Żoliborz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Warszawy Żoliborz
Dzielnica Warszawy
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Miasto Warszawa
Zarządzający Krzysztof Bugla
Powierzchnia 8,47 km²
Populacja (31.12.2014)
• liczba ludności

49 056[1]
• gęstość 5792[1] os./km²
Tablice rejestracyjne WX
Plan Żoliborza
Plan Żoliborza
Położenie na mapie Warszawy
Położenie na mapie
Strona internetowa
Portal Portal Polska
Ratusz dzielnicy Żoliborz

Żoliborz – dzielnica Warszawy położona w lewobrzeżnej części miasta.

Jest jedną z 18 jednostek pomocniczych m.st. Warszawy[2].

Według danych GUS 1 stycznia 2015 dzielnica Żoliborz miała powierzchnię 8,47 km², a liczba mieszkańców (stan na 31 grudnia 2014) wynosiła 49 056[1].

Żoliborz jest najmniejszą warszawską dzielnicą pod względem powierzchni[1].

Osiedla dzielnicy[edytuj]

Według MSI Żoliborz można podzielić na 3 rejony:

Przy czym każdy z rejonów dzieli się na mniejsze części (bez formalnie ustalonych granic):

Marymont Potok obejmuje między innymi takie miejsca jak:

  • Osiedle Potok (osiedla wokół Łachy Potockiej, czyli tzw. Kanałku),
  • Parki Kaskada (okolice Parku Kaskada i osiedli w okolicy ul. Gdańskiej),
  • Park Kępa Potocka (tereny rekreacyjne wokół parku).

Sady Żoliborskie, jako rejon MSI, dzielone są zwyczajowo na rejony:

  • osiedle „Sady Żoliborskie” (park oraz osiedla wokół niego i ul. Włościańska),
  • Zatrasie (tereny mieszkaniowe jedno- i wielorodzinne w okolicy ul. Przasnyskiej, Elbląskiej, Sybilli, dominujące osiedle to „Żoliborz IV”),
  • Powązki (rejon Cmentarza Wojskowego i terenów biurowo-przemysłowych wokół ul. Szamockiej i Kozielskiej),
  • Żoliborz Przemysłowy (zwany coraz częściej Nowym Żoliborzem lub Żoliborzem Południowym od momentu zmiany funkcji z przemysłowej na mieszkaniową – okolice Przasnyskiej, Rydygiera i Anny German, czyli dawnego północno-zachodniego odcinka Burakowskiej).

Rejon MSI „Stary Żoliborz” tradycyjnie jest dzielony na części:

Rada Dzielnicy[edytuj]

Ugrupowanie Kadencja 2002-2006 [3] Kadencja 2006-2010 [4] Kadencja 2010-2014 [5] Kadencja 2014-2018 [6]
Sojusz Lewicy Demokratycznej 4 (SLD-UP) 4 (LiD) - -
Prawo i Sprawiedliwość 9 7 8 8
Liga Polskich Rodzin 3 - - -
Platforma Obywatelska 4 8 9 8
Apolityczni Żoliborzanie 1 2 - -
Projekt Żoliborz - - 4 3
Miasto Jest Nasze - Mieszkańców Żoliborza - - - 2

Historia[edytuj]

Nazwa „Żoliborz” pojawia się w XVIII wieku. Wcześniej używano nazw: „Polikowo”, „Polików”, „Polków” i „Fawory”. Obecna nazwa dzielnicy pochodzi od francuskiej nazwy Joli Bord (wym. żoli bor) – Piękny Brzeg, ogrodów założonych przez konwikt księży pijarów wokół letniej siedziby Collegium Nobilium, którą zbudowano w latach 1774-1775 w południowej, najwyższej, malowniczo położonej części skarpy wiślanej. Po 1831 teren zajęto pod budowę Cytadeli. Przed II wojną światową na Żoliborzu powstała nowoczesna, jak na tamte czasy, dzielnica mieszkaniowa.

Współczesny Żoliborz, rozwinął się w latach 20. XX wieku. Po odzyskaniu niepodległości niezabudowane tereny wokół Cytadeli dawały możliwość stworzenia nowej tkanki miejskiej. Dzielnicę zaprojektowano według koncepcji stworzonej przez Tony Garniera – osiowych założeń urbanistycznych i monumentalnych obiektów przy głównych ulicach. Założenia urbanistyczne stworzył Antoni Jawornicki, nadając dzielnicy kształt trapezu zawarty pomiędzy Wisłą, ulicą Potocką, Zajączka i ulicą Stołeczną (najstarszą nazwaną na Żoliborzu) teraz Popiełuszki. Głównymi osiami tego układu stały się Mickiewicza z owalnym placem Inwalidów u zbiegu z aleją Wojska Polskiego i z następnym placem – Wilsona, u zbiegu z Krasińskiego, będącą poprzeczną osią założenia.

Pomiędzy Pl. Wilsona, Słowackiego i Krasińskiego w latach 30-tych powstały osiedla Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej zaprojektowane przez Barbarę i Stanisława Brukalskich. W budynkach osiedli architektonicznie socjalistycznych (w dobrym tego słowa znaczeniu) przewidziano pomieszczenia na wspólne pralnie, jadalnie, ochronki dla dzieci.

Na Żoliborzu, w rejonie ul. Suzina, stoczono pierwsze walki powstania warszawskiego.

W latach 1951-1994 w skład Żoliborza wchodziły Bielany, obecnie będące odrębną dzielnicą.

