Szpetal Górny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Szpetal Górny
Kościół pw. św. Józefa
Kościół pw. św. Józefa
Państwo  Polska
Województwo kujawsko-pomorskie
Powiat włocławski
Gmina Fabianki
Liczba ludności (2014) 2269[1]
Strefa numeracyjna 54
Kod pocztowy 87-811[2]
Tablice rejestracyjne CWL
SIMC 0862747
Położenie na mapie gminy Fabianki
Mapa lokalizacyjna gminy Fabianki
Szpetal Górny
Szpetal Górny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szpetal Górny
Szpetal Górny
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Szpetal Górny
Szpetal Górny
Położenie na mapie powiatu włocławskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu włocławskiego
Szpetal Górny
Szpetal Górny
52°40′59,8800″N 19°06′00,0000″E/52,683300 19,100000

Szpetal Górnyduża wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie włocławskim, w gminie Fabianki granicząca bezpośrednio z Włocławkiem.

W latach 1973–1975 miejscowość była siedzibą gminy Szpetal Górny. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa włocławskiego.

Dawne nazwy[edytuj | edytuj kod]

  • Szpital
  • Spetal
  • Spethal
  • Szpital
  • Szpetal (obecna).

Część wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Szpetal Górny[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
1033964 Droga do Kulin część wsi
1033987 Ignackowo część wsi
1034001 Krępiny część wsi
1034024 Marianka część wsi
1034030 Odłogi część wsi
1034165 Stanisławowo część wsi
0862753 Szpetal Górny-Kolonia część wsi

Historia[edytuj | edytuj kod]

Około 1240 r. z fundacji Boguszy z rodu Doliwów, wojewody mazowieckiego, w Szpetalu powstał klasztor cysterski i szpital pod wezwaniem św. Gotarda.

W 1329 r. ziemia dobrzyńska, gdzie leżały osady Szpetal Dolny i Szpetal Górny, została zdobyta przez Krzyżaków, następnie na mocy pokoju kaliskiego (1343) wróciła do Polski. Pod koniec XIV w. Władysław Opolczyk sprzedał ziemię dobrzyńską Krzyżakom. Do końca XIV wieku Szpetal Górny stanowił dobra zamku w Bobrownikach. Na mocy ugody w Raciążku (1404) ziemię dobrzyńską wykupiono z rąk krzyżackich i przekazano Polsce.

Jako pierwszy właściciel Szpetala Górnego w XVI wieku wymieniany jest Stanisław Chodorąski vel Chodowski vel Chodorkowski herbu Leszczyc, który posiadał tu murowany dwór obronny[5]. Na początku XVIII wieku dobra ziemskie Szpital Górny i Szpital Dolny stanowiły własność Kazimierza Rutkowskiego, który przywilejem z 16 marca 1702 r. otrzymał od króla Augusta II w wieczyste posiadanie przewóz przez Wisłę od dóbr swoich Szpital Dolny i Górny do miasta Włocławka.

Marian Rutkowski odziedziczył Szpetal Górny, Szpetal Dolny, Kulin, Suszyce, Skórzno, Krojczyn. Kościół został wzniesiony w 1806 r. staraniem dziedzica. Świątynia została zlokalizowana naprzeciw nie istniejącej już siedziby fundatora. W 1824 r. następuje utrata praw przewozu na Wiśle. W 1850 r. w drodze działów rodzinnych Ignacy Rutkowski syn Mariana nabywa dobra Szpital Górny i Dolny. W 1869 r. Artur Rutkowski kupuje dobra swojego ojca Ignacego. W 1886 r. majątek dziedziczy po śmierci Artura syn Zdzisław Artur Rutkowski.

Zdzisław Rutkowski w pierwszych latach XX wieku buduje nowy dwór w części centralnej parku na osi kościoła. W pierwszych latach trzydziestych XX wieku A. Rutkowski sprowadza od ks. Radziwiłła z Wołynia ogrodnika Michała Malinowskiego. W tym czasie park uległ przebudowie. Przesadzono drzewa i dokonano nowych nasadzeń. Drzewa, krzewy i kwiaty sprowadzano z Berlina. W rejonie dworu, który stał na polanie znajdowały się klomby kwiatowe i rozarium. Między stajnią a dworem znajdował się tzw. „ogródek francuski”, gdzie uprawiano winną latorośl oraz znajdował się budynek do przechowywania owoców i warzyw. Główne wejście do parku znajdowało się od strony południowej obok wejścia na teren zabudowy folwarcznej. Z dworu do kościoła wiodła „Aleja Kasztanowa”, po których to drzewach nie ma śladu. Wzdłuż północno-wschodniej granicy przebiegała aleja o szpalerze jesionów, wzdłuż szosy koło kościoła aleja obsadzona była lipami. Część wschodnia, poza terenem parkowym zabudowana była czworakami i ośmiorakami stanowiącymi mieszkania służby dworskiej i pracowników folwarcznych.

W czasie okupacji niemieckiej majątek został zarekwirowany przez najeźdźcę, we dworze zamieszkał komisarz niemiecki na okręg lipnowski. W czasie ucieczki Niemców spalone zostały dwór, spichlerze i stodoła. Po wyzwoleniu majątek uległ rozparcelowaniu, ogród i park przez kilka lat były dzierżawione przez Michała i Helenę Malinowskich.

W 1954 r. Szpetal Górny stał się siedzibą gromadzkiej rady narodowej, rok później gromadę tę włączono do powiatu włocławskiego. W 1972 r. powstała gmina w Szpetalu Górnym, którą w 1979 roku przemianowano na gminę Fabianki[6].

31 grudnia 2014 roku we wsi zameldowanych było 2269 osób[1].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru zabytków NID[7] na listę zabytków wpisane są:

  • zespół kościoła parafialnego pw. św. Józefa, 1808-1809, nr rej.: A/481/1-3 z 25.03.1994:
    • kościół
    • kostnica
    • ogrodzenie z bramą
  • zespół dworski, poł. XIX w., nr rej.: 280/91 z 16.04.1991:
    • dwór obronny, później lamus, XVI/XVII, XVIII–XIX
    • park, 2 poł. XIX w.
    • stajnia z wozownią
    • budynek inwentarski, obecnie magazyn, 1885.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Urodzeni w Szpetalu[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b administrator strony: Demografia. oficjalna strona internetowa Urzędu Gminy Fabianki. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-01)].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. GUS. Rejestr TERYT
  5. Leszek Kajzer, „Zamek w Sadłowie”, Rypin 2004, s.270
  6. Informacje o Szpetalu Górnym zostały zaczerpnięte z artykułu opublikowanego na stronie Publicznej Szkoły Podstawowej w Szpetalu Górnym im. Kazimierza III Wielkiego.
  7. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo kujawsko-pomorskie. 2018-09-30. s. 114. [dostęp 2016-02-28].
  8. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-09].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]