Katalog arcybiskupów gnieźnieńskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Iluminowany portret Bogumiła z Dobrowa, arcybiskupa zmarłego w końcu XII wieku

Katalog arcybiskupów gnieźnieńskich (łac. Catalogus archiepiscoporum gnesnensium) – dzieło Jana Długosza zawierające życiorysy biskupów gnieźnieńskich. Skompletowane zostało przed 1476 rokiem[1]. Prócz katalogu biskupów gnieźnieńskich, Długosz napisał także katalog biskupów wrocławskich, włocławskich, poznańskich, płockich oraz krakowskich[1][2].

Jako Katalog biskupów gnieźnieńskich jest określany także oparty na pracy Długosza tzw. katalog II, doprowadzony przez anonimowego autora do roku 1531[1].

Katalog powstał na podstawie danych zebranych przez Długosza podczas prac nad jego Rocznikami, a prawdopodobnie także na podstawie fragmentów wcześniejszych katalogów, niezachowanych do współczesności[1]. Jednym z jego współpracowników, a być może także współautorem części biogramów, był Sędziwoj z Czechla[3][4].

Biografie najwcześniejszych biskupów działających w XI i XII wieku w większości są ubarwione fikcyjnymi historiami[2], przez co dla współczesnych historyków mają znikomą wartość[1], zakłada się jednak, że imiona biskupów Długosz podał poprawnie[2]. Mimo zawartych w dziele błędów[1], jest ono ważnym dokumentem dotyczącym wczesnej historii Polski i stanowi podstawę wielu późniejszych katalogów biskupów, m.in. wydanego w 1881 opracowania krytycznego autorstwa Jana Korytkowskiego[5].

Kilkadziesiąt lat po śmierci autora biskup krakowski Piotr Tomicki zlecił Stanisławowi Samostrzelnikowi wykonanie iluminacji pierwszych dwóch katalogów, obejmujących biskupów diecezji gnieźnieńskiej i krakowskiej[6]. W latach 1530–1535 w warsztacie Samostrzelnika powstała edycja katalogu opatrzona kilkudziesięcioma miniaturami przedstawiającymi opisanych w dziele biskupów, sceny z Nowego Testamentu oraz patronów niektórych spośród opisanych dygnitarzy[6].

Obecnie iluminowana edycja Katalogu znajduje się w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie[6]. Rękopis został zdigitalizowany i jest dostępny w bazie Polona[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Jan Dąbrowski, Dawne dziejopisarstwo polskie (do roku 1480), Wrocław-Warszawa-Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1964, s. 111-112, 213.
  2. a b c Edward Potkowski, Fikcja i historia u Długosza, „Przegląd Humanistyczny”, 12 (267), Tom 31, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1987, s. 47-63, ISSN 0033-2194.
  3. Sławomir Gawlas, Świadomość narodowa Jana Długosza, Aleksander Gieysztor i inni red., „Studia Źródłoznawcze”, XXVII, Warszawa-Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 3-67, ISBN 83-01-04296-6, ISSN 0081-7147 [dostęp 2017-12-27] (pol.).
  4. Józef Szymański, Sędziwój z Czechla autorem katalogu arcybiskupów gnieźnieńskich, „Ars Historica”, s. 503-512.
  5. Korytkowski, Jan, Katalog arcybiskupów gnieźnieńskich krytycznie zestawiony przez X. J. Korytkowskiego, Kanonika Metropol. Gnieźnieńskiego, „Roczniki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk”, Tom XI, Poznań: Towarzystwo Przyjaciół Nauk Poznańskie, 1881 [dostęp 2016-05-07].
  6. a b c Anna Wyszyńska, Szaleństwo katalogowania duchownych, „Przegląd Cyfrowej Biblioteki Narodowej”, 25 lutego 2016 [dostęp 2016-05-09].
  7. Długosz, Jan (1415-1480): [Catalogus archiepiscoporum Gnesnensium], polona.pl [dostęp 2016-05-09].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

 W Wikimedia Commons znajduje się galeria ilustracji związanych z tematem: Catalogus Archiepiscoporum Gnesnensium

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Catalogus archiepiscoporum Gnesnensium / Ioannes Dlugosch - wersja cyfrowa rękopisu na Polona.pl

Catalogus archiepiscoporum Gnesnensium. W: Joannis Dlugossii Senioris Canonici Cracoviensis Opera omnia, Vol. 1. - Cracoviae, 1887.