Jerzy Pietrkiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jerzy Pietrkiewicz
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 29 września 1916
Fabianki
Data i miejsce śmierci 26 października 2007
Londyn
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura
Ważne dzieła
  • Isolation
  • Inner Circle
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Nagrody

Nagroda Młodych im. Włodzimierza Pietrzaka

Jerzy Pietrkiewicz, ps. Peterkiewicz (ur. 29 września 1916 w Fabiankach – miejscowości w Ziemi dobrzyńskiej, pow. włocławski, zm. 26 października 2007 w Londynie) – polski prozaik, poeta, tłumacz i historyk literatury.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ukończył gimnazjum we Włocławku, studiował w Warszawie. Był związany z grupą warszawskich pisarzy pochodzących ze środowisk wiejskich - „autentystów”. Publikował w pismach „Kuźnia Młodych”, „Okolica Poetów”, „Prosto z Mostu”.

W 1939 r. opuścił kraj i przez Rumunię oraz Francję udał się na emigrację do Wielkiej Brytanii. Tu ukończył uniwersytet w St. Andrews. Doktorat z anglistyki uzyskał w 1947 r. na londyńskim King’s College. W latach 1950-1979 był profesorem i kierownikiem Departamentu Języków i Literatur Słowiańskich na Uniwersytecie Londyńskim, gdzie wykładał literaturę polską. Za jego najważniejsze dzieło naukowe uchodzi praca Literatura polska w perspektywie europejskiej (1986 r.).

W latach 80. XX w. zaczęły się ukazywać w Polsce tłumaczenia niektórych jego angielskojęzycznych powieści, oraz wiersze. Od tego czasu publikował też swoje teksty w takich czasopismach, jak: „Pamiętnik Literacki”, „Inspiracje”, „Regiony”, „Poezja”, „Gazeta Niedzielna”, „Przekrój”, „Słowo”, „Przegląd Katolicki”, „Odra”.

Przyjaźnił się z księdzem Janem Twardowskim i Karolem Wojtyłą.

Zmarł w Londynie w 2007 r. Został pochowany w Polsce w dwóch miejscach: pierwsza urna z prochami spoczęła w grobie rodzinnym w Szpetalu Górnym, druga w miejscowości Skępe - obie w woj. kujawsko-pomorskim. Jest patronem Publicznej Szkoły Podstawowej w Fabiankach[1], oraz Ośrodka Kultury Dobrzyńskiej w Rypinie. Jego imieniem została również nazwana biblioteka w Zespole Szkół Katolickich imienia księdza Jana Długosza we Włocławku. W 2007 r. uhonorowany został tytułem "Honorowy Członek Dobrzyńskiego Towarzystwa Naukowego w Rypinie"[2].

Nieznany szerzej i niedoceniany w Polsce - zarówno w czasach PRL (jako twórca emigracyjny z antykomunistycznymi poglądami) jak i współcześnie. Określany przez znawców jako „Drugi po Conradzie mistrz słowa angielskiego i polskiego[3].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Zadebiutował w wieku 19 lat tomikiem Wiersze o dzieciństwie (1935 r.). Rok później ukazał się, tematycznie związany z debiutem, poemat Prowincja. Pierwszy okres jego twórczości to wiersze i poematy, głównie o tematyce religijnej i egzystencjalnej (wybór Kula magiczna 1980).

Po 1939 r. napisał m.in. Szarżę pod Kutnem czy zbiór opowiadań Umarli nie są bezbronni.

Jest autorem ośmiu powieści w języku angielskim, publikowanych pod pseudonimem Peterkiewicz od 1953 r. Już w pierwszej - The knotted cord (Sznur z węzłami z 1953 r.) - zaprezentował typ wyobraźni chłopskiej i zarazem polskiej. Jej tematyka to dzieciństwo autora, dom rodzinny, wieś i ojczyzna. Za jedną z najważniejszych uznawana jest powieść Isolation (Odosobnienie z 1959 r.), W języku angielskim opublikował także autobiografię i szereg opracowań krytycznoliterackich.