Ważniejsze miejsca i zabytki[edytuj]

Stacja metra A18 Plac Wilsona
Mury Cytadeli Warszawskiej w parku Hibnera na Żoliborzu

Przyroda[edytuj]

Duża część Żoliborza to tereny zieleni (250 z 830 ha powierzchni), m.in.:

Zabytki[edytuj]

Groby członków Szarych Szeregów na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach
Pomnik przy pl. Inwalidów
Odbudowana kaponiera cytadeli

Obiektami godnymi zobaczenia są:

Komunikacja miejska[edytuj]

Na Żoliborz docierają następujące środki komunikacji miejskiej (stan na dzień 10 sierpnia 2015 r.):

  • SKM: S9 (Warszawa Zachodnia (Peron 8));
  • metro: M1 (A17 Dworzec Gdański, A18 Plac Wilsona, A19 Marymont);
  • linie tramwajowe: 6, 11, 15, 17, 22, 27, 28, 33, 35;
  • linie autobusowe
    • zwykłe: 103, 110, 112, 114, 116, 118, 122, 132, 156, 157, 180, 181, 185, 186, 205;
    • zwykłe okresowe: 303, 385;
    • przyśpieszone okresowe: 409, 414;
    • nocne: N02, N13, N41, N44, N46, N63, N91;
    • komunikacji Łomianek: Ł2, BIS.

Edukacja[edytuj]

Kultura i sztuka[edytuj]

Teatr Komedia
  • Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Żoliborz m.st. Warszawy przy ul. Słowackiego 19a
    • Czytelnia Naukowa nr XVI przy pl. Inwalidów 3
      • Czytelnia Pod Sowami przy ul. gen. Zajączka 8
    • Wypożyczalnia nr 13 przy ul. Śmiałej 24
    • Wypożyczalnia nr 16 przy ul. Słowackiego 19a
    • Wypożyczalnia nr 111 przy ul. Mickiewicza 65
    • Wypożyczalnia nr 138 przy ul. Broniewskiego 9a
    • Wypożyczalnia nr XV dla dzieci przy ul. Broniewskiego 9a
    • Wypożyczalnia nr XX dla dzieci przy ul. Śmiałej 24
  • Teatr Komedia przy ul. Słowackiego 19 a
  • Kino Wisła pl. Wilsona 2
  • Teatr Trzyrzecze ul. Suzina 6

Organizacje[edytuj]

związane z dzielnicą / obecnie i w przeszłości:

Żoliborz w sztuce i popkulturze[edytuj]

  • Z Żoliborza pochodzi zespół Partia, który w 2000 roku nagrał płytę pt. Żoliborz - Mokotów, uważaną za jeden z ważniejszych albumów alternatywnych.[potrzebny przypis] Z Partii wyewoluowały Komety, które nieustannie nawiązują w swojej twórczości do Żoliborza skąd pochodzą muzycy zespołu: Lesław, Szewko, Arkus.
  • „Zielony Żoliborz, pieprzony Żoliborz, rozkwita na drzewach na krzewach.” – tak o Żoliborzu w piosence „Warszawa” śpiewa T.Love (i jest to prawdopodobnie najbardziej znany cytat dotyczący dzielnicy).[potrzebny przypis]
  • O Żoliborzu śpiewa też zespół Trawnik, którego wokalista Krzysztof Bień wychował się w tej dzielnicy.
  • „Chcemy Żoliborza od morza do morza” – takie hasło pojawiało się na murach żoliborskich domów w latach 90. i stało się inspiracją do malowidła zamieszczonego w 2008 na stacji metra Marymont.[potrzebny przypis]
  • Pochodząca z płyty „Autorytet” piosenka „Oda do Żoliborza” była drugim singlem promującym debiutancki album warszawskiego rapera Funky Filona w 2000 roku. Kompozytorem muzyki jest również mieszkający na Żoliborzu, sąsiad Funky Filona – Michał Grymuza.
  • O Żoliborzu pisał też Konstanty Ildefons Gałczyński w wierszu Deszcz oraz Jerzy Zagórski w wierszu Żoliborz.
  • Na Żoliborzu w 1979 r. otworzyła się jedna z pierwszych prywatnych Galerii Sztuki w Polsce. Galeria Alicji i Bożeny Wahl mieściła się w willi na Żoliborzu, która została zaprojektowana tak, aby łączyć w sobie funkcje domu mieszkalnego, galerii i pracowni artystycznej. W czasach PRL była jednym z nielicznych miejsc, gdzie niezależni artyści mogli wystawiać i sprzedawać swoje prace.
  • Na Żoliborzu Dziennikarskim mieszkała znana malarka Maria Anto. W czasie stanu wojennego w jej domu/pracowni odbywały się wystawy sztuki niezależnej; m.in. Jarosław Modzelewski prezentował tu po raz pierwszy słynny obraz „Droga na Wschód” (zbiory Muzeum Narodowego w Warszawie).

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2015 r.. W: Główny Urząd Statystyczny [on-line]. 2015. [dostęp 2015-07-29]. s. 110.
  2. Artykuły 5 i 14 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. z 2002 r. Nr 41, poz. 361)
  3. Państwowa Komisja Wyborcza: Wybory samorządowe. wybory2002.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-19].
  4. Geografia wyborcza - Wybory samorządowe - Państwowa Komisja Wyborcza. wybory2006.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-19].
  5. Wybory Samorządowe 2010 - Geografia wyborcza - Województwo mazowieckie - miasto st. Warszawa - dz. Żoliborz. wybory2010.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-19].
  6. Radni dzielnicowi wybrani. Oficjalne wyniki - Bielany, Mokotów, Praga Południe, Wawer, Wilanów, Włochy, Śródmieście. tvnwarszawa.tvn24.pl. [dostęp 2015-10-19].

Bibliografia[edytuj]

  • Tomasz Pawłowski, Jarosław Zieliński, Żoliborz. Przewodnik historyczny, Rosner&Wspólnicy, Warszawa 2008, ISBN 978-83-60336-27-4.

Linki zewnętrzne[edytuj]