Kipunja wyżynna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kipunja wyżynna
Rungwecebus kipunji[1]
(Ehardt, Butynski, T. Jones & Davenport, 2005)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Nadrząd łożyskowce
Rząd naczelne
Podrząd wyższe naczelne
Nadrodzina koczkodanowce
Rodzina koczkodanowate
Podrodzina koczkodany
Plemię Papionini
Rodzaj Rungwecebus
Davenport, W.T. Stanley, Sargis, De Luca, Mpunga, Machaga & L.E. Olson, 2005[2]
Gatunek kipunja wyżynna
Synonimy
  • Lophocebus kipunji Ehardt, Butynski, Jones & Davenport, 2005[3]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 EN pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Kipunja wyżynna[5] (Rungwecebus kipunji) – gatunek ssaka naczelnego z podrodziny koczkodanów (Cercopithecinae) w obrębie rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae), odkryty w 2003 roku w górach Tanzanii.

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Kipunja wyżynna występuje w południowej Tanzanii w zaledwie dwóch odizolowanych miejscach: Southern Highlands i Udzungwa[6].

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek po raz pierwszy naukowo opisał w 2006 roku zespół zoologów nadając mu nazwę Lophocebus kipunji[3]. Jako miejsce typowe odłowu holotypu zespół wskazał Rungwe-Livingstone (09°07’S do 09°11’S i 33°40’E do 33°55’E), Southern Highlands, w Tanzanii[3]. Holotypem była fotografia samca[3]. Jedyny przedstawiciel rodzaju kipunja[5] (Rungwecebus) który opisał w 2005 roku zespół zoologów na podstawie osobnika złapanego w pułapkę zastawioną przez rolników[2].

R. kipunji został pierwotnie przypisany do rodzaju Lophocebus ze względu na jego niekontrastowe, czarne powieki i nadrzewny tryb życia[3][6]. Dowody molekularne i analizy morfometryczne wykazały, że jest on jednak bardziej spokrewniony z pawianami niż którykolwiek z rodzajów mangab, i potwierdziły jego umiejscowienie w nowym rodzaju Rungwecebus[2][6]. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten za gatunek monotypowy[6].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Rungwecebus: Mount Rungwe, Tanzania; gr. κηβος kēbos „długoogoniasta małpa”[2].
  • kipunji: rodzima nazwa Kinyakyusa dla kipunji używana w Rungwe-Livingstone[7].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Brak dostępnych danych opisujacych dokładne wymiary dorosłego osobnika, ale długość ciała (bez ogona) szacuje się na około 85–90 cm, ogon nieco dłuższy; masa ciała około 10-15 kg. Płcie są podobnie ubarwione, a ciężar dorosłych samic szacuje się na 90% masy ciała dorosłych samców[8]. Osobniki tego gatunku mają brązowo-szare futro, białe na brzuchu.

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Kipunja wyżynna jest najbliżej spokrewniona z pawianami. Są wszystkożerne, jedzą liście, pędy, kwiaty, owoce, nie gardzą korą, porostami, mchem i bezkręgowcami. Na małpy te polują orły, lampart oraz miejscowi ludzie.

Status[edytuj | edytuj kod]

Naukowcy oceniają, że żyje prawdopodobnie około 1100 tych małp.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rungwecebus kipunji, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c d T.R. Davenport, W.T. Stanley, E.J. Sargis, D.W. De Luca, N.E. Mpunga, S.J. Machaga & L.E. Olson. A new genus of African monkey, Rungwecebus: morphology, ecology, and molecular phylogenetics. „Science”. 312 (5778), s. 1379, 2006. DOI: 10.1126/science.1125631 (ang.). 
  3. a b c d e Jones i in. 2005 ↓, s. 1162.
  4. T. Davenport, Rungwecebus kipunji, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2019 [online], wersja 2021-2 [dostęp 2021-08-28] (ang.).
  5. a b Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 48. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  6. a b c d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 228. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.)
  7. Jones i in. 2005 ↓, s. 1163.
  8. D. Zinner, G.H. Fickenscher, Ch. Roos, M.V. Anandam, E.L. Bennett, T.R.B. Davenport, N.J. Davies, K.M. Detwiler, A. Engelhardt, A.A. Eudey, E.L. Gadsby, C.P. Groves, A. Healy, K.P. Karanth, S. Molur, T. Nadler, M.C. Richardson, E.P. Riley, A.B. Rylands, L.K. Sheeran, N. Ting, J. Wallis, S.S. Waters & D.J. Whittaker: Family Cercopithecidae (Old World Monkeys). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 658–659. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]