Żoliborz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Warszawy Żoliborz
Dzielnica Warszawy
Ilustracja
Stacja metra Plac Wilsona
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Miasto Warszawa
Burmistrz Krzysztof Bugla
Powierzchnia 8,47 (1.01.2016)[1] km²
Populacja 
• liczba ludności

50 049 (31.12.2015)[1]
• gęstość 5909[1] os./km²
Tablice rejestracyjne WX
Plan Żoliborza
Plan Żoliborza
Położenie na mapie Warszawy
Położenie na mapie
Strona internetowa
Portal Portal Polska
Ulica Władysława Brodzińskiego z zabudową w stylu dworkowym
Dom własny Barbary i Stanisława Brukalskich wzniesiony w latach 1927–1929 przy ul. Niegolewskiego 8. Pierwsza realizacja architektury awangardowej w Polsce[2]

Żoliborz – dzielnica Warszawy położona w lewobrzeżnej części miasta.

Jest jedną z 18 jednostek pomocniczych m.st. Warszawy[3].

Żoliborz ma powierzchnię 8,47 km², a liczba mieszkańców (stan na 31 grudnia 2015) wynosiła 50 049[1]. Jest najmniejszą warszawską dzielnicą pod względem powierzchni[1].

Nazwa[edytuj]

Nazwa dzielnicy pochodzi od francuskiej nazwy Joli Bord (wym. żoli bor), czyli „Piękny Brzeg”[4]. Tak nazywano posiadłość konwiktu księży pijarów, założoną nad Wisłą w XVIII wieku[4].

Osiedla dzielnicy[edytuj]

Według MSI Żoliborz dzieli się na 3 rejony:

Każdy z rejonów dzieli się na mniejsze obszary (bez formalnie ustalonych granic):

Marymont Potok (m.in.):

  • Osiedle Potok (osiedla wokół Łachy Potockiej, czyli tzw. Kanałku),
  • Parki Kaskada (okolice Parku Kaskada i osiedli w okolicy ul. Gdańskiej),
  • Park Kępa Potocka (tereny rekreacyjne wokół parku).

Sady Żoliborskie:

  • osiedle „Sady Żoliborskie” (park oraz osiedla wokół niego i ul. Włościańska),
  • Zatrasie (tereny mieszkaniowe jedno- i wielorodzinne w okolicy ul. Przasnyskiej, Elbląskiej, Sybilli, dominujące osiedle to „Żoliborz IV”),
  • Powązki (rejon Cmentarza Wojskowego i terenów biurowo-przemysłowych wokół ul. Szamockiej i Kozielskiej),
  • Żoliborz Przemysłowy (nazwany także Nowym Żoliborzem lub Żoliborzem Południowym w związku ze zmianą funkcji tego terenu z przemysłowej na mieszkaniową – okolice ulic: Przasnyskiej, Rydygiera i Anny German, czyli dawnego północno-zachodniego odcinka ul. Burakowskiej).

Rejon MSI „Stary Żoliborz” tradycyjnie jest dzielony na części:

Rada Dzielnicy[edytuj]

Ugrupowanie Kadencja 2002-2006[5] Kadencja 2006-2010[6] Kadencja 2010-2014[7] Kadencja 2014-2018[8]
Sojusz Lewicy Demokratycznej 4 (SLD-UP) 4 (LiD) - -
Prawo i Sprawiedliwość 9 7 8 8
Liga Polskich Rodzin 3 - - -
Platforma Obywatelska 4 8 9 8
Apolityczni Żoliborzanie 1 2 - -
Projekt Żoliborz - - 4 3
Miasto Jest Nasze - Mieszkańców Żoliborza - - - 2

Historia[edytuj]

Obszar obecnego Żoliborza obejmował w znacznej części teren wsi Polików (Polków), nazywany także Faworami. Po 1831 został zajęty pod budowę Cytadeli.

Współczesny Żoliborz rozwinął się w latach 20. XX wieku. Po odzyskaniu niepodległości niezabudowane powojskowe tereny wokół Cytadeli, które stały się własnością państwa, dawały możliwość stworzenia nowej tkanki miejskiej. Dzielnicę zaprojektowano według koncepcji stworzonej przez Tony Garniera – osiowych założeń urbanistycznych i monumentalnych obiektów przy głównych ulicach. Założenia urbanistyczne stworzył Antoni Jawornicki, nadając dzielnicy kształt trapezu zawarty pomiędzy Wisłą i ulicami: Potocką, Zajączka i Stołeczną (najstarszą nazwaną na Żoliborzu, obecnie Popiełuszki). Głównymi osiami tego układu stały się Mickiewicza z owalnym placem Inwalidów u zbiegu z aleją Wojska Polskiego z kolejnym placem – Wilsona, u zbiegu z Krasińskiego, będącą poprzeczną osią założenia.

