Jaan Kaplinski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jaan Kaplinski
KaplinskiIMGP5904.JPG
Data i miejsce urodzenia 22 stycznia 1941, Tartu
Narodowość estońska
Dziedzina sztuki literatura
Strona domowa

Jaan Kaplinski (ur. 22 stycznia 1941 w Tartu) – estoński poeta, filozof i krytyk.

Jego matka była Estonką, a ojciec (Jerzy Kapliński) - Polakiem, wykładającym na Uniwersytecie w Tartu. Został aresztowany przez NKWD podczas radzieckiej okupacji Estonii 19401941 i zginął w obozie pracy na terenie Rosji, gdy Jaan był jeszcze dzieckiem[1].

Twórczość i działalność artystyczna[edytuj]

W latach 19921995 był członkiem estońskiego parlamentu Riigikogu, w gronie innych intelektualistów wspierał kandydaturę prezydencką Toomasa Hendrika Ilvesa, a w czasach radzieckiej aneksji Estonii był jednym z sygnatariuszy tzw. Listu 40 (Neljakümne kiri), w którym oprotestowano zachowania ówczesnych władz.

Od 1965 roku publikował poezję, prozę, jest także eseistą; tłumaczył z różnych języków, m.in. twórczość Tomasa Tranströmera. Jego własną twórczość tłumaczono m.in. na czeski, francuski[2], fiński, szwedzki, angielski, islandzki, węgierski, litewski, rosyjski i hebrajski i polski. Tematyka jaka pojawia się w dziełach Kaplinskiego porusza zagadnienia estońskiej tożsamości i historii, ale też spraw środowiska naturalnego czy chińskiej klasycznej filozofii. Niektóre z jego utworów były oryginalnie napisane w języku angielskim, fińskim lub rosyjskim[3]. W jego twórczości wiodczne są fascynacje religiami i filozofią Wschodu (taoizm, buddyzm). Studiował romanistykę i lingwistykę na Uniwersytecie w Tartu, a edukację tam ukończył w 1964 jako filolog francuski. Pracował następnie jako tłumacz,wydawca, socjolog, a także jako ekolog w tallińskim Ogrodzie Botanicznym.

Wyróżnienia i nagrody[edytuj]

Kaplinski to m.in.laureat nagrody Vilenica w 2001 i wielu innych. Był wymieniany jako kandydat do Literackiej Nagrody Nobla. W 2014 r. był na liście nominowanych do Nagrody Europejskiego Poety Wolności[4]. Na początku roku 2016 został głównym laureatem Europejskiej Nagrody Literackiej (European Literature Prize (Prix Européen de Littérature)[5].

Asteroida 29528 Kaplinski jest nazwana na jego cześć.

Lista utworów[edytuj]

W języku polskim:

Poezja[edytuj]

  • Jaan Kaplinski
    Jäljed allikal (1965)
  • Kalad punuvad pesi (1966)
  • Tolmust ja värvidest (1967)
  • Valge joon Võrumaa kohale (1972)
  • Ma vaatasin päikese aknasse (1976)
  • Uute kivide kasvamine (1977)
  • Raske on kergeks saada (1982)
  • Tule tagasi helmemänd (1984)
  • Õhtu toob tagasi kõik (1985)
  • Käoraamat. Luulet 1956–1980 (1986)
  • Hinge tagasitulek (1990)
  • Tükk elatud elu. Tekste 1986–1989 (1991)
  • Mitu suve ja kevadet (1995)
  • Öölinnud. Öömõtted. Luuletusi 1995–1997 (1998)
  • Sõnad sõnatusse (2005; eesti ja vene keeles)
  • Vaikus saab värvideks (2005)
  • Teiselpool järve (2008)
  • Selected Poems[6]

Proza[edytuj]

    • Kust tuli öö (1990)
    • Teekond Ayia Triadasse (1993)
    • Jää ja Titanic (1995)
    • Silm / Hektor (2000)
    • Kevad kahel rannikul ehk Tundeline teekond Ameerikasse (2000)
    • Kajakas võltsmunal (2000)
    • Isale (2003)
    • Seesama jõgi (2007)
    • Jää ... (2009)

Artykuły i eseje[edytuj]

  • Poliitika ja antipoliitika (1992)
  • See ja teine (1996)
  • Võimaluste võimalikkus (1997)
  • Usk on uskmatus (1998)
  • Euroopa piirid ja piirivalvurid (EE 2003)
  • Kõik on ime (Sarjast "Eesti mõttelugu") (2004)
  • Paralleele ja parallelisme. (Artiklid ja killud. Sarjast "Kaasaegne mõte.") Tartu Ülikooli Kirjastus 2009. 276 lk. ISSN 1736-3136.

Przypisy

  1. Jaan Kaplinski | Bloodaxe Books, „www.bloodaxebooks.com”, www.bloodaxebooks.com [dostęp 2016-04-02].
  2. Sommaire alphabétique, „www.litterature-estonienne.com”, www.litterature-estonienne.com [dostęp 2016-04-02].
  3. "ОКНО" № 10 (13), „okno.webs.com”, okno.webs.com [dostęp 2016-04-02].
  4. IKM, Europejski Poeta Wolności – Europejski Poeta Wolności: przed czwartą edycją, „europejskipoetawolnosci.pl”, europejskipoetawolnosci.pl [dostęp 2016-04-02].
  5. Author Jaan Kaplinski awarded the European Literature Prize, „Estonian World”, Estonian World [dostęp 2016-04-02] (ang.).
  6. (transl.: FIONA SAMPSON & SAM HAMILL &HILDI HAWKINS & JAAN KAPLINSKI), 2011, ISBN 9781852248895