Jagodlin wonny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jagodlin wonny
Jagodlin wonny: zdjęcie
Morfologia
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad magnoliowe
Rząd magnoliowce
Rodzina flaszowcowate
Rodzaj jagodlin
Gatunek jagodlin wonny
Nazwa systematyczna
Cananga odorata (Lam.) Hook.f. & Thomson
Fl. Ind. 1: 130 1855[2]
Synonimy

Cananga mitrastigma (F.Muell.) Domin
Cananga odorata var. odorata
Cananga odoratum (Lam.) Baill. ex King
Cananga scortechinii King
Canangium mitrastigma (F.Muell.) Domin
Canangium odoratum (Lam.) Baill. ex King
Canangium odoratum var. velutinum Koord. & Valeton
Canangium scortechinii King
Fitzgeraldia mitrastigma F.Muell.
Unona cananga Spreng.
Unona fitzgeraldii F.Muell. (nom. inval.)
Unona leptopetala DC.
Unona odorata (Lam.) Dunal
Unona odorata (Lam.) Baill.
Unona odoratissima Blanco
Unona ossea Blanco
Uvaria axillaris Roxb.
Uvaria cananga Banks
Uvaria farcta Wall. (nom. inval.)
Uvaria gaertneri Dunal (nom. illeg.)
Uvaria javanica Thunb. (nom. illeg.)
Uvaria odorata Lam.
Uvaria ossea (Blanco) Blanco
Uvaria trifoliata Gaertn.
[2]

Jagodlin wonny (Cananga odorata (Lam.) Hook.f. & Thomson) – gatunek rośliny z rodziny flaszowcowatych (Annonaceae Juss.). Występuje naturalnie w południowo-wschodniej Azji (Półwysep Indyjski, Indochiński, Archipelag Malajski) oraz północno-wschodnia Australia[3]. Rozpowszechniony w uprawie w strefie klimatu równikowego, naturalizowany między innymi w Oceanii. W Malezji roślinę nazywa się potocznie ylang-ylang[4] i nazwa ta przenoszona jest także na wytwarzany z kwiatów tego gatunku aromatyczny olejek[5].

Kora
Kwiat

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Zimozielone drzewo lub krzew dorastające do 12 m wysokości[6]. Kora gładka, jasnoszara. Młode pędy są lekko owłosione[4]. Gałęzie długie, kruche i zwisające[6].
Liście
Osadzone na ogonku długości 1–2 cm[3]. Mają podłużny, owalny lub eliptyczny[4], bardzo zmienny kształt[6]. Mierzą 9–23 cm długości oraz 4–14 cm szerokości. Nasada liścia jest zaokrąglona, rozwarta lub ścięta. Wierzchołek jest ostry lub spiczasty[4]. Brzeg blaszki jest nieco karbowany[6].
Kwiaty
Zwisające, zebrane w grona lub wierzchotki, rzadko pojedyncze, osadzone na szypułkach długości 1–5 cm[3]. Rozwijają się w kątach liści. Działki kielicha mają owalny kształt, dorastają do 1 mm długości, są owłosione, zrośnięte u podstawy. Sześć płatków ma kształt od równowąskiego do równowąsko lancetowatego, są lekko owłosione, mają zielony kolor, później przebarwiając się na żółto, osiągają do 4–9 cm długości i 0,5–2 cm szerokości. Kwiaty mają 10–12 nagich słupków o długości 4 mm. Mają niepozorne, nietrwałe podsadki[4][6].
Owoce
Tworzą owoc zbiorowy. Mają kształt od jajowatego do podłużnego. Osiągają 1,5–2,5 cm długości i 1 cm szerokości. Są nagie. Mają czarną barwę[4]. W poszczególnych owocach znajduje się od 2 do 12 nasion[3].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rośnie w miejscach wilgotnych i półsuchych. Kwiaty rozwijają się od kwietnia do sierpnia[4] i zapylane są przez chrząszcze[6]. Zapach kwiatów jest zróżnicowany, u roślin dziko rosnących zdarza się także, że jest nieprzyjemny[6]. Owoce dojrzewają od października do marca[4]. Drzewo szybko rosnące[6].

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

W obrębie tego gatunku wyróżniono jedną odmianę[2]:

  • Cananga odorata var. fruticosa (Craib) J.Sinclair

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek bywa uprawiany jako roślina ozdobna między innymi na Madagaskarze, Komorach, wyspie Reunion oraz na Filipinach. Ponadto jego kwiaty są źródłem olejku ilangowego (zwanego także olejkiem ylang-ylang[5] i Cananga) – dojrzały okaz daje rocznie 9 kg świeżych kwiatów, z których produkuje się 30 g tego olejku. Jest on składnikiem między innymi perfum Chanel No. 5. Na Sri Lance z okwiatu wytwarza się używkę betel[7]. Z kwiatów macerowanych w oleju kokosowym wytwarza się pachnący krem do ciała i włosów zwany „makassar”[5]. Roślina ma również właściwości hipotensyjne i antyseptyczne[4]. Efektowne kwiaty wykorzystywane są do wytwarzania wieńców ofiarnych i hawajskich girland lei[6].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-01].
  2. 2,0 2,1 2,2 Cananga odorata (Lam.) Hook.f. & Thomson (ang.). The Plant List. [dostęp 5 sierpnia 2015].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Cananga odorata. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2015-08-05].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 Cananga odorata (fr.). Plantes & botanique. [dostęp 5 sierpnia 2015].
  5. 5,0 5,1 5,2 Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. 1. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 38. ISBN 83-7079-779.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 6,8 Tony Russell, Catherine Cutler, Martin Walters: Ilustrowana encyklopedia drzewa świata. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, 2008, s. 442. ISBN 97883242-842-5.
  7. D. J. Mabberley: The Plant-book: A Portable Dictionary of the Vascular Plants (Second Edition). Cambridge University Press, 1997, s. 122. ISBN 9780521414210. (ang.)