Dialekt niestandardowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dialekt niestandardowy, dialekt wernakularny, dialekt nieliteracki[1]odmiana językowa funkcjonująca w formie nieustandaryzowanej, zwykle pozbawiona prestiżu kulturalnego przypisywanego dialektowi standardowemu (literackiemu)[2].

Dialekty niestandardowe, choć pozbawione formalnej kodyfikacji, wyposażone są w pełnoprawne systemy gramatyczne, umożliwiające swobodną i sprawną komunikację wśród ich użytkowników[3]. W niektórych przypadkach funkcjonują również w postaci pisanej, choć należy wówczas założyć, że są pozbawione wypracowanych przepisów ortograficznych.

Cechą odróżniającą dialekty nieliterackie od języków standardowych jest ich poważanie społeczne: dialekty niestandardowe są z zasady postrzegane jako niepoprawne, nieczyste lub nielogiczne formy realizacji języka[4], formy standardowe zaś pełnią rolę skodyfikowanych wzorców językowych[2], poddawanych autorytatywnej preskrypcji[5]. Sądy te znajdują swoje oparcie w statusie społeczno-kulturalnym osób posługujących się poszczególnymi odmianami języka, nie zaś w faktach lingwistycznych[2]. Popularne spostrzeżenia na temat walorów estetyczno-logicznych różnych dialektów stanowią wynik procesów post-hoc towarzyszących ideologii języka standardowego[6].

W niektórych społecznościach językowych zachodzi zjawisko dyglosji – dialekt niestandardowy służy jako narzędzie komunikacji obiegowej, dialekt standardowy zaś jest rezerwowany dla kontekstów formalnych. Wykształceni przedstawiciele klasy średniej mogą całkowicie preferować język standardowy lub zachować dwudialektalność, w pewnych sytuacjach nadal posługując się dialektem nieliterackim. Zauważalna jest ponadto korelacja między językiem a klasą społeczną, szczególnie w obszarach miejskich, gdzie dialekt niestandardowy kojarzony jest z klasą robotniczą, standard zaś uchodzi za właściwy dla klasy średniej[7].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Adam Weinsberg, O przekładzie angielskiej terminologii językoznawczej, „Poradnik Językowy”, zeszyt 9–10, Warszawa–Łódź: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1991, s. 636, ISSN 0551-5343.
  2. a b c Wondimu Tegegne, The Use of Dialects in Education and Its Impacts on Students’ Learning and Achievements, „Education Journal”, 5, 4, 2015, s. 263–269 (ang.).
  3. John H. McWhorter, The word on the street: debunking the myth of "pure" standard English, Perseus Books Group, 2001, ISBN 978-0-7382-0446-8 (ang.).
  4. Schilling-Estes 2006 ↓, s. 312.
  5. František Čermák, Jazyk a jazykověda: přehled a slovníky, wyd. 4, Praga 2011, s. 82–84, ISBN 978-80-246-2360-3, OCLC 878145746 (cz.).
  6. Mesthrie 1994 ↓, s. 182.
  7. Cheshire 1989 ↓, s. 3–5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]