Tanzania

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: Tanzania – rodzaj pająków.
Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
Zjednoczona Republika Tanzanii
Flaga Tanzanii
Herb Tanzanii
Flaga Tanzanii Herb Tanzanii
Dewiza: (sua.) Uhuru na Umoja
(Wolność i jedność)
Hymn: Mungu ibariki Afrika
(Boże błogosław Afrykę)
Położenie Tanzanii
Język urzędowy suahili, angielski de facto
Stolica Dodoma
Ustrój polityczny republika federacyjna
Głowa państwa prezydent John Magufuli
Szef rządu premier Kassim Majaliwa
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
31. na świecie
947 300 km²
6,5%
Liczba ludności (lipiec 2016)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
30. na świecie
52 482 726[1]
55,4 osób/km²
PKB (2015)
 • całkowite 
 • na osobę

44,9 mld USD
2900 USD
Jednostka monetarna szyling tanzański (TZS)
Niepodległość od Wielkiej Brytanii
Tanganika: 9 grudnia 1961
Zanzibar: 10 grudnia 1963
Połączenie: 26 kwietnia 1964
Religia dominująca chrześcijaństwo
Strefa czasowa UTC +3
Kod ISO 3166 TZ
Domena internetowa .tz
Kod samochodowy EAT
Kod samolotowy 5H
Kod telefoniczny +255
Mapa Tanzanii

Tanzania, Zjednoczona Republika Tanzanii (suahili Jamhuri ya Muungano wa Tanzania) – państwo we wschodniej Afryce powstałe z połączenia dawnych kolonii brytyjskich: Tanganiki (do I wojny światowej niemieckiej) oraz brytyjskiego Zanzibaru, co symbolizowała nazwa utworzona z pierwszych sylab nazw obu krajów TAN+ZAN. W skład Tanzanii jako republiki federacyjnej weszła również wyspa Pemba położona blisko Zanzibaru. Stolicą Tanzanii jest Dodoma, do 1981 roku było nią Dar es Salaam (obecnie stolica administracyjna i siedziba rządu).

Ustrój polityczny[edytuj]

Republika Tanzanii od 1961 roku (jako Tanganika) jest członkiem brytyjskiej Wspólnoty Narodów. W wyborach powszechnych wybierany jest prezydent oraz członkowie jednoizbowego Zgromadzenia Narodowego (Bunge) na pięcioletnią kadencję. Prezydent powołuje premiera rządu oraz członków swojego gabinetu spośród parlamentarzystów. W liczącym 274 miejsc parlamencie, 37 miejsc zarezerwowanych jest dla kobiet, a 5 dla członków Izby Reprezentantów Zanzibaru. W wyborach z 14 grudnia 2005 dominującą pozycję w parlamencie zdobyła Partia Rewolucji zdobywając 70% poparcia w wyborach do Zgromadzenia Narodowego i 80% poparcia w wyborach prezydenckich[2].

Geografia[edytuj]

 Osobny artykuł: Geografia Tanzanii.

Większą część powierzchni Tanzanii zajmuje Wyżyna Wschodnioafrykańska (wys. 900–1500 m n.p.m.) przedzielona wypełniony osadami wulkanicznymi Wielkim Rowem Wschodnim, wypełnionym jeziorami Natron, Eyasi i Manyara. Wielki Rów Wschodni otoczony jest masywem Kilimandżaro. W północnej części kraju ciągną się rozległe równiny, w tym Serengeti Plains, Step Masajów, Step Wembere, gdzieniegdzie występują ostańce skalne. Na południu znajdują się w znacznym stopniu zerodowane pasma górskie (Rubeho, Uluguru i Mbarika). Wzdłuż zachodniej granicy rozciągają się pasma gór zrębowych – Kipengere Range, Poroto i Mgeya, opadające stromym uskokiem do Wielkiego Rowu Zachodniego i ulokowanych w nim jezior. Na wybrzeżu występuje pas nizin, szeroki na 50–100 km, w obszarze delty Rufidżi na 200 km. Należące do Tanzanii wyspy Pemba i Zanzibar otoczone są koralami[3].

Klimat równikowy monsunowy, na wyspach i wybrzeżu wilgotny, na płaskowyżu suchszy. W północnej części kraju występują dwie pory deszczowe (od marca do maja i od września do listopada), na pozostałym obszarze jedna – od listopada do kwietnia lub maja. Często występują burze. W pasie nadbrzeżnym sieć hydrograficzna jest gęsta, we wnętrzu kraju rzeki mają charakter głównie okresowy. W masywie Kilimandżaro występuje kilka lodowców (na wysokości 4800–5200 m n.p.m.), systematycznie zmniejszają swoją objętość. Niziny porastają sawanny i, w większości w okolicach rzek, połacie lasów wiecznie zielonych. Na wybrzeżach występują namorzyny, na płaskowyżu sawanny, na zachodzie i południowym zachodzie głównie lasy miombo. W górach piętro leśne kończy się na 2900 m n.p.m., od 2900 do 4000 m n.p.m. występuje piętro subalpejskich zarośli, powyżej 4000 m n.p.m. piętro roślinności afroalpejskiej z olbrzymi starcami (Senecio). W Tanzanii odnotowano 322 gatunki ssaków[3] i 1052 gatunki ptaków, z czego 24 są endemiczne dla kraju[4].

