Kali
| Bogini czasu, śmierci i zniszczenia Członkini Dziesięciu Mahawidjów | |
 „Kali” autorstwa Raja Raviego Varmy | |
| Występowanie | |
|---|---|
| Siedziba | |
| Teren kultu | |
| Szczególne miejsce kultu | |
| Nazwa święta | |
| Rodzina | |
| Mąż | |
Kali (dewanagari काली, trl. Kālī, dosł. rodzaj żeński wyrazu „czas”, trl. kālā) – hinduska bogini czasu i śmierci, pogromczyni demonów i sił zła. Jedna z głównych postaci Śakti, żony Śiwy. Bywa też rozumiana jako „Pani Kosmosu” lub absolut, źródło zasad kosmicznych i wszelkich archetypów[2]. Występują nurty hinduizmu, wprost utożsamiające formy bogini Kali ze stanami świadomości człowieka[3].
Ikonografia
[edytuj | edytuj kod]Kali w jednej z kilku głównych form ikonograficznych jest ciemnoskóra i wychudzona, z długimi zębami. Odziana w tygrysią skórę i naszyjnik z czaszek; pojawia się najczęściej na polach bitewnych lub na miejscach kremacji. Czasami przedstawiana z wężami wplecionymi we włosy. Często pojawia się z wystającym, zwykle nieprzeciętnie długim językiem (symbolizuje zarówno twórczą, jak i destrukcyjną moc), głową demona w ręce oraz pasem z uciętych rąk[4]. Kali bywa przedstawiana z kilkoma parami rąk. Ich liczba zdaniem Mahabhagawatapurany może wynosić: dwa, cztery, osiemnaście, jak również sto, a nawet tysiąc[5].
Formy kultowe
[edytuj | edytuj kod]- Mahakali (trl. Mahākālī)
- Bhadrakali
- Kalika
- Dakszinakali
- Śmaśanakali
- Kamakali
- Kalasankarszini
- Guhjakali[6]
Mężowie i partnerzy
[edytuj | edytuj kod]- Śiwa
- Wisznu
- Kryszna
- Ganeśa
- Skanda[7].
Recepcja w literaturze religijnej
[edytuj | edytuj kod]Opisy bogini zawierają dopiero stosunkowo późne dzieła – purany i eposy. Jej postać występuje też w literaturze hinduizmu ludowego[8]:
- Dewimahatmja (z Markandejapurany)
- Lingapurana
- Skandapurana
- Dewipurana
- Dewibhagawatapurana
- Tantrasara
Kult
[edytuj | edytuj kod]Święte miejsca
[edytuj | edytuj kod]- Kalighat
- cmentarze
Ofiary
[edytuj | edytuj kod]Gniew Kali wierni uśmierzają ofiarami ze zwierząt i darem ich krwi. W przeszłości wzmiankowane są również ofiary ludzkie i samoofiarowanie (nawet samodekapitacja)[9]. Do ścinania głów ofiar zwierzęcych tradycyjnie używało się specjalnego tasaka zwanego ram dao; w związku z tym wyobrażenia Kali często trzymają taką broń w jednej z rąk[10]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]
- ↑ Wendy Doniger (1999). Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions. Merriam-Webster. p. 629. ISBN 978-0-87779-044-0.
- ↑ Małgorzata Sacha. Gniewne oblicze Kali. Mit, ikonografia, rytuał/Kali w literaturze tantrycznej. „Studia Religiologica”. Warszawa. z.38/2005. s. 95.
- ↑ Kulty Kali. W: Gavin Flood: Hinduizm. Wprowadzenie. Małgorzata Ruchel (tłum.). Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, s. 195, seria: Ex Oriente. ISBN 978-83-233-2517-8.
- ↑ Słownik mitologii hinduskiej, Warszawa 1996
- ↑ Małgorzata Sacha. Gniewne oblicze Kali. Mit, ikonografia, rytuał. „Studia Religiologica”. Kraków. z.38/2005. s. 94.
- ↑ Shri Guhyakali Devi (Mike Magee)
- ↑ Małgorzata Sacha. Gniewne oblicze Kali. Mit, ikonografia, rytuał. „Studia Religiologica”. Kraków. z.38/2005. s. 93.
- ↑ Małgorzata Sacha. Gniewne oblicze Kali. Mit, ikonografia, rytuał. „Studia Religiologica”. Kraków. z.38/2005. s. 91.
- ↑ Małgorzata Sacha. Gniewne oblicze Kali. Mit, ikonografia, rytuał. „Studia Religiologica”. Kraków. z.38/2005. s. 102.
- ↑ Philip S. Rawson: The Indian sword. London: Herbert Jenkins, 1968, s. 54-55.