Język ogólny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Język ogólny[1], język standardowy[2][3], dialekt kulturalny[2]odmiana języka narodowego stawiana w opozycji do jego wariantów regionalnych (w tym zarówno regionalizmów, jak i form gwarowych) oraz środowiskowych, przyjęta przez dane społeczeństwo do celów komunikacji publicznej i oficjalnej[4]. Stanowi ona „kulturalną” odmianę języka narodowego, w której porozumiewa się ogół użytkowników języka bez względu na pochodzenie terytorialne lub społeczne. Ustanowienie języka standardowego wiąże się zwykle z opracowaniem jednolitych konwencji ortograficznych, sformułowaniem normy językowej oraz akceptacją tych standardów przez społeczeństwo.

Niekiedy z językiem ogólnym utożsamia się pojęcie języka literackiego[2]; część językoznawców klasyfikuje jednak język literacki jako jedną z dwóch głównych form realizacji języka ogólnego (wydziela się wtedy język potoczny). Choć język standardowy przeciwstawia się zasadniczo elementom mowy o ograniczonym zasięgu geograficznym, regionalizmy jako formy terytorialne używane przez ludność wykształconą (formy „języka kulturalnego”) uznawane są w polskiej tradycji normatywistycznej za mieszczące się w normie użytkowej języka ogólnego[5].

W rozumieniu ściśle lingwistycznym (naukowym) język ogólny nie jest w żaden sposób wyższy od dialektów wernakularnych, które nie zostały uprzywilejowane w procesie standaryzacji[6]. Status normatywny elementów językowych uzależniony jest bowiem nie od czynników lingwistycznych, ale od uwarunkowań historycznych i przypadku; podyktowany jest on zwykle prestiżem socjolingwistycznym przypisywanym różnym środkom mowy. Z tego względu kształt języka standardowego ma – z punktu widzenia naukowego – charakter arbitralny i konwencyjny, a samo jego funkcjonowanie opiera się na akceptacji społecznej[7][8][9].

Socjolingwiści przeważnie klasyfikują odmianę ogólną danego języka jako jeden z jego dialektów[10]. Doktryna, w której narzecze standardowe uważa się za bardziej „poprawne” od innych form mowy nazywana jest przez nich ideologią języka standardowego[11][12][13].

Terminem język policentryczny określa się mowę, której można przypisać wiele skodyfikowanych odmian, używanych zwykle przez różne narody. Przykłady obejmują angielski, francuski, portugalski, malajski, niemiecki, norweski, koreański, serbsko-chorwacki i hiszpański[14][15]. Języki monocentryczne, takie jak polski, rosyjski czy japoński, mają tylko jedną ustandaryzowaną formę. O policentryzmie można mówić tylko w odniesieniu do standaryzacji opartych na identycznych lub prawie identycznych podstawach dialektalnych[16][17].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. język ogólny. W: Słowosieć [on-line]. Politechnika Wrocławska. [dostęp 2018-11-17].
  2. a b c język ogólny. W: Słownik terminów gramatycznych [on-line]. Edupedia. [dostęp 2018-11-17].
  3. Mirosław Bańko: pierw – wpierw – najpierw. W: Poradnia językowa PWN [on-line]. sjp.pwn.pl, 2005-09-12. [dostęp 2018-11-17].
  4. Edward Finegan: Language: Its Structure and Use. Boston: Cengage Learning, 2007, s. 14. ISBN 1-4130-3055-6. (ang.)
  5. Halina Karaś: Regionalizm. W: Dialektologia polska [on-line]. dialektologia.uw.edu.pl. [dostęp 2018-11-17].
  6. Rajend Mesthrie, Standardisation and variation in South African English, 1994, s. 181-201 [dostęp 2018-10-06] (ang.).
  7. Mate Kapović, Jezik i konzervativizam [w:] Tvrtko Vuković, Maša Kolanović, Komparativni postsocijalizam: slavenska iskustva, Zagrebačka slavistička škola, 2013, s. 391-400 [dostęp 2018-11-17] (serb.-chorw.).
  8. Jacquetta Megarry, Stanley Nisbet, Eric Hoyle: World Yearbook of Education: Education of Minorities. Taylor & Francis, 2005, s. 42-45. ISBN 0-415-39297-7. (ang.)
  9. The politics of language. W: Ralph Fasold: An Introduction to Language and Linguistics. Cambridge University Press, 2006, s. 371-400. ISBN 978-0-521-84768-1. (ang.)
  10. Peter Trudgill: Standard English: what it isn't. W: T.Bex, R.J. Watts: Standard English: The Widening Debate. London: Routledge, 1999, s. 117-128. (ang.)
  11. Annabelle Mooney, Betsy Evans: Language, Society and Power: An Introduction. Routledge, 2018. ISBN 978-0-429-82339-8. (ang.)
  12. Li Wei: The nature of linguistic norms. W: Madalena Cruz-Ferreira, Betsy Evans: Multilingual Norms. Peter Lang, 2010, s. 397-399. ISBN 978-3-631-59637-1. (ang.)
  13. Otto Santa Ana, Celeste González de Bustamante: Arizona Firestorm: Global Immigration Realities, National Media, and Provincial Politics. Rowman & Littlefield, 2012, s. 150-151. ISBN 978-1-4422-1416-3. (ang.)
  14. Michael G. Clyne: Pluricentric Languages: Differing Norms in Different Nations. Walter de Gruyter, 1992, s. 1-3. ISBN 3-11-012855-1. (ang.)
  15. La langue croate, serbe, bosniaque et monténégrine. W: Snježana Kordić: Au sud de l'Est. T. 3. Paryż: Non Lieu, 2007, s. 71–78. ISBN 978-2-35270-036-4. OCLC 182916790. (fr.)
  16. Heinz Kloss: Abstandsprachen und Ausbausprachen. W: Joachim Göschel, Norbert Nail, Gaston van der Elst: Zur Theorie des Dialekts: Aufsätze aus 100 Jahren Forschung. F. Steiner, 1976, s. 310, 312, seria: Zeitschrift fur Dialektologie and Linguistik, Beihefte, n.F., Heft 16. OCLC 2598722. (niem.)
  17. Dalibor Brozović: The Yugoslav Model of Language Planning: A Confrontation with Other Multilingual Models. W: Ranko Bugarski, Celia Hewkesworth: Language Planning in Yugoslavia. Columbus, Ohio: Slavica Publishers, 1992, s. 72–79. OCLC 26860931. (ang.)