Jaszczurnik (ptak)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jaszczurnik
Gampsonyx swainsonii[1]
Vigors, 1825[2]
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd szponiaste
Rodzina jastrzębiowate
Podrodzina kaniuki
Rodzaj Gampsonyx[3]
Vigors, 1825[2]
Gatunek jaszczurnik
Synonimy

Rodzaju:

Gatunku:

  • Gampsonix SwainsoniiLesson, 1826[4]
  • Campsonyx swainsoniiF.P. Penard & A.P. Penard, 1908[5]
Podgatunki
  • G. s. leonae Chubb, 1918[6]
  • G. s. magnus Chubb, 1918[7]
  • G. s. swainsonii Vigors, 1825[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[8]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Jaszczurnik[9] (Gampsonyx swainsonii) – gatunek najmniejszego[10] ptaka drapieżnego z podrodziny kaniuków (Elaninae) w rodzinie jastrzębiowatych (Accipitridae), z podrodziny kaniuków. Jedyny przedstawiciel rodzaju Gampsonyx[9][11].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Jaszczurnik występuje w zależności od podgatunku[12][11]:

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Gampsonyx (Gampsonix, Campsonyx): gr. γαμψονυξ gampsonux, γαμψονυχος gampsonukhos „haczykowaty pazur”, epitet odnoszący się do sępa, od γαμψος gampsos „zakrzywiony”; ονυξ onux, ονυχος onukhos „pazur”[13].
  • swainsonii: William Swainson (1789–1855), angielski przyrodnik, artysta, kolekcjoner[14].
  • leonae: León, zachodnia Nikaragua[15].
  • magnus: łac. magnus „wielki, duży, potężny”[16].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Budowa ciała[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała 20-28 cm, rozpiętość skrzydeł 94-97 cm; masa ciała samca 94-97 g[12]. Samice są średnio 10-20% większe od samców[12]. Obie płci ubarwione są podobnie. Ma łupkowoczarny wierzch ciała, a biały spód. Czoło jest rdzawożółte, policzki pomarańczowe, a sam czubek głowy jest czarny. Na bokach piersi widnieją 2 czarne plamy. Nogawice są natomiast brunatne. Zarówno pod względem wielkości, jak i wyglądu podobny jest do sokoła.

Biotop[edytuj | edytuj kod]

To ptak zamieszkujący przerzedzone lasy tropikalne, stepy, sawanny, które rzadko porastają drzewa.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Poluje na duże owady, płazy, a nawet małe ptaki. Sama nazwa wskazuje na preferowaną zdobycz. Czatowanie na ofiary odbywa się z zasadzki - przyczaja się na gałęzi.

Okres lęgowy[edytuj | edytuj kod]

Toki[edytuj | edytuj kod]

Rytuały i czynności związane z wydawaniem na świat potomstwa powiązane są z porą deszczową, tzn. lęgi wyprowadzane są nim nastanie. Przed rozpoczęciem lęgów samiec w ramach toków popisuje się przed samicą powietrznymi akrobacjami.

Gniazdo[edytuj | edytuj kod]

Położone jest bardzo wysoko, w koronach drzew na wysokości 20-25 metrów. Miejsce lęgowe lokuje w rozwidleniach gałęzi 5 metrów od pnia. Ma kształt miski, a budują je splecione gałązki. Jego rozmiary dochodzą do 10 cm głębokości i 20 cm średnicy.

Wysiadywanie[edytuj | edytuj kod]

Samica składa 2-3 jaja, a potem sama je wysiaduje. Długość siedzenia na jajach nie jest do tej pory dokładnie poznana.

Pisklęta[edytuj | edytuj kod]

Młode opuszczają gniazdo po 35 dniach od wyklucia.

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Gatunek obejmuje międzynarodowa ochrona.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Gampsonyx swainsonii, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c N.A. Vigors. Sketches in Ornithology; or Observations on the leading Affinities of some of the more extensive groups of Birds. On a new genus of Falconidæ. „The Zoological Journal”. 2, s. 69, 1825 (ang.). 
  3. Gampsonyx, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2010-10-02]
  4. a b R.-P. Lesson. Esquisses ornithologiques, etc., sur un genre nouveau des Falconidæ. „Bulletin des Sciences Naturelles et de Géologie”. 7 (83), s. 106, 1826 (ang.). 
  5. a b F.P. Penard & A.P. Penard: De vogels van Guyana (Suriname, Cayenne en Demerara). Cz. 1. Paramaribo: E.P. Penard, 1908, s. 428. (niderl.)
  6. Chubb 1918 ↓, s. 22.
  7. Chubb 1918 ↓, s. 21.
  8. BirdLife International 2016, Gampsonyx swainsonii [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2018 [online], wersja 2017-3 [dostęp 2018-04-11] (ang.).
  9. a b P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Elaninae Blyth, 1851 - kaniuki (Wersja: 2017-12-14). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2018-04-11].
  10. Suborder - Accipitres. WildPro. [dostęp 23 stycznia 2014].
  11. a b F. Gill & D. Donsker: New World vultures, Secretarybird, kites, hawks & eagles (ang.). IOC World Bird List: Version 8.1. [dostęp 2018-04-11].
  12. a b c R.O. Bierregaard, Jr & G.M. Kirwan: Pearl Kite (Gampsonyx swainsonii). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2017. [dostęp 2018-04-11]. (ang.)
  13. Jobling 2018 ↓, s. Gampsonyx.
  14. Jobling 2018 ↓, s. swainsonii.
  15. Jobling 2018 ↓, s. leonae.
  16. Jobling 2018 ↓, s. magnus.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Ch. Chubb. Descriptions of new forms of South and Central American birds. „Bulletin of the British Ornithologists’ Club”. 39, s. 21–22, 1918 (ang.). 
  2. Przemysław Busse: Mały słownik zoologiczny. Ptaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1990, s. 267. ISBN 83-214-0033-4.
  3. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2018. [dostęp 2018-04-11]. (ang.)