Konstanty Jagiełło

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Konstanty Jagiełło
„Kostek”
KonstantyJagiello.jpg
Data i miejsce urodzenia 12 lipca 1916
Huta Żelechowska
Data i miejsce śmierci 27 października 1944
Łęki-Zasole
Przynależność polityczna Polska Partia Socjalistyczna
Tablica upamiętniająca Konstantego Jagiełło na budynku przy ul. Krasińskiego 18 na Starym Żoliborzu w Warszawie
Budynek przy ul. Krasińskiego 18 w Warszawie na Starym Żoliborzu w tak zwanej kolonii artystów w którym mieszkali w różnych okresach, między innymi Konstanty Jagiełło, filozof Teofil Jaśkiewicz, śpiewak operowy Jerzy Kobza-Orłowski, fotograf Jan Bułhak i polityk Adam Próchnik

Konstanty Jagiełło ps. „Kostek”, „Zieliński”, „Bezzębny” (ur. 12 lipca 1916 we wsi Huta Żelechowska, zg. 27 października 1944 we wsi Łęki-Zasole) – działacz socjalistyczny i niepodległościowy.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Po ukończeniu szkoły powszechnej rozpoczął pracę jako goniec w Zarządzie Głównym Związku Zawodowym Robotników Rolnych RP. Początkowo działał w sporcie robotniczym. Uprawiał boks w RKS „Prąd” (klub związany z PPS dawną Frakcją Rewolucyjną. Niebawem przeniósł się do związanej z PPS RKS „Skra” Warszawa.

Pod wpływem brata Władysława działacza OM TUR oraz siostry Marii członkini Czerwonego Harcerstwa związał się z młodzieżowym ruchem socjalistycznym. W 1934 został członkiem 21 Gromady Czerwonego Harcerstwa na Żoliborzu. Od 1935 rozpoczął działalność w OM TUR. Od 1936 został członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej.

W związku z działalnością polityczną był dwukrotnie aresztowany: w 1935 za organizowanie bojkotu wyborów parlamentarnych oraz 1938 za agitację wyborczą na rzecz PPS w wyborach samorządowych w Warszawie.

W Czerwonym Harcerstwie pełnił funkcję kierownika gromad harcerskich na Powiślu, Żoliborzu oraz Annopolu. Następnie był hufcowym Hufca Warszawa-Północ i członkiem prezydium Okręgu Warszawskiego. Został też tuż przed wojną członkiem Rady Głównej Czerwonego Harcerstwa. Był jednym z najbliższych współpracowników Stanisława Dubois.

Już w październiku 1939 wraz ze Stanisławem Dubois stał się organizatorem grupy konspiracyjnej nazwanej później grupą „Barykada wolności. Organizował wydawanie „Barykady wolności”. Miał zostać oddelegowany do akcji specjalnych ZWZ[1].

Przypadkowo aresztowany 1 sierpnia 1940 (gdy wynosił karabin przechowywany w mieszkaniu matki). Osadzony na Pawiaku i poddany okrutnemu śledztwu, w wyniku, którego wybito mu wszystkie zęby (stąd jego późniejszy pseudonim „Bezzębny”).

22 września 1940 został wywieziony do niemieckiego obozu koncentracyjnego w Auschwitz (numer obozowy 4507). W obozie wraz ze Stanisławem Dubois był jednym z organizatorów konspiracji w Związku Organizacji Wojskowej organizowanej przez Witolda Pileckiego[2].

27 czerwca 1944 dzięki wsparciu organizacji PPS, uciekł wraz z Tomaszem Sobańskim z obozu. Przekazali wówczas konspiracyjnej organizacji PPS w Krakowie grypsy, plany obozu oraz szkice z zaznaczonym rozmieszczeniem sił SS. Początkowo – po ucieczce przebywał w Krakowie i Puszczy Niepołomickiej. Niebawem zgłosił się jednak do pracy konspiracyjnej na rzecz więźniów w Auschwitz[3]

Został dowódcą oddziału PPS organizującego ucieczki więźniów z obozu w rejonie miasta Brzeszcze.

27 października 1944 miał odebrać więźniów: Bernarda Świerczynę, Czesława Duzela, Zbigniewa Raynocha, Piotra Piątego oraz Austriaka Ernsta Burgera. Z obozu miał ich wywieźć autem, które zawoziło brudną bieliznę do pralni w Bielsku, przekupiony SS-mann Johann Roth. Akcja ta okazała się jednak prowokacją. Więźniowie zostali zatrzymani (dwaj popełnili samobójstwo, pozostali w grudniu 1944 zostali zamordowaniu), zaś samochód zamiast z grupą więźniów przyjechał z oddziałem esesmanów. Jagiełło zginął w walce[4]

Pośmiertnie odznaczony Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy, Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari oraz Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W miejscu gdzie zginął w miejscowości Zasole[5] odsłonięto w 1948 r. pamiątkową tablicę na symbolicznej mogile.

Był patronem szkoły podstawowej nr 159 przy ul. Elbląskiej w Warszawie (przekształcona w gimnazjum), Technikum Łączności nr 1 w Łodzi (zlikwidowane w 1980 roku) oraz patronem szkoły podstawowej w Zasolu (została zbudowana z funduszy więźniów Oświęcimia - Belgów[5]) oraz Zespołu Szkolno-Przedszkolny nr 2 w Zasolu (im. Kostka Jagiełły). W Zasolu istnieje również ulica Kostka Jagiełły.

W Warszawie na budynku przy ul. Krasińskiego 18, w którym mieszkał, znajduje się tablica pamiątkowa[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Józef Kretkowski, Barykada Wolności, w: Polska Partia Socjalistyczna w latach wojny i okupacji 1939-1945. Księga wspomnień, Tom I, Warszawa 1994, s. 609.
  2. 60 rocznica stracenia rotmistrza Witolda Pileckiego, „Nasz Dziennik” nr 120, 24-25.05.2008.
  3. Kazimierz Hałoń, W krakowskiej organizacji bojowej PPS, w: Polska Partia Socjalistyczna w latach wojny i okupacji 1939-1945. Księga wspomnień, Tom I, Warszawa 1994, s. 402-403.
  4. Nieudana ucieczka z Auschwitz. 61 lat temu w Auschwitz stracono pięciu liderów obozowej konspiracji, na stronach Państwowego Muzeum Obozu Auschwitz-Birkenau.
  5. a b Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945", Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 297
  6. Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w.. Warszawa: Argraf, 2004, s. 151. ISBN 83-912463-4-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, tom 2, Warszawa 1985, ​ISBN 83-05-11657-3​.
  • Polska Partia Socjalistyczna w latach wojny i okupacji 1939-1945. Księga wspomnień, Warszawa 1995, ​ISBN 83-85618-15-5​.