Przejdź do zawartości

Kanguroszczurowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Kanguroszczurowate
Potoroidae
J.E. Gray, 1821[1]
Ilustracja
Przedstawiciel rodziny – kanguroszczurnik tasmański (Bettongia gaimardi)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

ssaki niższe

Nadrząd

torbacze

Rząd

dwuprzodozębowce

Podrząd

kangurokształtne

Nadrodzina

Macropodoidea

Rodzina

kanguroszczurowate

Typ nomenklatoryczny

Potorous Desmarest, 1804

Plemiona

2 plemiona – zobacz opis w tekście

Kanguroszczurowate[2] (Potoroidae) – rodzina australijskich ssaków z rzędu dwuprzodozębowców (Diprotodontia) wyodrębniona z kangurowatych, z którymi mają wiele cech wspólnych. Dawniej liczne na terenie niemal całego kontynentu, obecnie wyparte do południowo-wschodnich wybrzeży[3][4][5].

Charakterystyka

[edytuj | edytuj kod]

Kanguroszczurowate wyglądem przypominają kangury lub walabie, ale są od nich mniejsze. Najmniejsze osiągają rozmiary szczura, a największe – królika. Podobnie jak kangurowate, kanguroszczury mają silnie rozwinięte tylne kończyny, zwłaszcza stopy, jednak dysproporcja pomiędzy przednimi a tylnymi kończynami nie jest tak wyraźna jak u kangurów. Kanguroszczury przy większej prędkości poruszają się skacząc na tylnych kończynach, jak kangury, a przy małych prędkościach poruszają się na czterech kończynach, podobnie jak to robią króliki. Ogon kanguroszczurów jest częściowo chwytny, często wykorzystywany do podtrzymywania niesionych w łapach przedmiotów, np. materiału do budowy gniazda. Torba lęgowa jest dobrze rozwinięta, otwiera się do przodu. Różnice pomiędzy przedstawicielami obydwu rodzin wyrażają się również w szczegółach uzębienia.

Wzór zębowy I C P M
32-34 = 3 0-1 2 4
1 0 2 4

Kanguroszczurowate występują na terenach porośniętych gęstym podszytem. Wiele gatunków zaliczanych do tej rodziny żywi się wydobywanymi z ziemi owocnikami grzybów. Zjadają też bulwy, nasiona i owady.

Systematyka

[edytuj | edytuj kod]

Rodzina Potoroidae została wyodrębniona z kangurowatych w 1978 przez Archera i Bartholamai’a. W kangurowatych klasyfikowana była jako podrodzina Potoroinae. Kanguroszczurowate wraz z kangurowatymi (Macropodidae) tworzą nadrodzinę Macropodoidea[6]. Do rodziny należą następujące plemiona[7][3][2]:

Kanguroszczur reliktowy (Potorous gilberti)

Opisano również rodzaje wymarłe:

Zagrożenia

[edytuj | edytuj kod]

Z gatunków żyjących w czasach współczesnych dwa są uważane za prawdopodobnie wymarłe. Kanguroszczurek pustynny (Caloprymnus campestris), nie był obserwowany od 1935. Ostatni osobnik kanguroszczura szerokolicego (Potorous platyops) został znaleziony w 1875. Dwa kolejne gatunki są zagrożone wyginięciem, a tylko dwa można uznać za liczne.

Do głównych zagrożeń należy spowodowane działalnością człowieka i pożarami ograniczanie siedlisk oraz ataki ze strony drapieżników – lisów, dzikich psów i kotów.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. J.E. Gray. On the Natural Arrangment of Vertebrose Animals. „The London Medical Repository”. 15, s. 302, 1821. (ang.). 
  2. a b Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 14–15. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  3. a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 90–92. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
  4. M. Eldridge & G. Frankham: Family Potoroidae (Bettongs and Potoroos). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 5: Monotremes and Marsupials. Barcelona: Lynx Edicions, 2015, s. 600. ISBN 978-84-96553-99-6. (ang.).
  5. D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Family Potoroidae. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-10-26].
  6. I. Hume, P. Jarman, M. Renfree & P. Temple-Smith. Macropodidae. „Fauna of Australia”. 1B. 29, s. 1-70, 1989. Walton Richardson. (ang.). 
  7. N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, C. Parker, S. Liphardt, I. Rochon & D. Huckaby: Treeview of Mammalian Taxonomy Hierarchy. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.11) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2023-08-08]. (ang.).
  8. G.J. Prideaux. Borungaboodie hatcheri gen. et sp. nov., a very large bettong (Marsupialia: Macropodoidea) from the Pleistocene of southwestern Australia. „Records of the Western Australian Museum”. Supplement. 57, s. 318, 1999. (ang.). 
  9. T.F. Flannery, T.H. Rich, W.D. Turnbull & E.L. Lundelius. The Macropodoidea (Marsupialia) of the Early Pliocene Hamilton local fauna, Victoria, Australia. „Fieldiana”. Geology. New series. 25, s. 4, 1992. (ang.). 

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • P. Myers: Potoroidae. (On-line), Animal Diversity Web, 2001. [dostęp 2008-04-13]. (ang.).
  • Kangaroo Biology. Wildlife trade and conservation. [dostęp 2008-04-13]. (ang.).