Na północy zlokalizowany jest Park Narodowy Serengeti wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

  • Położenie geograficzne: pomiędzy południkami 29° i 41° E oraz równoleżnikami 1° i 12° S[5]
  • Długość granic lądowych: 4161 km[1]

kraje sąsiedzkie: Burundi 589 km, Kenia 775 km, Malawi 512 km, Mozambik 840 km, Rwanda 222 km, Uganda 391 km, Zambia 353 km, Demokratyczna Republika Konga 479 km[1]

  • Długość wybrzeża: 1424 km[1]
  • Najwyższy punkt: Kilimandżaro 5895 m n.p.m.[5]
  • Najniższy punkt: Ocean Indyjski 0 m n.p.m.[3]

Historia[edytuj]

Tanzania powstała 1964 jako federacja dwóch odrębnych państw: Tanganiki (niepodległej od 1961) i Zanzibaru (niepodległego od 1963)[6]. W latach 1964-85 krajem rządził prezydent Julius Nyerere będący inicjatorem unii. Do 1977 roku faktyczna władza należała do dwóch partii – Afrykańskiego Narodowego Związku Tanganiki i Partii Afroszyrazyjskiej na Zanzibarze. W 1977 roku Nyerere zaprowadził w kraju rządy monopartyjne oparte na Partii Rewolucji. Ustrój kraju opierał się na uchwalonej w 1967 Deklaracji z Arushy, zawierającej podstawowe założenia socjalizmu tanzańskiego (ujamaa). W ramach realizacji tej koncepcji, Nyerere przeprowadził proces kolektywizacji wsi czy nacjonalizacji gospodarki. Celem tych działań miało być doprowadzenie do ekonomicznej samowystarczalności[7][8]. Od 1972 roku miała miejsca wzmożona polityka decentralizacji, która doprowadziła w 1979 roku do nadania Zanzibarowi autonomii i odrębnych organów władzy[6].

W polityce zagranicznej Nyerere przyłączył Tanzanię do grupy tzw. państw frontowych i udzielała pomocy ruchom wyzwoleńczym w RPA i Rodezji[6]. Najlepsze relacje łączyły w tym czasie Tanzanię z Chinami[6]. W 1978 roku doszło do wybuchu wojny z sąsiednią Ugandą. Spór państw rozpoczął się w 1971 roku gdy w Ugandzie doszło do zamachu stanu w którym armia na czele z Idi Aminem obaliła prezydenta Miltona Obote. Nyerere zaoferował azyl polityczny obalonemu prezydentowi[9][10]. Konsekwencją przegranej przez Ugandę wojny był upadek junty ugandyjskiej i powrót do władzy Obote w 1980 roku[7].

Nyerere ostatnią kadencję objął w 1980 roku i urząd sprawował do 1985 roku. Ostatnia kadencja polityka była okresem w którym w parlamencie wyłoniła się opozycja dążąca do ograniczenia zakresu władzy prezydenta oraz kryzysu politycznego na Zanzibarze z 1984 roku który spowodowany był coraz większym niezadowoleniem z unii z Tanganiką oraz tendencjami separatystycznymi. Władzę po Nyerere objął Ali Hassan Mwinyi. Pochodzący z Zanzibaru polityk zahamował nastroje separatystyczne na wyspie. Nowy prezydent odstąpił od socjalistycznych zasad gospodarczych i wprowadzał w kraju wolny rynek. Spowodowało to zaciśnięcie przez Tanzanię relacji z państwami zachodnimi oraz organizacjami międzynarodowymi. W 1990 roku dawny współpracownik Nyerere, Oscar Kambona utworzył opozycyjną partię – Demokratyczne Forum Tanzanii. Działalność partii została zalegalizowana w 1992 roku poprzez wprowadzenie systemu wielopartyjnego[6]. Dominujące znaczenie zachowała Partia Rewolucji. 7 sierpnia 1998 w Dar es Salaam doszło do zamachu bombowego na ambasadę USA dokonanego przez radykalnych islamistów[6].

