Biuro Odbudowy Stolicy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Biuro Odbudowy Stolicy
Ilustracja
Państwo  Polska
Rok założenia 1945
Rok likwidacji 1951
Prezes Roman Piotrowski
Adres ul. Chocimska 33
brak współrzędnych
Kamienica przy ul. Chocimskiej 33 zajmowana w latach 1945–1951 przez Biuro Odbudowy Stolicy
Tablica informacyjna BOS w Centrum Interpretacji Zabytku w Warszawie
Gmerk BOS na ścianie budynku przy ul. Katowickiej 8a

Biuro Odbudowy Stolicy (BOS) – instytucja powołana w 1945 dekretem Krajowej Rady Narodowej w celu odbudowy Warszawy zniszczonej w czasie II wojny światowej.

Biuro Odbudowy Stolicy powstało z przekształcenia Biura Organizacji Odbudowy Warszawy powołanego 22 stycznia 1945 przez prezydenta miasta Mariana Spychalskiego, kierowanego przez m.in. Jana Zachwatowicza i Piotra Biegańskiego[1].

Siedziba[edytuj]

Pierwsza siedziba BOS znajdowała się w Kamienicy Ludwika Tarnowskiego (Spółdzielczego Stowarzyszenia Mieszkaniowego Ministerstwa Robót Publicznych) przy ul. Kowelskiej 4 na Nowej Pradze. W lutym 1945 sekretariat BOS został przeniesiony do kamienicy przy ul. Chocimskiej 33[2]. BOS wykorzystywało także m.in. ocalałe pawilony Szpitala Ujazdowskiego.

Duża grupa pracowników Biura wraz z rodzinami mieszkała na osiedlu domków fińskich na Jazdowie.

Działalność[edytuj]

Kierownikiem Biura został Roman Piotrowski, a jego zastępcami – Józef Sigalin oraz Witold Plapis[3]. W 1945 w skład BOS wchodziły następujące wydziały[4]:

  • Wydział Urbanistyki
  • Wydział Architektury i Inżynierii
  • Wydział Architektury Zabytkowej
  • Wydział Inżynierii
  • Wydział Planowania Gospodarczego
  • Wydział Propagandy
  • Wydział Zleceń
  • Wydział Nadzoru
  • Wydział Pomiarów
  • Wydział Administracyjno-Gospodarczy
  • Samodzielny Dział Personalny
  • Samodzielny Dział Kontroli
  • Sekretariat Generalny

W lipcu 1945 BOS zatrudniało ok. 1500 osób – architektów, urbanistów, inżynierów różnych specjalności, ekonomistów i prawników[5].

Wydziałowi Architektury Zabytkowej (WAZ) należy zawdzięczać odbudowę Starego i Nowego Miasta, Traktu Królewskiego i Łazienek. Przy odbudowie miasta kierowano się także zachowanymi panoramami miasta i pejzażami (m.in. Canaletta). Pracownikami WAZ byli m.in. Jan Zachwatowicz i Piotr Biegański.

Biuro Odbudowy Stolicy było współorganizatorem wystawy „Warszawa oskarża”, otwartej 3 maja 1945 w Muzeum Narodowym w Warszawie[6].

W latach 1947–1949 zrealizowano Trasę W-Z z tunelem przebitym pod ul. Miodową i Krakowskim Przedmieściem. Do 1952 odbudowano Stare Miasto, Krakowskie Przedmieście i Nowy Świat, a także części ulic Miodowej, Długiej i Senatorskiej oraz placów Teatralnego i Bankowego – jednak niekonsekwentnie, częściowo i w luźny sposób nawiązując do przedwojennej zabudowy, czasami nawet w dość poważnym stopniu zmieniając ich przedwojenny charakter.

W pracach BOS wykorzystano szereg propozycji urbanistycznych zawartych w przedwojennym projekcie generalnym rozwoju Warszawy, który w 1937 otrzymał złoty medal na wystawie światowej „Sztuka i technika w życiu codziennym” w Paryżu. Biuro zajmowało się także zabezpieczaniem istniejącej zabudowy miasta, w tym trzykrotną szczegółową inwentaryzacją stanu zabudowy.

Odbudowę wspierał cały kraj – do końca 1948 na Społeczny Fundusz Odbudowy Stolicy wpłynęło 3,4 mld zł. W ramach BOS powołano do życia tygodnik „Skarpa Warszawska”, przekształcony później w „Stolicę”[7].

Biuro Odbudowy Stolicy zostało zlikwidowane w 1951 na mocy Rozporządzenia Rady Ministrów z 6 września 1950[8].

