Jakub Jan Susza
Jakub Susza, nieznany malarz polski, XVIII w. | |
Kraj działania | |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | |
Data i miejsce śmierci | |
Unicki biskup chełmski | |
Okres sprawowania |
1652-1687 |
Wyznanie | |
Kościół | |
Sakra biskupia |
1652 |
Data konsekracji |
1652 |
---|---|
Konsekrator |
Jakub Jan Susza (ur. ok. 1610 w Mińsku, zm. 4 marca 1687 w Chełmie) – duchowny greckokatolicki, od 1626 członek zakonu bazylianów.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Kształcił się w kolegium papieskim w Braniewie, następnie w Pułtusku, w Ołomuńcu, gdzie uzyskał doktorat z teologii, oraz w Rzymie. Od 1639 przełożony szkoły i klasztoru bazylianów w Chełmie. W latach 1649–1652 administrator, a od 1652 aż do śmierci unicki biskup chełmski. Przez wiele lat był archimandrytą klasztoru bazyliańskiego w Żydyczynie na Wołyniu, a w latach 1661–1666 protoarchimandryta zakonu. Gorliwy obrońca i propagator idei unii Kościoła prawosławnego i rzymskokatolickiego, autor lub współautor nowych projektów unijnych, w latach 1664–1666 reprezentował interesy Kościoła unickiego w Rzymie. W Chełmie utworzył nowicjat bazyliański, w 1680 r. brał udział w lubelskim colloquium amicabile, bezowocnej próbie pojednania unitów i prawosławnych. W latach 80. XVII w. sześć razy zwoływał synody unickiej eparchii (diecezji) chełmskiej, przyczyniając się do odrodzenia życia religijnego, reformy duchowieństwa i umocnienia instytucji kościelnych. Gorliwy propagator kultu Chełmskiej Ikony Matki Bożej, walnie przyczynił się do podniesienia rangi Chełma jako sanktuarium maryjnego o ponadregionalnym znaczeniu. W latach 1664–1666 był delegatem duchowieństwa greckokatolickiego w Rzymie. Pozostawił po sobie kilka dzieł, stanowiących ważne źródło dla dziejów ziemi chełmskiej i Kościoła unickiego w Polsce: historię Chełmskiej Ikony Matki Bożej oraz żywoty św. Jozafata Kuncewicza i Melecjusza Smotryckiego.
Ważniejsze publikacje
[edytuj | edytuj kod]- Phoenix redivivus albo obraz starożytny chełmski Panny i Matki Przenajświętszej sławą cudownych swoich dzieł ożyły..., Zamość 1646.
- Phoenix iterato redivivus albo obraz chełmski Matki Bożej..., Lwów 1653.
- De laborious Unitorum, promotione, propagatione et protectione divina unionis ab initio eius uque ad haec tempora, 1664)
- Cursus vitae et certamen martyrii B. Josaphat Kuncevicii Archiepiscopi Polocensis..., Romae 1665.
- Saulus et Paulus ruthenae unionis sanguine beati Josaphat transformatus sive Meletius Smotricius..., Romae 1666.
- Phoenix tertiato redivivus albo obraz starożytny chełmski Panny i Matki Przenajświętszej [...] po trzecie ożyły, Zamość 1684. wersja online, cz. 1; cz. 2.
- Phoenix tertiato redivivus sive imago longe vetustissima Virginis Matris Chelmensis ..., Zamość 1684.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- A. Kossowski, Biskup chełmski i bełski unicki Jakub Susza a obraz cudowny Matki Boskiej w Chełmie, rkps Bibl. KUL, sygn. 1382.
- І. Назарко, Яків Суша – єпископ холмський (1610-1687), „Analecta OSBM” vol. 13, 1971, s. 22-83.
- Słownik polskich teologów katolickich, red. H. E. Wyczawski, t. 3, Warszawa 1983, s. 232-234.
- R. Kozyrski, Testament Jakuba Suszy, biskupa diecezji chełmskiej obrządku greckokatolickiego w latach 1652-1687, „Rocznik Chełmski” 5(1999), s. 297-303.
- R. Kozyrski, Susza Jakub, w: Polski Słownik Biograficzny, t. 46, z. 188, Warszawa-Kraków 2009, s. 79-82.
- A. Gil, Chełmska diecezja unicka 1596-1810. Dzieje i organizacja, Lublin 2005, s. 83-94.
- W. Pawlak, Jakub Susza - zapomniany świadek i historiograf bitwy pod Beresteczkiem, w: Wojny, bitwy i potyczki w kulturze staropolskiej, red. W. Pawlak, M. Piskała, Warszawa 2011, s. 211-235.
- W. Pawlak, Twórczość Jakuba Susza. Kartka z dziejów literatury unickiej w Rzeczypospolitej XVII wieku, "Tematy i Konteksty", 2014, nr 4 (9), s. 191-202.
- Енциклопедія українознавства. У 10-х т. / Гол. ред. Володимир Кубійович. — Париж; Нью-Йорк: Молоде Життя, 1954—1989.
- Суша А. Дакументальная спадчына Якуба Сушы : да 400 годдзя з дня нараджэння // Здабыткі : дакументальныя помнікі на Беларусі. — Мінск, 2010. — Вып. 12. — С. 32-68.
- R. Kozyrski, Завещание Якова Суши, униатского епископа Холмского (1652-1687), w: Завещания униатских иерархов киевской митрополии XVII-XVIII вв. как пример религиозной культуры общества Речи Посполитой, Ред. А. Гиль, Люблин 2013, s. 75-91.
- R. Kozyrski, Duchowieństwo, kościoły i religia w dokumentach sejmików województwa ruskiego w epoce konfesjonalizacji Rzeczypospolitej Obojga Narodów 1648-1768, Lublin 2013, s. 81, 92, 93, 114, 131, 154, 161, 162, 214, 280.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Jakub Jan Susza – publikacje w bibliotece Polona