Juliusz Saturnin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Julisz Saturnin
Sextus Iulius Saturninus
Ilustracja
Rzadki aureus Saturnina z legendą IMP C IVL SATVRNINVS AVG na awersie i VICTORIAE AVG na rewersie oraz wyobrażeniem Wiktorii
Cesarz rzymski
Okres 280 lub 281
Dane biograficzne
Data śmierci 280 lub 281
Przyczyna śmierci zamordowany przez żołnierzy

Juliusz Saturnin (Sextus lub Gaius Iulius Saturninus[1]) (? – zm. 280/281[2] w Apamei) – rzymski uzurpator; dowódca wojsk Probusa na Wschodzie, proklamowany cesarzem w wyniku lokalnej rebelii.

Życie i działalność[edytuj | edytuj kod]

Brak pewności co do jego rzeczywistego pochodzenia: mógł być pochodzenia galijskiego albo mauretańskiego[3][a]. Według Flawiusza Wopiskusa otrzymał staranne wykształcenie – „w Afryce bowiem poświęcał się retoryce, a w Rzymie uczęszczał do szkół dla nauczycieli”[4].

W czasach Aureliana znany już jako wybitny wódz, któremu cesarz powierzył pieczę nad wschodnią granicą cesarstwa wraz z tytułem dux limitis Orientalis[5]. Najpewniej jego wysoki prestiż spowodował, iż cesarz zdecydowanie odseparował go od Egiptu, wciąż mającego niezwykłe znaczenie polityczne jako ważne źródło zaopatrzenia w żywność. Był zaufanym cesarza Probusa, który prawdopodobnie w 279 powierzył mu namiestnictwo Syrii, m.in. z zadaniem odbudowania zniszczonej przez trzęsienie ziemi Antiochii[5][3] (por. Euzebiusz z Cezarei, Kronika I, 723). Przypuszczalnie po odejściu Probusa z Bliskiego Wschodu do Europy, na granicę nadreńską, został przez niespokojne elementy w Aleksandrii (cywilów i wojsko) ogłoszony cesarzem. Nie chcąc okazać nielojalności wobec Probusa, uszedł z Aleksandrii do Palestyny. Jednakże po pewnym czasie (zapewne w 280 lub 281), wobec przymusowej dłuższej obecności cesarza w Galii i jego zaabsorbowania tamtejszymi wydarzeniami (bunty Prokulusa i Bonosusa) – jako namiestnika obszaru syryjskiego żołnierze powtórnie (przypuszczalnie w szczególnej sytuacji) obwołali go cesarzem. Choć początkowo wzbraniał się przed tym, w końcu (być może dla osobistego bezpieczeństwa) uległ godząc się przyjąć tytuł augusta.

Nieznany jest rzeczywisty zasięg jego władzy – źródło mówi ogólnie o zagarnięciu władzy na Wschodzie[6]. Ostatecznie oblężony przez wojska Probusa w Apamei, został tam zamordowany przez własnych żołnierzy[3][7].

Jego tożsamość i uzurpację wiarygodnie poświadcza złoty aureus typu Victoriae Aug[ugusti][8] (charakterystycznego dla uzurpatorów III wieku)[b].

Nie należy go mylić z Saturninem – uzurpatorem z czasów Galiena, wymienianym przez Historia Augusta (Trzydziestu pretendentów 23) jako „optimus ducum Gallieni temporis”.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Pochodzenie od Galów przypisuje mu Historia Augusta (Firmus, Saturninus, Prokulus i Bonosus 7,1), rodowód afrykański (mauretański) – Zosimos (Nowa historia I 66,1) i późniejszy Zonaras (Skrót historii XII 29).
  2. RIC 591; zachowany w 2 egzemplarzach – w londyńskim British Museum oraz w pewnej nowojorskiej kolekcji (Ralph B. Kankelfitz: Römische Münzen von Pompejus bis Romulus, Augsburg 1996, s. 394.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kaczanowicz 1985 ↓, s. 47.
  2. Kaczanowicz 1997 ↓, s. 75.
  3. a b c Lippold 1979 ↓.
  4. Historia Augusta ↓, Firmus, Saturninus, Prokulus, Bonosus 10.
  5. a b Kienast 1996 ↓, s. 253.
  6. Historia Augusta ↓, Probus 18,4.
  7. Kaczanowicz 1997 ↓, s. 40.
  8. P.H. Webb: Roman Imperial Coinage, t. V, cz. 2. London: Spink & Son, 2003, s. 574.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

 Wykaz literatury uzupełniającej: Juliusz Saturnin.