Ze względu na ogrom zniszczeń w Warszawie skrót BOS rozszyfrowywano także żartobliwie jako Boże Odbuduj Stolicę[9].

Akta Biura Odbudowy Stolicy przechowywane są w Archiwum Państwowym m.st. Warszawy, gdzie stanowią jeden z najcenniejszych zbiorów materiałów archiwalnych[10]. Obecnie trwa ich digitalizacja[11]. Zbiór składa się z 14 679 teczek zawierających mapy, plany, projekty, zapiski inwentaryzacyjne i zdjęcia z lat 1945–1953. Jest unikatowym zapisem skali zniszczeń miasta podczas II wojny światowej i jego odbudowy, nie mającej precedensu w całej powojennej Europie. Zniszczone zabytki odtwarzano wbrew ówczesnej doktrynie konserwatorskiej, nie zalecającej rekonstrukcji obiektów historycznych. W 2011 akta BOS wraz z 44 archiwaliami z innych krajów wpisano na listę Pamięć Świata prowadzoną przez UNESCO[12][13].

Kontrowersje[edytuj]

Duże kontrowersje budzą niektóre działania Wydziału Urbanistyki BOS – wiele kamienic, które przetrwały wojnę, zostało z nakazu BOS-u zniszczonych (choć często wymiany wymagały tylko spalone dachy i stropy). W ten sposób zniszczona została duża część zabudowy m.in. ulic Chłodnej, Elektoralnej, Ogrodowej, Granicznej, Leszna, Wolskiej i Marszałkowskiej[14]. Znane są też przykłady ideologicznego niszczenia elewacji budynków i skuwania rzeźb pod pretekstem ich „porządkowania”, „unowocześniania” oraz „pozbywania się wątpliwej jakości ozdób”[15].

Upamiętnienie[edytuj]

  • 14 lutego 1985 na frontowej ścianie kamienicy przy ul. Chocimskiej 33 odsłonięto tablicę pamiątkową o treści: W tym budynku 14 lutego 1945 roku rozpoczął pracę BOS Biuro Odbudowy Stolicy[16].

Przypisy

  1. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 70. ISBN 83-01-08836-2.
  2. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom II: Canaletta–Długosza. Warszawa: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, 1996, s. 82. ISBN 83-9066291-4.
  3. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1975, s. 54.
  4. Józef Sigalin: Warszawa 1944–1980. Z archiwum architekta. Tom 1. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986, s. 74–75. ISBN 83-06-01187-2.
  5. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 70. ISBN 83-01-08836-2.
  6. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 928. ISBN 83-01-08836-2.
  7. Zygmunt Skibiniewski. Urbanistyczne prace BOS. „Stolica”. Nr 6 (1677) (10 lutego 1980), s. 4. WWP RSW "Prasa Książka Ruch". 
  8. Rozporządzenie Rady Ministrów z 6 września 1950 r. w sprawie zniesienia Biura Odbudowy Stolicy. Dz.U. z 1950 r. Nr 42, poz. 375
  9. Ludzie odbudowy. BOS, czyli „Boże odbuduj Stolicę”. „Stolica”. 3, s. 18, 17 stycznia 1960. 
  10. O Archiwum Biura Odbudowy Stolicy. „Krajobraz Warszawski”. 2011 (124), październik 2011. Warszawa: Biuro Architektury i Planowania Przestrzennego Urzędu m.st. Warszawy. ISSN 1427-907X. 
  11. Weronika Słodkowska. Digitalizacja akt powojennej stolicy. „Polska The Times”, 2010-02-16. 
  12. Tomasz Urzykowski: Dokumenty z odbudowy Warszawy dziedzictwem ludzkości. W: Gazeta Stołeczna [on-line]. 2011-06-10. [dostęp 2011-06-14].
  13. Archive of Warsaw Reconstruction Office. W: Memory of the World [on-line]. UNESCO, 2011. [dostęp 2011-06-14].
  14. Artur Bojarski: Z kilofem na kariatydę. Jak nie odbudowano Warszawy. Warszawa: Książka i Wiedza, 2013, s. 12–30. ISBN 978-83-05-13623-5.
  15. Artur Bojarski: Z kilofem na kariatydę. Jak nie odbudowano Warszawy. Warszawa: Książka i Wiedza, 2013, s. 135–158. ISBN 978-83-05-13623-5.
  16. Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w.. Warszawa: Argraf, 2004, s. 47. ISBN 83-912463-4-5.

Bibliografia[edytuj]

  • Straty Warszawy 1939–1945: raport. Warszawa: Miasto Stołeczne Warszawa, 2005, s. 642–667. ISBN 83-922369-7-1.

Linki zewnętrzne[edytuj]