Dialekt niestandardowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dialekt niestandardowy, dialekt wernakularny, dialekt nieliteracki[1]odmiana językowa funkcjonująca w formie nieustandaryzowanej, zwykle pozbawiona prestiżu kulturalnego przypisywanego dialektowi standardowemu (literackiemu)[2]. Dialekty nieliterackie bywają wydzielane na podstawie takich czynników jak: lokalizacja geograficzna, powiązanie etniczno-klasowe, obecność stygmatyzowanych cech językowych[3].

Dialekty niestandardowe, choć pozbawione formalnej kodyfikacji, wyposażone są w pełnoprawne systemy gramatyczne, umożliwiające swobodną i sprawną komunikację wśród ich użytkowników[4]. Z perspektywy lingwistycznej nie są one kodami gorszymi ani mniej cennymi względem standardu[5]. W niektórych przypadkach funkcjonują również w postaci pisanej, choć należy wówczas założyć, że są pozbawione wypracowanych przepisów ortograficznych.

Cechą odróżniającą dialekty nieliterackie od języków standardowych jest ich poważanie społeczne: dialekty niestandardowe są z zasady postrzegane jako „niepoprawne”, „nieczyste” lub „nielogiczne” formy egzystencji języka[6], formy standardowe zaś pełnią rolę skodyfikowanych wzorców językowych[2], poddawanych autorytatywnej preskrypcji[7]. Sądy te znajdują swoje oparcie w statusie społeczno-kulturalnym osób posługujących się poszczególnymi odmianami języka, nie zaś w faktach lingwistycznych[2]. Popularne spostrzeżenia na temat walorów estetyczno-logicznych różnych dialektów stanowią wynik procesów post-hoc towarzyszących ideologii języka standardowego[8].

W niektórych wspólnotach komunikatywnych zachodzi zjawisko dyglosji[9] – dialekt niestandardowy służy jako narzędzie komunikacji obiegowej, dialekt standardowy zaś jest rezerwowany dla kontekstów formalnych[10]. Wykształceni przedstawiciele klasy średniej mogą całkowicie preferować język standardowy lub zachować dwudialektalność, w pewnych sytuacjach nadal posługując się dialektem nieliterackim[10]. Zauważalna jest ponadto korelacja między językiem a klasą społeczną, szczególnie w obszarach miejskich, gdzie dialekt niestandardowy kojarzony jest z klasą robotniczą, standard zaś uchodzi za właściwy dla klasy średniej[10].

Niektórzy badacze jako „wernakularne” (vernacular) określają odmiany i cechy językowe, którym przypisuje się zauważalny stygmat społeczny[11][12]. W odniesieniu do form odbiegających od języka standardowego, ale pozbawionych wyraźnego nacechowania społecznego, sugeruje się zaś stosować termin nonmainstream dialect[11][12]. Autorzy publikacji Dialects at School: Educating Linguistically Diverse Students wychodzą przy tym z założenia, że termin „dialekt niestandardowy” (non-standard dialect) ma w sobie zawarty ładunek wartościujący, niewłaściwy w kontekście naukowym[12].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Adam Weinsberg, O przekładzie angielskiej terminologii językoznawczej, „Poradnik Językowy”, zeszyt 9–10, Warszawa–Łódź: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1991, s. 636, ISSN 0551-5343.
  2. a b c Wondimu Tegegne, The Use of Dialects in Education and Its Impacts on Students’ Learning and Achievements, „Education Journal”, 5, 4, 2015, s. 263–269 (ang.).
  3. Ronald L. Jackson II, Michael A. Hogg, Encyclopedia of Identity, SAGE, 2010, s. 219, ISBN 978-1-4129-5153-1 (ang.).
  4. John H. McWhorter, The word on the street: debunking the myth of "pure" standard English, Perseus Books Group, 2001, ISBN 978-0-7382-0446-8 (ang.).
  5. István Lanstyák, Maďarčina na Slovensku – štúdia z variačnej sociolingvistiky / Hungarian in Slovakia – A Study in Variational Sociolinguistics, „Sociologický Časopis / Czech Sociological Review”, 38 (4), 2002, s. 418, ISSN 0038-0288, JSTOR41131826 (słow.).
  6. Natalie Schilling-Estes, Dialect variation [w:] Ralph W. Fasold, Jeff Connor-Linton (red.), An introduction to language and linguistics, Cambridge: Cambridge University Press, 2006, s. 312, ISBN 978-0-521-84768-1, OCLC 62532880 (ang.).
  7. František Čermák, Jazyk a jazykověda: přehled a slovníky, wyd. 4, Praga 2011, s. 82–84, ISBN 978-80-246-2360-3, OCLC 878145746 (cz.).
  8. Rajend Mesthrie, Standardisation and variation in South African English, 1994, s. 181–201 (ang.).
  9. Juraj Dolník, Základy lingvistiky, wyd. 1, Bratysława: Stimul, 1999, s. 204, ISBN 80-85697-95-5, OCLC 43470637 (słow.).
  10. a b c Jenny Cheshire, Dialect and Education: Some European Perspectives, Multilingual Matters, 1989, s. 3–5, ISBN 978-1-85359-035-1 (ang.).
  11. a b Jeffrey Reaser i inni, Dialects at School: Educating Linguistically Diverse Students, Routledge, 2017, ISBN 978-1-317-67897-7 (ang.).
  12. a b c Walt Wolfram, Donna Christian, Dialects and education: issues and answers, Prentice Hall Regents, marzec 1989, s. 3 (ang.).