Jerzy Staniszkis

Jerzy Staniszkis
Data i miejsce urodzenia	23 listopada 1914 ; Kutno
Data i miejsce śmierci	17 marca 2009 ; Warszawa
Miejsce spoczynku	Cmentarz ewangelicko-reformowany w Warszawie
Zawód, zajęcie	architekt
Narodowość	polska
Rodzice	Witold Teofil
Krewni i powinowaci	Witold Wincenty, Olgierd (bracia)
	Odznaczenia

Jerzy Staniszkis (ur. 23 listopada 1914 w Kutnie, zm. 17 marca 2009 w Warszawie) – polski inżynier architekt, grafik.

Dzieciństwo i edukacja

Był synem Witolda Teofila Staniszkisa (1880–1941) i Wandy Korwin-Piotrowskich (1887–1977), bratem Witolda Wincentego (1908-2008) i Olgierda Justyna (1910-2006)^[1].

Ukończył I Państwowe Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego w Warszawie^[2] (1933)^[3] i Politechnikę Warszawską (1945 – po przerwie wojennej), gdzie był uczniem Bohdana Pniewskiego^[2].

Harcerz 23 WDHiZ „Pomarańczarnia”. Należał do Korporacji Akademickiej Sarmatia^[4] oraz Stowarzyszenia Filistrów Polskich Korporacji Akademickich.

II wojna światowa

W kampanii wrześniowej podporucznik 3 Pułku Szwoleżerów Mazowieckich, brał udział w obronie Modlina i bitwie pod Kockiem^[4]. W październiku 1939 dostał się do niewoli i pozostałe lata wojny spędził w obozach jenieckich w Weilburgu, Ostenrode oraz od jesieni 1940 w Woldenbergu^[5.1]. Jeden z organizatorów i uczestnik „Olimpiady za drutami” zorganizowanej w 1944 w Woldenbergu^[2].

Praca naukowa

W lutym 1945 powrócił do Warszawy i przez kilka lat pracował w Biurze Odbudowy Stolicy^[6.1], Biurze Urbanistycznym Warszawy oraz Pracowniach Budownictwa Przemysłowego i w Miastoprojekcie Stolica. W tym okresie współtworzył scenografię wystawy „Warszawa oskarża”, a także plakat do niej oraz kolejne, m.in. dla Muzeum Narodowego^[2]. Asystent (1946–1950) na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. W 1950 r. został profesorem Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych w Poznaniu^[4]. W okres socrealizmu zajmował się architekturą wystawienniczą, tworząc m.in. nowatorskie systemy do konstrukcji stelaży i mebli wystawowych. I jako ekspert w tej dziedzinie w 1960 wyjechał do Iraku, gdzie podjął pracę na Uniwersytecie Bagdadzkim^[2], a w latach 1962–1987 był profesorem na Wydziale Architektury Uniwersytetu Detroit^[4]. Do Polski wrócił w roku 1993^[2] i zamieszkał z żoną Marią Elżbietą na warszawskim Ursynowie w sąsiedztwie Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. Mając 83 lata wygrał konkurs i zaprojektował Pomnik Armii Krajowej i Polskiego Państwa Podziemnego w Warszawie^[2].

Rodzina

Jego żoną była Maria Elżbieta z Szyllerów (1920–1999, córka Hanny, wnuczka Heleny Skłodowskiej-Szalay 1866–1961)^[1], z którą miał syna Jana (ur. 1947) i córkę Hannę (ur. 1948)^[5.2].

Zmarł w Warszawie 17 marca 2009 i został pochowany w grobie rodzinnym na Cmentarzu ewangelicko-reformowanym przy ul. Żytniej w Warszawie (W-II-11)^[7].

Odznaczenia

Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1951)^[8],
Złotym Złoty Krzyż Zasługi (1954)^[9],
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (27 września 2009), odznaczony pośmiertnie za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, za osiągnięcia w pracy zawodowej na rzecz przestrzennego kształtowania środowiska^[10],
Krzyż Walecznych (czterokrotnie)^[2],
Złoty Krzyż Węgierski^[4].