Tłumaczył poezję polską na język angielski i angielską na polski (Antologia liryki angielskiej 1300-1950). Był jedynym tłumaczem na świecie oficjalnie upoważnionym do przekładu poezji Karola Wojtyły na język angielski.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Beletrystyka opublikowana po raz pierwszy w języku polskim:

  • Wiersze o dzieciństwie (wiersze), 1935
  • Prowincja (poemat), 1936
  • Po chłopsku (powieść), 1941
  • Pokarm cierpki (wiersze), Londyn: nakł. Myśli Polskiej 1943
  • Pogrzeb Europy, 1946
  • Piąty poemat, 1950
  • Poematy londyńskie i wiersze przedwojenne (wiersze), Paryż: Instytut Literacki 1965
  • Kula magiczna (wybór wierszy), 1980
  • Poezje wybrane, Warszawa 1986
  • Modlitwy intelektu (wybór wierszy), Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax” 1988
  • Wiersze dobrzyńskie, Warszawa: Civitas Christiana 1994
  • Słowa są bez poręczy (wiersze), Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax” 1998

Inne publikacje w języku polskim (w tym przełożone z angielskiego - bez powieści):

  • Literatura polska w perspektywie europejskiej: studia i rozprawy [przeł. Anna Olszewska-Marcinkiewicz i Ignacy Sieradzki; wyb. i oprac. Jerzy Starnawski], Państwowy Instytut Wydawniczy 1986.
  • Polish Prose and Verse (antologia tekstów w języku polskim przeznaczona dla celów akademickich na anglojęzycznych uniwersytetach), London: The Athlone Press 1956.
  • Antologia liryki angielskiej: 1300-1950 (tłumaczenie), Londyn: Katolicki Ośrodek Wydawniczy Veritas 1958, [wyd. 1 krajowe] Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax” 1987
  • Proroctwo mesjaniczne: rzecz do ponownego rozważenia [przeł. Alicja H. Moskalowa], London: School of Slavonic and East European Studies 1991
  • Małe ojczyzny na mapie czasu, Warszawa; Londyn: Prowincjonalna Oficyna Wydawnicza 2001
  • Dla pokrzepienia mózgów: szkice literackie z lat 1940-1948, Toruń: Wydawnictwo UMK 2002
  • Druga strona milczenia: poeta u krańców mowy [przeł. Jan Jackowicz], Warszawa: Agawa 2002.
  • Sami swoi: zdarzyło się w czasie żniw, Toruń: Archiwum Emigracji: Uniwersytet Mikołaja Kopernika 2003.

Powieści opublikowane po raz pierwszy w języku angielskim:

  • The knotted cord (powieść), 1953 wyd. polskie Sznur z węzłami, Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax” 2005
  • Future to Let (powieść), 1958
  • Isolation (powieść), 1959 wyd. polskie Odosobnienie: powieść w pięciu aktach, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1990
  • The Quick and the dead (powieść), 1961 wyd. polskie Gdy opadają łuski ciała: powieść, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1986
  • My Left Side (powieść), 1963 wyd. polskie Anioł ognisty, mój anioł lewy, Lublin: Norbertinum, Warszawa: Mart 1993
  • Inner Circle (powieść), 1966 wyd. polskie Wewnętrzne koło, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1988
  • Green flows the Bile (powieść), 1969

Inne publikacje w języku angielskim:

  • Five Centuries of Polish Poetry (przekład), 1960
  • Polish Literature in its European Context, London: School of Slavonic and East European Studies 1962
  • The Other Side of the Silence (krytyka literacka), 1970
  • The Third Adam (praca o mariawitach), 1975
  • Easter vigil and other poems (przekład poezji Karola Wojtyły), New York: Random House 1979
  • Collected poems (przekład poezji Karola Wojtyły), 1982
  • In the scales of fate: an autobiography (autobiografia), London; New York: Marion Boyars 1993.
  • Metropolitan idyll, London: Poets and Painters Press 1997
  • Poems, letters, drawings" (przekład poezji Cypriana Norwida we współp. z Christine Brooke-Rose i Burns Singer), Manchester: Carcanet 2000
  • Roman triptych: meditations (przekład: Jan Paweł II Tryptyk rzymski: medytacje), Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2003.
  • Polish literature from the European perspective: studies and treaties (we współp. z Krystyną Kujawińską-Courtney i in.), Łódź: Łódzkie Towarzystwo Naukowe 2006


Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mirosław Krajewski Koryfeusz dobrej ziemi; Rypin 2008, ​ISBN 978-83-88702-36-8​.
  • B. Czarnecka, J. Kryszak (red.) Jerzy Pietrkiewicz. Inna wersja emigracji. Materiały Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej 11-12 maja 2000 roku w Toruniu, Toruń 2000
  • Monika Karolczuk-Kędzierska (red.) Wielka Encyklopedia Polski, Kraków 2004; Tom II, s. 945
  • dokładna data urodzenia
  • Blog prof. Mirosława Krajewskiego

Przypisy[edytuj | edytuj kod]