Pomiędzy placem Wilsona oraz ulicami: Słowackiego i Krasińskiego w latach 30-tych powstały osiedla Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej zaprojektowane przez Barbarę i Stanisława Brukalskich. W budynkach przewidziano pomieszczenia na wspólne pralnie, jadalnie i ochronki dla dzieci.

1 sierpnia 1944 na Żoliborzu, jeszcze przed godziną „W”, rozpoczęły się pierwsze walki podczas powstania warszawskiego. Pierwsze strzały zostały oddane ok. godz. 13.50 przy ul. Krasińskiego do patrolu lotników niemieckich przez żołnierzy drużyny Zdzisława Sierpińskiego transportujących broń dla obwodowego oddziału Zgrupowania „Żniwiarz”[9]. Niemcy szybko ściągnęli na miejsce potyczki czołg oraz kilka samochodów z karabinami maszynowymi. Przeczesując okoliczny teren ok. 15.30 zaskoczyli na ul. Suzina grupę powstańców z IV Batalionu OW PPS im. Jarosława Dąbrowskiego i Socjalistycznej Organizacji Bojowej (SOB) pobierających broń w kotłowni WSM[9].

W latach 1951–1994 w skład Żoliborza wchodziły Bielany, obecnie będące odrębną dzielnicą.

Przyroda i zabytki[edytuj]

Przyroda[edytuj]

Duża część Żoliborza to tereny zieleni (250 z 830 ha powierzchni), m.in.:

Zabytki[edytuj]

Edukacja[edytuj]

Kultura i sztuka[edytuj]

Żoliborz w kulturze masowej[edytuj]

  • Z Żoliborza pochodzi zespół Partia, który w 2000 nagrał Żoliborz - Mokotów.
  • Zielony Żoliborz, pieprzony Żoliborz, rozkwita na drzewach na krzewach. – tak o Żoliborzu w piosence „Warszawa” śpiewa T.Love.
  • O Żoliborzu śpiewa też zespół Trawnik, którego wokalista Krzysztof Bień wychował się w tej dzielnicy.
  • Pochodząca z płyty „Autorytet” piosenka „Oda do Żoliborza” była drugim singlem promującym debiutancki album warszawskiego rapera Funky Filona w 2000 roku. Kompozytorem muzyki jest również mieszkający na Żoliborzu Michał Grymuza.
  • O Żoliborzu pisał też Konstanty Ildefons Gałczyński w wierszu Deszcz oraz Jerzy Zagórski w wierszu Żoliborz.
  • Na Żoliborzu w 1979 powstała jedna z pierwszych prywatnych Galerii Sztuki w Polsce. Galeria Alicji i Bożeny Wahl mieściła się w willi, która została zaprojektowana tak, aby łączyć w sobie funkcje domu mieszkalnego, galerii i pracowni artystycznej. W czasach PRL była jednym z nielicznych miejsc, gdzie niezależni artyści mogli wystawiać i sprzedawać swoje prace.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d e Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2016 r.. W: Główny Urząd Statystyczny [on-line]. 2015. [dostęp 2015-08-23]. s. 111.
  2. Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1918–1939. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2006, s. 144. ISBN 83-60350-00-0.
  3. Artykuły 5 i 14 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. z 2002 r. Nr 41, poz. 361)
  4. a b Kwiryna Handke: Dzieje Warszawy nazwami pisane. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2011, s. 301. ISBN 978-83-62189-08-3.
  5. Państwowa Komisja Wyborcza: Wybory samorządowe. wybory2002.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-19].
  6. Geografia wyborcza - Wybory samorządowe - Państwowa Komisja Wyborcza. wybory2006.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-19].
  7. Wybory Samorządowe 2010 - Geografia wyborcza - Województwo mazowieckie - miasto st. Warszawa - dz. Żoliborz. wybory2010.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-19].
  8. Radni dzielnicowi wybrani. Oficjalne wyniki - Bielany, Mokotów, Praga Południe, Wawer, Wilanów, Włochy, Śródmieście. tvnwarszawa.tvn24.pl. [dostęp 2015-10-19].
  9. a b Adam Borkiewicz: Powstanie warszawskie. Zarys działań natury wojskowej. Warszawa: Instytut wydawniczy PAX, 1969, s. 51.
  10. Upamiętnienie księdza Romana Indrzejczyka (pol.). izoliborz.pl. [dostęp 2016-11-09].
  11. Pomnik rtm. Pileckiego - na ostatniej prostej (pol.). um.warszawa.pl. [dostęp 2016-11-09].

Bibliografia[edytuj]

  • Tomasz Pawłowski, Jarosław Zieliński, Żoliborz. Przewodnik historyczny, Rosner&Wspólnicy, Warszawa 2008, ISBN 978-83-60336-27-4.

Linki zewnętrzne[edytuj]