Podział administracyjny[edytuj]

Regiony Tanzanii

Tanzania podzielona jest na 26 regionów[3]:

Gospodarka[edytuj]

Tanzania to jeden z biedniejszych krajów Afryki. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca kraju wynosił 2900 dolarów w 2015 roku. Podstawą gospodarki kraju jest rolnictwo, dające 25,6% PKB, 85% zysków z eksportu i 80% zatrudnienia. Główne uprawy to: kawa, herbata, bawełna, nanercz zachodni, agawa sizalowa (2 miejsce w produkcji światowej) i goździki (83% światowych zbiorów). Spośród wielu bogactw naturalnych kraju wydobywa się: diamenty (70 tys. karatów, 1992), rubiny i szafiry, złoto, sól, gips, kaolin, fosforyty, rudy cyny i żelaza i węgiel kamienny. Tanzania posiada nieeksploatowane złoża rud ołowiu, kobaltu, niklu, uranu, niobu, miedzi, tytanu, wanadu oraz gazu ziemnego (na szelfie koło Dar es Salaam i Mtwary). Spore zyski krajowi przynosi turystyka. To właśnie na terenie Tanzanii (a nie Kenii) znajduje się najwyższy szczyt Afryki – Kilimandżaro (od strony Kenii łatwiej się jest turystom dostać i stąd powszechne mniemanie, iż Kilimandżaro leży w Kenii) i Tanzania zamierza zwiększyć dochody z tego tytułu poprawiając infrastrukturę turystyczną (wzorem sąsiedniej Kenii). Oprócz Kilimandżaro bardzo atrakcyjny turystycznie jest rejon krateru Ngorongoro, który wchodzi w skład krajobrazowo-zwierzęcego Rezerwatu Ngorongoro (w 1979 roku wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO), jezioro Tanganika i część jeziora Wiktorii. Inną wielką atrakcją turystyczną Tanzanii jest Park Narodowy Serengeti, który co roku odwiedza ponad 90 000 turystów z całego świata. Tanzania posiada duże, różnorodne i wciąż niewykorzystane możliwości polepszenia stanu swojej gospodarki.

Ubóstwo[edytuj]

Poziom ubóstwa w Tanzanii jest bardzo wysoki[11]. Tanzania poczyniła niewielkie postępy w kierunku zmniejszenia skrajnego głodu i niedożywienia[12][11]. W 2010 roku Globalny Wskaźnik Głodu zaliczył sytuację w Tanzanii do „alarmującej”[11]. Dzieci z obszarów wiejskich cierpią znacznie bardziej na niedożywienie i chroniczny głód od dzieci z obszarów miejskich, choć różnice miejsko-wiejskie zmniejszyły się zarówno w zakresie niedowagi oraz zahamowania wzrostu. Niska wydajność sektora rolniczego wynika głównie z niedostatecznych inwestycji infrastrukturalnych, ograniczonego dostępu do środków produkcji rolnej oraz kredytów, dużego uzależnienia od warunków pogodowych, a także niedostatecznego wsparcia handlu i reklamy produktów lokalnych[11].

Około 68% mieszkańców Tanzanii mieszka poniżej progu ubóstwa (mniej niż 1,25 dolara na dzień), a 16% dzieci poniżej 5. roku życia jest niedożywionych[12]. Najważniejsze wyzwania stojące przed Tanzanią według Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju to niezrównoważone pozyskiwanie surowców naturalnych oraz uprawy roślin, zmiany klimatu i zanieczyszczenie źródeł wody[12].

Transport[edytuj]

Sieć kolejowa Tanzanii
Stacja kolejowa w Dar es Salaam
Góra Mawenzi
Jezioro Wiktorii
Zebry w Lake Manyara National Park

Infrastruktura kolejowa[edytuj]

 Osobny artykuł: Kolej w Tanzanii.
  • Wszystkie linie kolejowe: 4567 km
  • Linie kolejowe o rozstawie 1000 mm: 2707 km
  • Linie kolejowe o rozstawie 1067 mm: 1860 km[1]

Tanzania dysponuje rozwiniętą jak na warunki afrykańskie siecią kolejową (5. miejsce w Afryce[1]). Sieć składa się z dwóch systemów o różnych rozstawach toru. Starszym systemem jest oparta o rozstaw metrowy linia centralna łącząca Tanzanię z Kenią oraz Ugandą (prom kolejowy) i Kongiem (prom kolejowy, nie funkcjonuje). Nowszym systemem jest oparta o rozstaw przylądkowy linia Tazara łącząca Tanzanię z Zambią i przez to całą siecią kolejową południowej Afryki. Sieci spotykają się w porcie Dar Es Salaam oraz mieście Kitadu.

