Konwencja ONZ w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Konwencja ONZ w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa – uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne ONZ dnia 9 grudnia 1948 r.[1] w Paryżu[2] konwencja międzynarodowa, regulująca postępowanie ONZ w sytuacji zaistnienia ludobójstwa w rozumieniu tej konwencji. Weszła w życie 12 stycznia 1951 roku[3]. Zarejestrowana tego dnia przez Sekretariat ONZ zgodnie z art. 102 Karty NZ pod nr. 1019[4].

Stronami Konwencji jest 147 państw[5].

Została ratyfikowana przez Polskę 22 września 1950, zgodnie z ustawą z 18 lipca 1950 r.[6] o czym powiadomiono depozytariusza 14 listopada 1950[7] z zastrzeżeniami do art. 9 (konieczność uzyskania zgody wszystkich stron w sporze w każdym poszczególnym przypadku wniesienia sprawy do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości) i 12 (konieczność stosowania Konwencji do wszystkich terytoriów)[a].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Głównym twórcą tego – uważanego za podstawowy w tej dziedzinie – traktatu międzynarodowego był Rafał Lemkin, polski prawnik, który wyemigrował tuż przed II wojną światową i znalazł się ostatecznie w USA. Lemkin pracował nad koncepcją ludobójstwa (określaną przez niego wówczas jako "akty barbarzyństwa") jeszcze przed wojną. On też jest autorem następującej definicji ludobójstwa, rozumianego jako zbrodnia przeciwko grupie narodowej lub plemiennej[potrzebny przypis]:

Quote-alpha.png
Ogólnie mówiąc, ludobójstwo (wyniszczenie narodu) niekoniecznie oznacza natychmiastową destrukcję narodu, z wyjątkiem gdy jest ono dokonane przez masowe zabójstwa wszystkich członków tego narodu.

W naszym zamiarze powinno ono oznaczać raczej skoordynowany plan różnych działań nakierowanych na destrukcję podstawowych fundamentów życia grup narodowych, celem unicestwienia tych właśnie grup. Celami takiego planu może być dezintegracja instytucji politycznych i społecznych, kultury, języka, uczuć narodowych, religii oraz ekonomicznej egzystencji grup narodowych, zniszczenie osobistego bezpieczeństwa, wolności, zdrowia, godności a nawet życia jednostek należących to tych grup.

Ludobójstwo (wyniszczenie narodu) wymierzone jest przeciwko grupie narodowej jako całości i działania z nim związane są nakierowane przeciwko jednostkom, nie w całej ich masie, ale przeciwko nim jako członkom tej grupy narodowej.

Tło historyczne[edytuj | edytuj kod]

Aż do drugiej połowy XX wieku tylko nieliczne władze państwowe uważały rządzonych przez siebie ludzi za posiadających prawa obywateli. Traktowały ich raczej jako poddanych, którzy mają się podporządkować gospodarczym i politycznym interesom władz. W polityce mocarstw dominował imperializm. Nie istniały znaczące grupy przeciwników polityki eksterminacyjnej ani nawet jej skrajnej, ludobójczej odmiany. Dopiero ludobójstwo prowadzone w całej Europie przez hitlerowskie Niemcy, a zwłaszcza okrucieństwa holokaustu, sprawiły, że silniej dostrzeżono potrzebę wprowadzenia do prawa międzynarodowego ustaw przeciwko ludobójstwu, w tym do Konwencji ONZ.

Zakres i zasady stosowania[edytuj | edytuj kod]

Rząd każdego kraju-sygnatariusza może wnieść oskarżenie o ludobójstwo do Rady Bezpieczeństwa ONZ, która w sytuacji, gdy ustali, że dochodzi do ludobójstwa, może następnie zarządzić „przedsięwzięcie przewidzianych w Karcie Narodów Zjednoczonych środków, które uzna za odpowiednie dla zapobieżenia i stłumienia aktów ludobójstwa lub innych czynów wymienionych w Artykule III”, na przykład „usiłowanie popełnienia ludobójstwa” i temu podobne.

Istotnymi zapisami w konwencji w sprawie ludobójstwa, było zakazanie ludobójstwa oraz wymóg interwencji w wypadku jego wystąpienia. Jednakże jej autorzy tak starannie określili warunki, które osłabiają te dwa zapisy, że w rzeczywistości konwencja nie jest skuteczna w zakresie żadnego z nich i nie ma żadnego znaczenia jako stanowiący punkt odniesienia akt prawny ani jako podstawa działań przeciwko ludobójstwu.

Konwencja nie obejmuje grup mordowanych z powodów politycznych lub traktowanych jako cele ekonomiczne. Zakazuje ludobójstwa jedynie grup „narodowych, etnicznych, rasowych lub religijnych”.

Konwencja nie zawiera definicji ludobójstwa, ani nie określa obiektywnych kryteriów (takich jak np. próg liczbowy zabitych ludzi), które pozwoliłyby społeczności międzynarodowej szybko ustalić fakt ludobójstwa.

Konwencja nie traktuje ludobójstwa – a ściśle: masowego zabijania – jako elementu polityki eksterminacyjnej. W związku z tym „czystka etniczna”, czyli wysiedlanie olbrzymich populacji, ale mordowanie przy tym "tylko" niewielkiego ich odsetka (choćby ten niewielki odsetek oznaczał śmierć wielu tysięcy) – nie wchodzi w zakres konwencji w sprawie ludobójstwa.

Wpływ[edytuj | edytuj kod]

Konwencja o niestosowaniu przedawnienia wobec zbrodni wojennych i zbrodni przeciw ludzkości z 1968[8] zaliczyła zbrodnie wymienione w Konwencji z 1948 do nieprzedawnionych[9].

Ludobójstwo zaliczono zbrodni do rozpatrywania których właściwy jest Międzynarodowy Trybunał Karny (definicję z 1948 powtarza art. 6 Statutu).

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Polska złożyła zastrzeżenia do art. 9 i 12 następującej treści:
    W Imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
    BOLESŁAW BIERUT
    PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
    podaje do powszechnej wiadomości:
    W dniu 9 grudnia 1948 r. została przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych Konwencja w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa. Po zaznajomieniu się z powyższą Konwencją przystępujemy do niej z następującymi zastrzeżeniami:
    Co się tyczy artykułu IX, Polska nie uważa się za związaną postanowieniami tego artykułu, uważając, że zgoda wszystkich stron w sporze stanowi w każdym poszczególnym przypadku konieczny warunek wniesienia sprawy przed Międzynarodowy Trybunał.
    Co się tyczy artykułu XII, Polska nie przyjmuje postanowień tego artykułu, uważając, że Konwencja powinna stosować się do terytoriów nieautonomicznych, włącznie z terytoriami powierniczymi.
    Oświadczamy, że wyżej wymieniona Konwencja jest przyjęta, ratyfikowana i potwierdzona, oraz przyrzekamy, że będzie niezmiennie zachowywana. Na dowód czego wydaliśmy Akt niniejszy, opatrzony pieczęcią Rzeczypospolitej.
    Dano w Warszawie, 22 września 1950 r.
    (–) Bolesław Bierut
    Prezes Rady Ministrów
    L. S.
    (–) J. Cyrankiewicz
    Minister Spraw Zagranicznych
    w z. (–) St. Skrzeszewski
    (Dz.U. 1952 nr 2 poz. 9)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]