Juraj Križanić

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Juraj Križanić
Prekursor panslawizmu
Data urodzenia 1618
Data śmierci 12 września 1683
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat

Juraj Križanić (ur. ok. 1618, zm. 12 września 1683) – chorwacki szlachcic, kapłan katolicki, misjonarz, uważany za prekursora panslawizmu.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie drobnoszlacheckiej. W wieku około 15 lat zaczął przygotowywać się do wstąpienia w stan duchowny. Ukończył gimnazjum w Zagrzebiu, studiował w Wiedniu, Bolonii i Rzymie. Następnie pracował w Papieskiej Świętej Kongregacji Kościoła Katolickiego do spraw Rozkrzewiania Wiary.

W 1647 roku przybył do Moskwy, gdzie promował idee unii religijnej, co zostało jednak odebrane jako promocja konwertyzmu. Wrócił do Rosji w 1659 roku, tym razem promując ideę zjednoczenia Słowian pod berłem carskim.

W 1661 roku został zesłany do Tobolska, gdzie spędził kilkanaście lat. W tym czasie napisał kilka prac z dziedziny lingwistyki i teorii polityki. Największym jego dziełem pozostaje Grammaticzno iskazanije, w którym wyłożył gramatykę opracowanego przez siebie języka ogólnosłowiańskiego. Za jego pomocą napisał Rozmowy o rządzie (znane także jako Politika), gdzie propagował królewski absolutyzm oraz koncepcję unii wszechsłowiańskiej pod przywództwem cara Moskwy.

Powrócił z zesłania w 1676 roku, odnajdując schronienie u wileńskich dominikanów. Następnie wziął udział w wyprawie Jana III Sobieskiego i zginął podczas niej w bitwie wiedeńskiej.

W pamięci zbiorowej[edytuj | edytuj kod]

Idee polityczne Križanicia nie miały większego wpływu na rzeczywistość. Fragmenty jego Rozmów o rządzie zostały opublikowane w połowie XIX wieku, a dopiero sto lat później ukazało się ono w całości.

W 250. rocznicę jego śmierci Stowarzyszenie Młodych Słowian wmurowało poświęconą mu tablicę pamiątkową w ścianę warszawskiego kościoła kapucynów pw. Przemienienia Pańskiego przy ulicy Miodowej.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Vatroslav Jagić: Istoriia slavianskoi filologii, Sankt Petersburg, 1910.
  • Ł. Puszkariow, Jurij Kriżanicz, Oczierk żizni i tworcziestwa, Nauka, Moskwa 1984.
  • Richard Pipes, Rosyjski konserwatyzm i jego krytycy : studium kultury politycznej, Kraków 2009, s. 56–57.