Infrastruktura drogowa[edytuj]

  • Wszystkie drogi (stan w 2010): 86 472 km
  • Drogi utwardzone: 7092 km
  • Drogi nieutwardzone: 79 380 km[1]

Siły zbrojne[edytuj]

Tanzania dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[13]. Uzbrojenie sił morskich składało się w 2014 roku m.in. z 19 okrętów obrony przybrzeża, natomiast sił lądowych m.in. z: 30 czołgów, 350 opancerzonych pojazdów bojowych oraz 16 zestawów artylerii holowanej[13]. Tanzańskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 14 myśliwców, 11 samolotów transportowych, 7 samolotów szkolno-bojowych oraz 8 śmigłowców[13]. Wojska tanzańskie w 2014 roku liczyły 27 tys. żołnierzy zawodowych oraz 80 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) tanzańskie siły zbrojne stanowią 106. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 220 mln dolarów (USD)[13].

Demografia[edytuj]

(2016)
Liczba ludności 52 482 726
Ludność według wieku
0 – 14 lat 44,06% (mężczyzn 11 678 349/kobiet 11 444 708)
15 – 64 lat 52,95% (mężczyzn 13 816 940/kobiet 13 971 162)
ponad 64 lata 2.99% (mężczyzn 668 102/kobiet 903 465)
Wiek (mediana)
W całej populacji 17,6 lat
Mężczyzn 17,3 lat
Kobiet 17,9 lat
Przyrost naturalny 2,77%
Współczynnik urodzeń 36 urodzin/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów 7,8 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji -0,5 migrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu 1,03 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat 1,02 mężczyzn/kobiet
15 – 64 lat 0,98 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat 0,75 mężczyzn/kobiet
Umieralność noworodków
W całej populacji 41,2 śmiertelnych/1000 żywych
płci męskiej 43,2 śmiertelnych/1000 żywych
płci żeńskiej 39,1 śmiertelnych/1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 62,2 lat
Mężczyzn 60,8 lat
Kobiet 63,6 lat
Rozrodczość 4.83 urodzin/kobietę

Struktura etniczna[14]:

Religie[edytuj]

 Osobny artykuł: Religia w Tanzanii.

Struktura religijna kraju w 2010 roku[1]:

Na Zanzibarze prawie 100% mieszkańców wyznaje islam.

Szkolnictwo[edytuj]

W Tanzanii używanych jest około 100 języków, głównie z rodziny bantu. W szkolnictwie podstawowym używany jest język suahili, natomiast w szkolnictwie wyższym w powszechnym użyciu jest język angielski. W kraju znajduje się około 20 uniwersytetów:

  1. Ardhi University
  2. Dodoma University
  3. Hubert Kairuki Memorial University (HKMU)
  4. International Medical and Technological University (IMTU)
  5. Moshi University College of Cooperative and Business Studies
  6. Mount Meru University
  7. Muhimbili University of Health and Allied Sciences (MUHAS)
  8. Muslim University of Morogoro (MUM)
  9. Mzumbe University (MU)
  10. Open University of Tanzania (OUT)
  11. Ruaha University College (RUCO)
  12. St. Augustine University of Tanzania (SAUT)
  13. St. John University of Tanzania (SJUT)
  14. Sokoine University of Agriculture (SUA)
  15. State University of Zanzibar
  16. Theophile Kisanji University
  17. Tumaini University (TU)
  18. University of Bukoba
  19. University of Dar es Salaam (UDSM)
  20. Zanzibar University (ZU)
  21. Dar es salaam Institute of Technology

Przypisy

  1. a b c d e f g h The World Factbook. Central Intelligence Agency, 2016-11-10. [dostęp 2016-11-24].
  2. Andrzej Antoszewski, Ryszard Herbut: Systemy polityczne współczesnego świata. Gdańsk: ARCHE, 2004.
  3. a b c d Wielki Encyklopedyczny Atlas Świata. T. 12. Afryka Wschodnia i Środkowa. Warszawa: PWN, 2006, s. 54–57. ISBN 8301149272.
  4. Tanzania. BirdLife DataZone. [dostęp 3 grudnia 2016].
  5. a b 2015 Tanzania in Figures. National Bureau of Statistics, Dar es Salaam, czerwiec 2016. [dostęp 3 grudnia 2016].
  6. a b c d e f Tanzania. Historia (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  7. a b Julius Nyerere (ang.). britannica.com.
  8. Nyerere Julius Kambarage (pol.). portalwiedzy.onet.pl.
  9. EAST AFRICA: An Idi-otic Invasion (ang.). „Time”, 1978-10-13. [dostęp 2009-08-22].
  10. Idi Amin and Military Rule (ang.). Library of Congress Country Studies: Uganda. [dostęp 2009-08-22].
  11. a b c d Tanzania UNDP. [dostęp 2016-11-24].
  12. a b c Tanzania. [dostęp 2016-11-24].
  13. a b c d Tanzania (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-09-10].
  14. Joshua Project "Tanzania – People Groups"

Linki zewnętrzne[edytuj]