Upamiętnienie

Od 2015 roku podczas Warszawskich Dni Kawaleryjskich organizowane są zawody w skokach przez przeszkody, noszą nazwę Memoriał Rotmistrza Jerzyego Staniszkisa, w 2017 poszerzono formułę memoriału o konkurs militari klasy LL i zmieniono nazwę na Memoriał rtm. Jerzego i Olgierda Staniszkisów^[6.2].

Zobacz też

Parasol – nieistniejący pawilon MTP zaprojektowany przez Jerzego Staniszkisa

Przypisy

1 2 Jerzy Staniszkis. sejm-wielki.pl. [dostęp 2018-06-24].
1 2 3 4 5 6 7 8 Muzeum Plakatu poleca: Jerzy Staniszkis. Architekt. postermuseum.pl. [dostęp 2018-06-24].
↑ Edmund Kujawski (red.), Witold Grabski (red.): „Pochodem idziemy...” Dzieje i legenda Szkoły im. Stefana Batorego w Warszawie. Warszawa: Stowarzyszenie Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego w Warszawie, 2003, s. 307. ISBN 83-06-02325-0.
1 2 3 4 5 Jerzy Staniszkis. sarmatia.pl. [dostęp 2018-06-24].
Hanna Karczewska (oprac): Jerzy Staniszkis (1914–2009). W: Andrzej Pazda (red.): Woldenberczycy - bliscy i znani: żołnierze Września 1939 i Powstania Warszawskiego. T. 2. Poznań: Stowarzyszenie Woldenberczyków, 2025. ISBN 978-83-945881-2-0.
1. ↑ S. 123.
2. ↑ S. 124.
Magdalena Stopa: Jerzy Staniszkis architekt. Warszawa: Salix Alba, 2018. ISBN 978-83-942928-2-9.
1. ↑ S. 78.
2. ↑ S. 233.
↑ Jerzy Staniszkis. polski-cmentarz.pl. [dostęp 2018-06-24].
↑ M.P. z 1951 r. Nr 33, poz. 402.
↑ M.P. z 1954 r. Nr 105, poz. 1376.
↑ Odznaczenia w 70. rocznicę powstania Polskiego Państwa Podziemnego. prezydent.pl, 2009-09-27. [dostęp 2018-06-24].

[sejm-1] 1 2 Jerzy Staniszkis. sejm-wielki.pl. [dostęp 2018-06-24].

[postermuseum-2] 1 2 3 4 5 6 7 8 Muzeum Plakatu poleca: Jerzy Staniszkis. Architekt. postermuseum.pl. [dostęp 2018-06-24].

[3] Edmund Kujawski (red.), Witold Grabski (red.): „Pochodem idziemy...” Dzieje i legenda Szkoły im. Stefana Batorego w Warszawie. Warszawa: Stowarzyszenie Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego w Warszawie, 2003, s. 307. ISBN 83-06-02325-0.

[sarmatia-4] 1 2 3 4 5 Jerzy Staniszkis. sarmatia.pl. [dostęp 2018-06-24].

[Karczewska(oprac)2025-5] Hanna Karczewska (oprac): Jerzy Staniszkis (1914–2009). W: Andrzej Pazda (red.): Woldenberczycy - bliscy i znani: żołnierze Września 1939 i Powstania Warszawskiego. T. 2. Poznań: Stowarzyszenie Woldenberczyków, 2025. ISBN 978-83-945881-2-0.
↑ S. 123.

↑ S. 124.

[6] S. 123.

[9] S. 124.

[Stopa2018-7] Magdalena Stopa: Jerzy Staniszkis architekt. Warszawa: Salix Alba, 2018. ISBN 978-83-942928-2-9.
↑ S. 78.

↑ S. 233.

[8] S. 78.

[14] S. 233.

[10] Jerzy Staniszkis. polski-cmentarz.pl. [dostęp 2018-06-24].

[11] M.P. z 1951 r. Nr 33, poz. 402.

[12] M.P. z 1954 r. Nr 105, poz. 1376.

[13] Odznaczenia w 70. rocznicę powstania Polskiego Państwa Podziemnego. prezydent.pl, 2009-09-27. [dostęp 2018-06-24].

[6] S. 123.

[9] S. 124.

[8] S. 78.

[14] S. 233.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5.1]

[6.1]

[5.2]

[7]

[8]

[9]

[10]

[6.2]