarzyna Smyk (red.), Niematerialne dziedzictwo kulturowe w Polsce i jego ochrona, Lublin–Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 2013, s. 232, ISBN 978-83-7784-426-7.
  7. Tomasz Piekot, Język w grupie społecznej: wprowadzenie do analizy socjolektu, Wałbrzych: Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Angelusa Silesiusa, 2008, s. 15–16, ISBN 978-83-88425-38-7, OCLC 297524942.
  8. Peter Auer, Europe's sociolinguistic unity, or: A typology of European dialect/standard constellations, Nicole Delbecque, Johan van der Auwera, Dirk Geeraerts (red.), Berlin–Nowy Jork: DE GRUYTER MOUTON, 2005, s. 2–3, DOI10.1515/9783110909579.7, ISBN 978-3-11-090957-9.
  9. Milena Hebal, Dystrybucja zakończeń imiesłowu przeszłego czynnego we współczesnym języku czeskim, „Bohemistyka”, III (4), 2003, s. 299, ISSN 1642–9893.
  10. Andrzej Sieczkowski, Co piszą o języku?, „Poradnik Językowy”, 3 (268), Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1969, s. 171.
  11. Mary Snell-Hornby, Translation Studies: An integrated approach, John Benjamins Publishing, 1988, s. 37, ISBN 978-90-272-8621-5 (ang.).
  12. Arntz i Picht 1991 ↓, s. 16.
  13. Sambor Grucza, Lingwistyka języków specjalistycznych, wyd. 2 (Studi@ Naukowe), Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Instytutu Komunikacji Specjalistycznej i Interkulturowej, 2013, s. 30, ISBN 978-83-64020-02-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]